Ember: Türkiye’nin enerji tüketiminin yüzde 85’i elektrikle karşılanabilir

Uluslararası enerji düşünce kuruluşu Ember’e göre Türkiye, mevcut teknolojilerle enerji ihtiyacının yüzde 85’ini elektrikle karşılayabilir. Ancak 2035 için belirlenen yüzde 35 elektrifikasyon hedefine ulaşılması, binalarda, ulaşımda ve sanayide fosil yakıtlardan geçişin hızlandırılmasını gerektiriyor.

Türkiye’de nihai enerji tüketiminin yüzde 22’sini karşılayan elektrik, mevcut teknolojilerin yaygınlaştırılmasıyla enerji ihtiyacının yüzde 85’ini karşılayabilir. Enerji düşünce kuruluşu Ember’in 27 Ekim’de yayımladığı rapora göre bu potansiyelin hayata geçirilmesi, elektrik üretimindeki dönüşümün konutlara, ulaşıma ve sanayiye taşınmasına bağlı.

Raporda, Türkiye’nin COP31 ev sahipliği kapsamında duyurduğu, 2035’e kadar elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını yüzde 35’e çıkarma hedefi değerlendiriliyor. Analize göre mevcut tüketim eğilimlerinin sürmesi halinde bu oran 2035’te yüzde 24,4’te kalacak.

Ember, hedefe ulaşılması için elektrik tüketiminin artmasının yanında, bugün petrol, kömür ve doğalgazla karşılanan ihtiyaçların elektrikli teknolojilere taşınması gerektiğini vurguluyor. Binalarda ve ulaşımda yüksek dönüşüm potansiyeliRaporun 2024 verilerine dayanan hesaplamalarına göre elektrik, Türkiye’de binaların enerji tüketiminin yüzde 32’sini, sanayinin yaklaşık yüzde 30’unu karşılıyor.

Ulaşımda ise bu oran yüzde 1’in altında. Buna karşılık mevcut teknolojilerle binalardaki enerji ihtiyacının tamamının, ulaşımdakinin yüzde 96’sının ve sanayidekinin yüzde 58’inin elektrikle karşılanabileceği hesaplanıyor.

Bu dönüşümde binalarda ısı pompaları ve elektrikli ocaklar, ulaşımda elektrikli araçlar, sanayide ise elektrikli üretim teknolojileri öne çıkıyor. Yüzde 85’lik potansiyel, ticari olgunluğa ulaşmış elektrikli alternatiflerin bulunduğu kullanım alanlarına dayanıyor.

Havacılık, deniz taşımacılığı ve sanayide yüksek sıcaklık gerektiren bazı süreçler, elektriğe geçişin daha sınırlı olduğu alanlar arasında yer alıyor. Türkiye’nin yaklaşık yüzde 22 olan elektrifikasyon oranı, yüzde 23 düzeyindeki dünya ve Avrupa Birliği ortalamalarına yakın.

Oran, Orta Doğu’nun yüzde 20 ve Afrika’nın yüzde 12’lik ortalamalarının üzerinde, Asya’nın yüzde 28’lik ortalamasının ise gerisinde bulunuyor. Elektrik talebi yedi kat arttı, fosil yakıtların payı değişmediTürkiye’de 1990-2024 döneminde toplam nihai enerji talebi üç katına, elektrik talebi ise yaklaşık yedi katına çıktı.

Aynı dönemde elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı yüzde 10’dan yüzde 22’ye yükseldi. Ancak rapora göre elektrik tüketimindeki artışın tamamına yakını, fosil yakıtların yerini almak yerine yeni ihtiyaçları karşıladı.

Elektriğe erişimin yaygınlaşması, beyaz eşya, bilgisayar ve klima kullanımının artması ve ekonomik büyüme bu talebi besledi. Fosil yakıtların nihai enerji tüketimindeki payı ise 1990’da yüzde 70,9 iken 2024’te yüzde 70,4 oldu.

Isınmada yaşanan yakıt değişimi de ağırlıklı olarak odun ve biyokütleden doğalgaza geçiş şeklinde gerçekleşti. Elektrifikasyon oranı 2013-2024 arasındaki 11 yılda yalnızca 1,3 puan arttı. Rapora göre 2035 hedefinin yakalanabilmesi için 2024-2035 döneminde yaklaşık 13 puanlık, yani önceki dönemin on katı büyüklüğünde bir artış gerekiyor.

