Gençlerin geleceği, ayrıcalıklıların serveti

Bu ülkede herkes aynı hayata mı başlıyor, yoksa bazıları için yollar çoktan mı açılmış? Bir ülkede adaleti anlamak istiyorsanız yalnızca mahkeme salonlarına bakmayın. O ülkenin gençlerinin geleceğe nasıl hazırlandığına, emeğin nasıl karşılık bulduğuna ve servetin kimlerin elinde biriktiğine de bakın.

Çünkü adalet, yalnızca kanunların önünde eşit olmak değildir. Hayata başlarken sahip olunan imkânların, fırsatların ve ekonomik kaynakların ne kadar adil dağıtıldığıyla da ilgilidir. Bugün Türkiye’nin önünde giderek büyüyen bir çelişki var.

Bir tarafta üniversiteyi bitirdikten sonra iş bulabilmek için aylarca, hatta yıllarca bekleyen gençler… KPSS sınavlarına hazırlanan, atanabilmek için hayatının en verimli yıllarını ders kitaplarının arasında geçirenler… Asgari ücretle çalışıp birikim yapmaya, ev kurmaya, ailesine destek olmaya çalışanlar… Bir iş fikri geliştirdiği hâlde sermaye bulamadığı için hayallerini erteleyenler…Diğer tarafta ise finansal fonlar, kamu teşvikleri, vergi istisnaları, ayrıcalıklı ekonomik ilişkiler ve büyük sermaye imkânları üzerinden servetini büyütebilen dar bir kesim. Bir tarafta geleceğini kurabilmek için hayatından yıllar veren milyonlar, diğer tarafta ekonomik sistemin sunduğu imkânlara çok daha kolay erişebilenler.

İşte Türkiye’nin asıl tartışması gereken mesele tam da burada başlıyor. Bu ülkede gençlerden sürekli çalışmaları, üretmeleri, tasarruf etmeleri ve girişimci olmaları isteniyor. Peki, aynı ülkede herkes aynı ekonomik imkânlara sahip mi?

GENÇLERİN HAYALLERİ VAR, PEKİ SERMAYELERİ VAR MI?Avrupa’daki girişimcilerin yaş dağılımını gösteren bir araştırma grafiği dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyordu. İtalya, 25 yaş altı girişimcilerin yüzde 26’lık oranıyla ilk sırada bulunuyordu.

İrlanda yüzde 25 ile ikinci sıradaydı. Bu tablo, gençlerin ekonomik hayata katılımı ve girişimcilik kültürü bakımından önemli bir tartışma başlatıyor. Peki, Türkiye? Türkiye İstatistik Kurumunun 2025 yılı verilerine göre 15-24 yaş grubundaki gençlerin işsizlik oranı yüzde 15,3.

Ne eğitimde ne istihdamda bulunan gençlerin oranı ise yüzde 23,3.Daha çarpıcı olanı, genç kadınlarda bu oranın yüzde 30,9’a ulaşması. Bu rakamların arkasında kaç yarım kalmış hayal, kaç ertelenmiş evlilik, kaç gerçekleştirilememiş iş fikri ve kaç kez yeniden başlamak zorunda kalmış genç olduğunu hesaplayabiliyor muyuz?

Üstelik bu gençlerin önemli bir bölümü, eğitim hayatları boyunca kendilerine anlatılan başarı hikâyelerinin peşinden gitti. İyi bir üniversiteye girerlerse iyi bir iş bulacaklarına, meslek sahibi olurlarsa ekonomik bağımsızlıklarını kazanacaklarına inandılar.

Ancak mezuniyet sonrasında karşılarına çıkan gerçek, çoğu zaman diplomalarının vaat ettiği gelecekten oldukça uzaktı. Şimdi onlara yeni bir öneri sunuluyor: Girişimci olun! Kendi işinizi kurun, teknoloji üretin, dünyaya açılın, istihdam sağlayın, risk alın!

Elbette bunların hepsi değerli hedefler. Ancak bir soru sormak gerekiyor: Kirasını ödemekte zorlanan, krediye erişemeyen, sermaye biriktiremeyen ve geleceğinden emin olamayan bir genç hangi kaynakla girişimci olacak? Bir iş kurmak için yalnızca cesaret yetmiyor.

