Ankara sokaklarına damga vuran büyük işçi eylemleri

Ankara denilince akla genellikle bakanlık binaları, diplomatik konvoylar ve resmiyet gelir. Kamuoyundaki yaygın "memur kenti" algısı, kentin sokaklarında yaşanan güçlü sınıf mücadelelerini çoğu zaman gölgeler. Oysa başkent; Kızılay, Sakarya Caddesi, Abdi İpekçi ve Kurtuluş parkları ile Türkiye işçi sınıfının hak arama mücadelesinin en kritik sahnelerinden biri olmuştur.

Kentsel hafızaya kazınan bu eylemler, yalnızca birer protesto değil, kentin sosyolojisini haftalarca değiştiren toplumsal kırılma anlarıdır.1989 BAHAR EYLEMLERİ: 12 EYLÜL SESSİZLİĞİNİN YIRTILMASI1980 askeri darbesinin ardından sendikal hareketin büyük ölçüde bastırıldığı bir dönemin sonunu getiren olay, 1989 yılının ilkbaharında patlak verdi. Artan enflasyon ve eriyen ücretlere karşı kamu sektörü işçileri, Türkiye genelinde eşzamanlı bir sivil itaatsizlik dalgası başlattı.

Bu dalganın merkez üssü Ankara oldu. Yalınayak yürüme, viziteye çıkma, yemekhanelerde çatal kaşık vurma eylemleriyle başlayan süreç, Kızılay Meydanı'nda on binlerce işçinin bir araya geldiği devasa yürüyüşlere dönüştü. Eylemlerin somut sonucu, dönemin hükümetinin geri adım atması ve 1989 kamu toplu iş sözleşmelerinde işçilere ortalama yüzde 140 oranında rekor bir ücret zammı yapılması oldu.

Kızılay, bu eylemlerle birlikte darbe sonrası yeniden sivil itirazın meşru zemini haline geldi.1990’ın sonunda maden işçilerinin grevi patlak verdi. Maden işçilerinin aileleriyle Ankara’ya başlattığı yürüyüş, 100 bin kişiyi aşıyordu.2009-2010 TEKEL DİRENİŞİ: SAKARYA CADDESİ'NDE 78 GÜNLÜK KENTAnkara'nın "grev çadırı" denildiğinde hafızalarda canlanan en somut ve dramatik olayı şüphesiz TEKEL Direnişi'dir.

Aralık 2009'da TEKEL fabrikalarının özelleştirilmesi sonucu işsiz kalma ve özlük hakları tırpanlanarak 4/C statüsüne (geçici personel) geçirilme tehlikesiyle karşı karşıya kalan 12 bini aşkın işçi, Türkiye'nin dört bir yanından Ankara'ya geldi. Eylemin ilk günlerinde Abdi İpekçi Parkı'nda polisin sert müdahalesiyle karşılaşan işçiler, geri adım atmayarak Türk-İş Genel Merkezi'nin bulunduğu Sakarya Caddesi'ni fiili bir direniş alanına çevirdi.

Caddede kurulan naylon çadırlar, dondurucu Ankara kışında tam 78 gün boyunca kaldırılmadı. Ankaralıların evlerinden battaniye, çorba ve kömür taşıdığı bu direniş, kentin orta sınıfı ile işçi sınıfı arasında benzersiz bir kentsel dayanışma ağı ördü.

Eylem, 4/C statüsündeki çalışma koşullarında izin hakları ve maaşlarda iyileştirme gibi kısmi kazanımlar sağlasa da, 4/C statüsünün tamamen kaldırılıp 4/B'ye (sözleşmeli personel) dönüştürülmesi ancak yıllar sonra, 2017'deki düzenlemelerle gerçekleşebildi.2014 YATAĞAN MADENCİLERİ VE KURTULUŞ PARKI NÖBETİÖzelleştirme karşıtı emek hareketlerinin bir diğer simgesi ise 2014 yılında Muğla'dan Ankara'ya yürüyen Yatağan ve Yeniköy termik santral işçileridir. Yaklaşık 40 gün boyunca Ankara Kurtuluş Parkı'nda çadır kurarak nöbet tutan maden ve enerji işçileri, başkentin parklarını yeniden bir hak arama kürsüsüne dönüştürdü.

Özelleştirmeleri durduramamış olsalar da, kıdem tazminatlarının güvence altına alınması ve kamuya geçiş hakları konusunda idareyi pazarlık masasına oturtmayı başardılar. Bugün Kızılay, Sakarya Caddesi ve Yüksel Caddesi gibi alanlar, uygulanan sıkı güvenlik politikaları ve değişen yasal mevzuatlar çerçevesinde kitlesel eylemlere ve çadır kurulumuna tamamen kapatılmış durumda.

Fiziksel izleri silinmiş olsa da, Ankara'nın sokakları Türkiye emek tarihinin en büyük sivil itirazlarının hafızasını taşımaya devam ediyor.