Raporun yazarı, Ember Kıdemli Enerji Analisti Bahadır Sercan Gümüş, "Türkiye, son yıllarda yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretiminde önemli bir mesafe katetti. Ancak üretilen bu temiz enerjinin ekonominin geneline yayılması için elektriğin binalarda, ulaşımda ve sanayide fosil yakıtların yerini alması gerekiyor," dedi.

Konutlardaki dönüşüm 11 puan katkı sağlayabilirRaporda, konutlarda ısı pompalarının yaygınlaştırılması, elektriğin enerji tüketimindeki payını artırabilecek başlıca adımlardan biri olarak gösteriliyor. Konutlarda ısınma, sıcak su ve pişirme ihtiyaçlarının ısı pompaları ve elektrikli ocaklarla karşılandığı hesaplama, ulusal elektrifikasyon oranına yaklaşık 11 puanlık katkı potansiyeline işaret ediyor.

Ancak Ember’e göre elektrik tarifelerinin yapısı, ısı pompalarının doğalgazla rekabetini zorlaştırıyor. Isı pompası kullanan hanelerin tüketimlerinin artması, daha yüksek maliyetli tarife dilimlerine geçmelerine yol açabiliyor.

Raporda, bu haneler için kademeli tarifedeki tüketim sınırlarının yükseltilmesi öneriliyor. Analizde kullanılan varsayımlara göre konutlardaki ısı pompaları, aynı ihtiyacı karşılamak için kombilere kıyasla 2,5 kat daha verimli çalışıyor.

Elektrikli otomobiller aynı mesafeyi üçte birden az enerjiyle katedebilirElektrikli araçların verimlilik avantajı da raporun öne çıkan bulguları arasında. Hesaplamalara göre içten yanmalı bir otomobil, aynı mesafeyi katetmek için elektrikli otomobilin yaklaşık 3,6 katı enerji tüketiyor.

Türkiye’deki otomobil filosunun tamamının elektrikliye dönüştüğü senaryoda, aynı ulaşım ihtiyacı için gereken enerji yaklaşık 150 teravatsaatten 45 teravatsaate düşüyor. Böylece aynı mesafe, mevcut enerji tüketiminin üçte birinden azıyla katedilebiliyor.

Bu verimlilik farkı, elektrikli araç sayısındaki artışın enerji tüketimindeki elektrik payına aynı ölçüde yansımamasına da neden oluyor. Rapora göre 100 otomobillik bir filoda 10 aracın elektrikliye dönüşmesi, araç sayısı bakımından yüzde 10’luk dönüşüm anlamına gelirken, elektriğin enerji tüketimindeki payını yalnızca yaklaşık yüzde 3’e çıkarıyor.

Ember, bu nedenle dönüşümün hızını değerlendirirken elektrik payının yanında araç satışlarının, ısı pompası kurulumlarının ve sanayide elektriğe geçen üretim kapasitesinin de izlenmesini öneriyor. Temiz elektrik üretimi ve şebeke yatırımları birlikte planlanmalıRaporda, dönüşümü hızlandırmak için elektrikli araç alımını destekleyen hurda teşvikleri, kamu araç filosunun elektrikliye geçişi ve sanayide kamu destekli fizibilite çalışmaları öneriliyor.

Elektrifikasyon hedefinin yenilenebilir enerji yatırımlarıyla birlikte ele alınması gerektiği de vurgulanıyor. Ember’e göre artan elektrik talebinin fosil yakıtlı santrallerden karşılanması, elektrik kullanımının payını yükseltse bile emisyonları ve enerji ithalatını artırabilir.

Türkiye’nin rüzgar ve güneş kurulu gücünü 2035’e kadar üç katına çıkarma hedefi ile çatılardaki 120 gigavatlık güneş potansiyeli, dönüşümün ihtiyaç duyacağı temiz elektrik için önemli kaynaklar olarak gösteriliyor. İletim ve dağıtım şebekelerinin güçlendirilmesi, batarya depolama yatırımları ve elektrik talebini esnek biçimde yönetebilecek uygulamalar da öneriler arasında bulunuyor.

Gümüş, "Türkiye, yüksek yenilenebilir enerji potansiyelini elektrifikasyon yoluyla nihai tüketicilere taşıyacak politika değişikliklerini ve altyapı yatırımlarını hayata geçirerek ithal yakıtlara bağımlılığını azaltabilir ve enerji güvenliğini güçlendirebilir," diye belirtti.