Sermaye, güven, öngörülebilirlik ve fırsat eşitliği gerekiyor. Türkiye’de gençlerin önündeki engellerden biri de tam olarak bu: Hayal kurma imkânı ile o hayali gerçekleştirme imkânı arasındaki büyük mesafe. BİRİLERİ BİRİKİM YAPAMIYOR, BİRİLERİ KAYNAKLARA ERİŞİYOR!Şimdi meselenin diğer tarafına bakalım.

Türkiye’de gelir dağılımına ilişkin TÜİK’in 2025 yılı sonuçları, üzerinde uzun uzun düşünülmesi gereken bir tablo ortaya koyuyor. En yüksek gelir grubundaki yüzde 20’lik kesim, toplam gelirin yüzde 48’ini alıyor. En düşük gelir grubundaki yüzde 20’nin payı ise yalnızca yüzde 6,4.Başka bir ifadeyle, toplumun en yüksek gelir elde eden beşte biri, en düşük gelir elde eden beşte birinin yaklaşık 7,5 katı kadar gelir payına sahip.

Bu yalnızca bir istatistik değil. Aynı zamanda Türkiye’de ekonomik fırsatlara erişimin ve yaşam koşullarının nasıl farklılaştığını gösteren önemli bir işaret. Bir genç düşünün…Üniversiteyi bitirmiş. İş arıyor. Bulduğu işte aldığı maaşla kirasını, ulaşımını ve temel ihtiyaçlarını karşılamaya çalışıyor.

Ay sonunda elinde birikim kalmadığı için kendi işini kurma hayalini bir sonraki yıla erteliyor. Şimdi başka bir tabloyu düşünün. Ekonomik ilişkileri, sermaye birikimi ve finansal kaynaklara erişimi sayesinde büyük ölçekli yatırımlara katılabilen, çeşitli fonlardan yararlanabilen, teşvik mekanizmalarına ulaşabilen ve ekonomik dalgalanmaları daha kolay karşılayabilen bir kesim…Elbette büyük yatırım yapmak, fon kullanmak veya teşvik almak başlı başına yanlış değildir.

Üretim yapan, istihdam yaratan ve ülke ekonomisine katkı sunan işletmelerin desteklenmesi ekonomik kalkınmanın önemli araçlarından biridir. Ancak asıl soru şudur: Bu imkânlara kimler ulaşabiliyor? Hangi ölçütlerle ulaşıyor?

Kamu kaynaklarının dağıtımında fırsat eşitliği sağlanıyor mu? Verilen desteklerin toplumsal karşılığı ve denetimi yeterince açık mı? İşte tartışılması gereken mesele budur. Çünkü ekonomik sistemin sunduğu fırsatların belirli çevrelerde yoğunlaşması, yalnızca gelir dağılımını değil, toplumun adalet duygusunu da zedeler.

MİLYARLARCA LİRALIK İSTİSNALAR, TEŞVİKLER VE CEVAP BEKLEYEN SORULARTürkiye’nin kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığına ilişkin tartışmalarda vergi harcamaları önemli bir başlık. Vergi harcaması dediğimiz şey, devletin belirli istisna, muafiyet ve indirimler nedeniyle tahsil etmekten vazgeçtiği vergilerdir.2025 yılı için açıklanan vergi harcamaları tutarı yaklaşık 3 trilyon 170 milyar lira düzeyindeydi.

2026 yılı için öngörülen tutar ise yaklaşık 3 trilyon 597 milyar lira. Burada önemli bir ayrıntının altını çizelim: Bu tutarların tamamı belirli şirketlere aktarılmış para değildir. Asgari ücret istisnası, tarımsal destekler ve farklı toplumsal ve ekonomik amaçlara yönelik vergi düzenlemeleri de bu kapsamda yer alıyor.

Ancak böylesine büyük bir ekonomik büyüklük söz konusu olduğunda kamuoyunun sorması gereken sorular da büyüyor. Hangi kesim ne kadar vergi avantajından yararlanıyor? Büyük sermaye gruplarına sağlanan teşviklerin istihdam ve üretim üzerindeki karşılığı nedir?

Kamu kaynaklarından yararlanan işletmelerin taahhütleri ne ölçüde yerine getiriliyor? Desteklerin sonuçları kamuoyuyla ne kadar şeffaf paylaşılıyor? Ve en önemlisi: Devlet, küçük bir işletme kurmaya çalışan genç girişimciye sağladığı imkânlarla büyük sermaye gruplarına sağladığı imkânlar arasında nasıl bir denge kuruyor?

