Nevali Çori’nin 14’e 14 metrelik kült yapısı taş taş kurtarıldı! İşte müzeye uzanan yolculuğu

Şanlıurfa’nın Nevali Çori yerleşiminde bulunan yaklaşık 14 x 14 metre ölçülerindeki kült yapısı, Atatürk Barajı’nın suları altında kalmadan önce yürütülen kurtarma çalışmalarıyla parçalara ayrılarak korumaya alındı. Yapının kireç taşı blokları ve oturma sekileri tek tek numaralandırıldı, sökülen parçalar Şanlıurfa Müzesi’ne taşındı.

Ancak yapının tabanındaki terrazzo mozaiğin yalnızca 1 metrekarelik bölümü kurtarılabildi.

Nevali Çori’deki kurtarma kazıları 1985 yılında başladı

Nevali Çori, Atatürk Barajı’nın inşasıyla sular altında kalan önemli Neolitik dönem yerleşimleri arasında bulunuyor. Bölgede 1985-1991 yılları arasında Heidelberg Üniversitesi ile Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi tarafından kurtarma kazıları gerçekleştirildi.

Bu çalışmalar sırasında ortaya çıkarılan kült yapısı, yaklaşık 14 x 14 metrelik ölçüleriyle yerleşimin dikkat çeken mimari kalıntılarından biri oldu.

GAP İdaresinin Nisan 2000’de yayımladığı kültürel miras sempozyumu kitabında arkeolog ve restoratör Murat Akman’ın bu yapının kurtarılması ve yeniden kurulmasına ilişkin çalışması yer aldı. Akman’ın aktardığı bilgilere göre yapının taş blokları söküm öncesinde ayrı ayrı numaralandırıldı. Kireç taşı blokları ve sekiler müze bahçesine taşınarak koruma altına alındı.

Taban mozaiğinin yalnızca 1 metrekarelik bölümü taşınabildi

Yapının kurtarılma sürecinde en fazla sınırlılığın yaşandığı bölümlerden biri taban mozaiği oldu. Terrazzo adı verilen özel döşeme tekniğiyle hazırlanan tabanın yalnızca 1 metrekarelik kısmı yerinden kaldırılarak müzeye götürülebildi. Diğer taş parçaları ise taşınma sonrasında geçici koruma yöntemleriyle muhafaza edildi.

GAP İdaresinin yayımladığı çalışmada, müze bahçesine getirilen blokların 1996 yılında restoratörler tarafından yeniden incelendiği belirtiliyor. Kırılmış parçalar birleştirildi, yapı elemanları gelecekte yeniden kurulabilmesi amacıyla düzenli biçimde istiflendi.

Çalışmada ayrıca kireç taşının sıcaklık ve nem değişimlerinden etkilenebileceği belirtilerek eserlerin kontrollü koşullarda korunması gerektiğine dikkat çekildi.

Nevali Çori’nin taşları Şanlıurfa Müzesi’ne taşındı

Yapının sökülerek müze bahçesine alınması süreci daha sonraki yıllarda da resmî kayıtlara yansıdı. TBMM’nin 4 Nisan 2006 tarihli tutanağında Kültür ve Turizm Bakanlığı, baraj suyunun yükselmesi nedeniyle tapınak ve kabartmalı stellerin sökülerek müze bahçesinde korumaya alındığını bildirdi.

Aynı açıklamada yapının yeniden montajının henüz gerçekleştirilmediği ve bunun için trafo naklinin gerektiği bilgisi yer aldı.

Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesinin kültür ve turizm rehberinde ise Nevali Çori Tapınağı’nın 2015 yılında Haleplibahçe’deki yeni müze binasına taşındığı ve Şanlıurfa Müzesi’nde sergilendiği aktarılıyor. Böylece baraj projesi nedeniyle bulunduğu alandan çıkarılan Nevali Çori’nin kült yapısı, kurtarma kazılarından müzedeki sergileme sürecine uzanan bir koruma geçmişine kavuştu.