Gümüşhane ve Bayburt İçin Yıllardır Aynı Soru Soruluyor, Aynı Cevap Alınıyor;

Doğu Karadeniz Bölgesi'nin denize kıyısı bulunmayan iki şehri Gümüşhane ve Bayburt, coğrafi konumları, kültürel özellikleri ve ağız farklılıkları nedeniyle yıllardır süregelen bir tartışmanın merkezinde yer alıyor. Sosyal medyada zaman zaman yeniden gündeme gelen “Gümüşhaneliler Karadenizli mi, Doğulu mu?” sorusu ise aslında yeni değil. Bu tartışmanın izlerini yarım asır öncesinin Yeşilçam sinemasında bile görmek mümkün.

Gümüşhane haritada Karadeniz Bölgesi'nde yer alıyor. Ancak dil bilimcilerin şive sınıflandırmalarında Erzurum'la aynı grupta değerlendirilmesi, şehrin kültürel kimliğine ilişkin tartışmaları beraberinde getiriyor. Doğu Karadeniz ile Doğu Anadolu arasında bir geçiş noktası olan Gümüşhane, tarih boyunca farklı medeniyetlerin, toplulukların ve kültürlerin buluştuğu bir coğrafya oldu.

Bu kimliğin oluşumunda dört önemli tarihsel katmandan söz etmek mümkün.

Gümüşhane'nin geçmişindeki ilk önemli katman Roma dönemine uzanıyor. Kelkit ilçesine bağlı Sadak köyünde bulunan Satala Antik Kenti, Roma'nın bölgedeki önemli askeri merkezlerinden biri olarak tarihteki yerini koruyor.

İkinci katmanda ise Malazgirt Zaferi sonrasında Anadolu'ya yönelen Türkmen toplulukları bulunuyor. Güneyden gelen Türkmenlerin yanı sıra özellikle kuzey vadilerinde Çepni boyunun yerleşmesi, bölgenin kültürel ve sosyal yapısının şekillenmesinde etkili oldu.

Üçüncü katman Osmanlı dönemidir. Bölgedeki zengin gümüş yatakları, şehre adını veren en önemli unsurlardan biri oldu. Gümüş madenleri sayesinde ekonomik ve ticari açıdan önem kazanan Gümüşhane'de para basıldı. Bu paralarda şehrin eski adı olan Canca da yer aldı.

Dördüncü katman ise savaş yıllarıdır. Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus işgaliyle karşı karşıya kalan Gümüşhane'de halkın önemli bir bölümü göç etmek zorunda kaldı. Yaklaşık bir buçuk yıl süren işgal, 15 Şubat'ta Osmanlı ordusunun şehri kurtarmasıyla sona erdi.

Her iki ilin tek bir il olduğu yıllarda çekilen 1977 yapımı filmin yönetmenliğini Süreyya Duru, senaryosunu ise usta yazar Vedat Türkali yapmıştı. Aytaç Arman, Semra Özdamar, Hakan Balamir ve İhsan Yüce'nin başrollerini paylaştığı filmde, dönemin toplumsal ve siyasal atmosferi içerisinde işçilerin hak arama mücadelesi anlatılıyordu.

Filmin dikkat çeken sahnelerinden birinde, birbirine rakip iki işçi grubu karşımıza çıkıyor. Bir tarafta Karadenizliler, diğer tarafta Doğulular bulunuyor. Gruplar arasındaki ayrışmanın dışında, tam ortada tek başına oturan bir karakter ise bütün tartışmaya farklı bir cevap veriyor.

İşçiler arasında “Gümüşhaneli” olarak anılan bu karakteri Hakan Balamir canlandırıyor. Kendisine nereli olduğu üzerinden yaklaşanlara verdiği cevap, bugün bile Gümüşhane'nin kimliğini anlatan en çarpıcı ifadelerden biri:

“Ben Gümüşhaneliyem oğlum, hem doğuluyem hem de Karadenizliyem… Bu memleketliyem!”

GÜMÜŞHANE'NİN CEVABI: BU MEMLEKETİN KENDİ KİMLİĞİ VAR

Aslında yarım asrı aşan bu tartışmaya Gümüşhane'nin verdiği cevap, Yeşilçam'daki o unutulmaz replikte saklı.

Gümüşhane, iki farklı coğrafyanın ve kültürün kesiştiği, kendine özgü bir kimliğe sahip. İdari olarak Karadeniz Bölgesi'nde yer alsa da Zigana Dağları'nın oluşturduğu doğal sınır; ikliminden mimarisine, şivesinden mutfağına kadar şehrin kıyı Karadeniz'den farklılaşmasına, Doğu Anadolu ile benzerlikler taşımasına neden oluyor.

Bu iki coğrafya arasındaki geçiş konumu, Gümüşhane'ye tek bir kalıpla açıklanamayacak özgün bir karakter kazandırıyor. Pestili, kömesi, sironu ve tarihi İpek Yolu üzerindeki köklü geçmişiyle Gümüşhane, kendine has kültürel değerlerini yaşatmaya devam ediyor.

Belki de bu nedenle Gümüşhaneliyi yalnızca Karadenizli ya da Doğulu olarak tanımlamak eksik kalıyor. Çünkü bu şehrin insanı, iki coğrafyanın da izlerini taşıyor.

Yarım asır önce Yeşilçam'ın beyazperdesinden verilen cevap bugün de geçerliliğini koruyor:

Gümüşhaneli hem Karadenizli hem Doğulu… Ama her şeyden önce bu memleketli!

14 Kas 2026 - 08:00 - Kültür & Sanat Yazdır

Son bir ayda gumuskoza.com.tr sitesinde 658.734 gerçekleşti.