Bir genç iş kurmak istediğinde bankanın kapısında teminat sorusuyla karşılaşıyorsa büyük ekonomik aktörlere sağlanan ayrıcalıkların toplumsal faydası da daha güçlü biçimde sorgulanmalıdır. Çünkü devletin görevi yalnızca sermayenin büyümesini kolaylaştırmak değil, ekonomik fırsatları toplumun daha geniş kesimlerine yaymaktır.

ASIL MESELE ZENGİNLİK DEĞİL, AYRICALIKTIR!Burada bir ayrım yapmak gerekiyor. Bir insanın çalışarak, üreterek, yatırım yaparak ve risk alarak zenginleşmesi başka bir şeydir. Ekonomik gücünü kamu kaynaklarına erişimde, ayrıcalıklı ilişkilerde veya rekabeti sınırlayan mekanizmalarda avantaja dönüştürmesi başka bir şey.

Mesele zengin insanlara karşı olmak değildir. Mesele, zenginleşmenin hangi koşullarda gerçekleştiğidir. Bir girişimci binlerce kişiye istihdam sağlayabilir, teknoloji geliştirebilir, ihracat yapabilir ve ülke ekonomisine önemli katkılarda bulunabilir.

Böyle bir başarının karşısında durmak değil, onu desteklemek gerekir. Ancak kamu kaynaklarının dağıtımında şeffaflık yoksa, rekabet koşulları eşit değilse, teşviklerin toplumsal getirisi ölçülmüyorsa ve ekonomik ayrıcalıklar hesap verebilirlikten uzaklaşıyorsa burada artık yalnızca bir piyasa meselesinden söz edemeyiz.

Burada kamu yararı ve adalet meselesi vardır. Bir ülkede gençlere sürekli tasarruf yapmaları söylenirken ekonomik ayrıcalıkların kimlere sağlandığı sorgulanmıyorsa, girişimcilik teşvik edilirken fırsat eşitliği konuşulmuyorsa, üretimden söz edilirken kaynakların dağılımındaki adalet göz ardı ediliyorsa büyük bir çelişkiyle karşı karşıyayız demektir.

Bir toplumda emeğin karşılığı ile ayrıcalığın getirisi arasındaki mesafe açıldıkça adalet duygusu da aşınır. GENÇLERDEN RİSK ALMALARI İSTENİYOR, PEKİ RİSKİN YÜKÜNÜ KİM TAŞIYOR?Türkiye’de girişimcilik konuşulurken genellikle başarı hikâyeleri anlatılıyor.

Garajda kurulan şirketler, dünyaya açılan teknoloji girişimleri, kısa sürede büyüyen işletmeler…Bunlar elbette önemli örnekler. Ancak her başarı hikâyesinin arkasında anlatılmayan başka hikâyeler de var. İşini kurup başarısız olanlar, borçlananlar, yatırımını kaybedenler, yeniden iş aramak zorunda kalanlar…Bir de ekonomik gücü sayesinde başarısızlığın maliyetini daha kolay karşılayabilenlerle bütün birikimini tek bir girişime yatıranlar arasındaki fark var.

İşte burada girişimcilik romantizminin dışına çıkmak gerekiyor. Gençlere “Risk alın.” demek kolay. Fakat riskin sonuçlarıyla baş başa bırakılan bir gencin yeniden ayağa kalkabilmesi kolay değil. Oysa büyük sermaye için risk çoğu zaman farklı araçlarla dağıtılabilirken küçük girişimci için bütün hayatın birikimi tek bir kararın içine sığabiliyor.

Bu nedenle girişimcilik politikalarının yalnızca yeni şirket kurmayı değil, kurulan şirketlerin ayakta kalmasını da hedeflemesi gerekiyor. Devletin sunduğu imkânlar, ekonomik gücü zaten yüksek olanların avantajını büyütmekle sınırlı kalmamalı.

İlk kez iş kurmaya çalışan, yenilikçi bir fikir geliştiren, ancak finansmana erişemeyen gençlere de gerçek fırsatlar sunmalı. BİR ÜLKENİN GELECEĞİ, AYRICALIKLI AZINLIĞIN DEĞİL, ÜRETEN ÇOĞUNLUĞUN EMEĞİYLE KURULURŞimdi yeniden başa dönelim.

Bir tarafta geleceğini kurmaya çalışan gençler…Diğer tarafta ekonomik sistemin sunduğu büyük imkânlara erişebilen, fonlar, teşvikler, vergi avantajları ve çeşitli ayrıcalıklar üzerinden servetini büyütebilen dar bir kesim. Bu iki dünya arasındaki mesafe yalnızca ekonomik bir mesafe değil.

Aynı zamanda toplumsal güvenin, fırsat eşitliğinin ve adalet duygusunun sınandığı bir mesafe. Gençlere umut vermek istiyorsak önce onların önündeki engelleri azaltmalıyız. Onlara “Girişimci olun.” demeden önce sermayeye erişebilmelerini sağlamalıyız.“Üretin.” demeden önce ürettiklerinin karşılığını alabilecekleri bir ekonomik düzen oluşturmalıyız.“Çalışın.” demeden önce emeğin değerini korumalıyız.

Ve kamu kaynaklarını kullanırken birilerinin ayrıcalığını değil, toplumun ortak yararını esas almalıyız. Çünkü bir ülkede milyonlarca genç geleceğini kurabilmek için yıllarca mücadele ederken ekonomik ayrıcalıklara erişebilen dar bir kesimin servetini büyütme imkânları sürekli genişliyorsa burada ciddi bir toplumsal adalet tartışması vardır.

Bunu konuşmak zengin düşmanlığı değildir. Emeğin, rekabetin, fırsat eşitliğinin ve kamu yararının savunulmasıdır. Bir ülkenin ekonomik başarısı yalnızca kaç milyarder çıkardığıyla, kaç büyük şirket kurduğu ya da kaç milyar dolarlık fon yönettiğiyle ölçülemez.

Asıl başarı, sıradan bir ailenin çocuğunun da iyi eğitim alabilmesi, iş bulabilmesi, kendi işini kurabilmesi, emeğiyle yükselebilmesi ve geleceğinden korkmadan yaşayabilmesidir. Çünkü ekonomik büyüme rakamlarda kalıyorsa, toplumun geniş kesimleri bu büyümenin imkânlarına erişemiyorsa o büyümenin toplumsal karşılığı da tartışılmalıdır.

BİR ÜLKEDE GELECEK KİMİN HAKKI?Bugün Türkiye’nin gençleri yalnızca iş aramıyor. Kendilerine ait bir gelecek arıyor. Kimi atanabilmek için sınavlara hazırlanıyor, kimi özel sektörde tutunmaya çalışıyor, kimi kendi işini kurmanın yollarını arıyor, kimi de başka ülkelerde yeni bir hayat kurmayı düşünüyor.

Onların karşısında ise yalnızca ekonomik zorluklar değil, fırsatların eşit dağılmadığına ilişkin giderek büyüyen bir adalet sorgulaması bulunuyor. Bir tarafta ilk sermayesini biriktirebilmek için yıllarca çalışan gençler, diğer tarafta büyük finansal imkânlara erişebilenler…Bir tarafta kredi alabilmek için teminat arayan küçük girişimciler, diğer tarafta büyük ölçekli ekonomik desteklerden yararlanabilenler…Bir tarafta emeğinin karşılığını bekleyen milyonlar, diğer tarafta ekonomik ayrıcalıkların kimlere ve hangi koşullarda sağlandığı sorusu…Artık bu çelişkiyi görmezden gelemeyiz.

Kimseye emeğiyle zenginleştiği için itiraz etmiyoruz. İtirazımız, fırsatların eşit olmadığı, kamu kaynaklarının dağılımının yeterince sorgulanmadığı ve ekonomik ayrıcalıkların toplumsal fayda üretip üretmediğinin hesap sorulabilir biçimde ortaya konulmadığı bir düzene yöneliktir.

Çünkü bir ülkede gençlerin geleceği, ayrıcalıklı bir azınlığın ekonomik gücünden daha değersiz olamaz. Ve artık şu soruyu sormak zorundayız: Bu ülkede gençlerden kendi geleceklerini inşa etmelerini istiyoruz. Peki, onların karşısına eşit fırsatlar mı koyuyoruz, yoksa birilerinin çoktan sahip olduğu ayrıcalıkların gölgesinde kendi geleceklerini kurmaya çalışmalarını mı bekliyoruz?

Unutmayalım: Bir ülkenin geleceğini, ayrıcalıklı azınlığın biriktirdiği servet değil, fırsat verildiğinde üretebilen milyonların emeği inşa eder.