Döviz Dönüşüm Desteğinde “İnce Ayar” Talebi

Merkez Bankası’nın (TCMB) yurt dışı kaynaklı döviz gelirini Türk lirasına çevirenlere sağladığı yüzde 3’lük destekte 1 Ekim 2026’da yürürlüğe giren yeni kurallar, ihracat dünyasında hararetli bir tartışma başlattı. Firma başına yıllık destek tavanı 100 milyon liraya sabitlenirken, destek kapsamında satılabilecek döviz tutarı firmanın ürettiği katma değerle sınırlandırıldı.

İhracatçı birlikleri 12 Ekim’de TCMB Başkanı Fatih Karahan ile bir araya gelerek sahadan yükselen "ince ayar" talebini masaya koydu: "İlke doğru ama fırtına büyürken şemsiye küçültüldü."

Ocak 2023’te yüzde 2 olarak başlayan ve 31 Ocak 2027’ye kadar yüzde 3 olarak uzatılan destek mekanizması, Eylül 2026 itibarıyla tüm ihracatçıların yüzde 34,4’üne ulaşmıştı. Yeni dönemde bir ay boyunca döviz alım satımı yapmama taahhüdü kaldırılarak yerine likit döviz ve altın varlıklarına aktif veya net satış hasılatının yüzde 10’u oranında bir sınır getirildi.

Aracılı ihracat ve Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamındaki teslimlerde alt tedarikçilerin kendi limitleriyle doğrudan destek alabilmesi sağlandı. 2026’nın son çeyreği için ise yıllık tavanın dörtte biri olan 25 milyon lira üst sınır olarak belirlendi.

Ekonomi yönetimi ve TCMB, bu adımları sıkı para politikası ve rezerv kalitesi penceresinden savunuyor. Merkez Bankası piyasadan aldığı her döviz karşılığında Türk lirası enjekte ediyor; yüzde 3’lük ilave destek ise hem piyasadaki likiditeyi artırıyor hem de bu likiditeyi geri çekmenin (sterilizasyon) faiz maliyetini büyütüyor.

TCMB ekonomistlerine göre sınırsız destek, şirketlerin mevcut stok dövizlerini sisteme sokarak arbitraj yaratmasına kapı aralıyor. Faaliyet kârı ile SGK’ya bildirilen işgücü maliyetinin toplamından oluşan katma değer kriteri ise yüksek ithalat girdili montaj yerine net döviz kazancı sağlayan yerli üretimi ödüllendirmeyi amaçlıyor.

Ancak sahadaki gerçekler farklı bir tablo çiziyor. Elektrik ve Elektronik İhracatçıları Birliği Başkanı Mehmet Kavaklıoğlu, 60 milyon dolarlık ihracat yapan firmayla 600 milyon dolarlık ihracat yapan firmanın aynı tavana tabi tutulmasını adaletsiz bularak limitin en az 300 milyon liraya çıkarılmasını ya da kademeli bir sisteme geçilmesini öneriyor.

Katma değer hesabı da benzer bir daralma yaratıyor. Ortalama bir sanayi firmasında katma değer oranı cironun yüzde 25’i civarında seyrederken, düşük kârlı sektörlerde destek cironun binde 2-3’üne kadar geriliyor. Örneğin 100 milyon lira ihracat yapan ve katma değeri yüzde 10 olan bir firma, en fazla 10 milyon liralık döviz satışından 300 bin lira destek alabiliyor.

Dolayısıyla son çeyrekteki 25 milyon liralık tavan, katma değeri düşük firmalar için kâğıt üzerinde kalıyor.

Bürokratik yükler konusunda ise TCMB sahadan gelen tepkilere kayıtsız kalmadı. İlk metinde 15 gün geçerli olan SMMM veya YMM onaylı Döviz Pozisyonu Bildirim Formu’nun yarattığı yüksek maliyet üzerine 26 Ekim ve 11 Kasım revizyonlarıyla formun geçerliliği 3 aya çıkarıldı.

Ayrıca hesaba gelen ihracat bedelinin tamamı yerine yalnızca satılacak tutar kadar bakiyenin korunması yeterli görülerek firmalara ticari ödemeler için nefes aldırıldı. Buna karşın sanayiciler yüzde 10’luk döviz varlık sınırının yüzde 15’e esnetilmesini ve uzun vadeli proje avanslarının kapsama alınmasını bekliyor.

İhracatçının asıl kırılganlığı ise kur-enflasyon makasından kaynaklanıyor. Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği Başkanı Kemal Yazıcı maliyetlerin dört yılda Euro bazında ikiye katlandığına dikkat çekerken, veriler de bu tabloyu doğruluyor.

Yılın ilk on ayında TÜFE yüzde 27,52 artarken, dolar/TL 23 Ekim’e kadar yalnızca yüzde 15,6, euro/TL ise yüzde 10,2 yükseldi. TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru endeksinin ekimde 107,76 ile Şubat 2020’den bu yana zirveye çıkması, Türk lirasının reel olarak değer kazandığını ve ihracatçının fiyat tutturmakta zorlandığını gösteriyor.

Uluslararası örneklere bakıldığında ise ülkelerin ihracatçıyı sabit tavanlarla sınırlamak yerine rekabet gücünü doğrudan desteklediği görülüyor. Örneğin Çin, yuanı dolara karşı zaten düşük tutarak ihracatçılarına yapısal bir kur avantajı sağlarken, bunun üzerine ihracatta ödenen KDV’yi ürüne göre yüzde 13’e varan oranlarda iade ederek mekanizmayı seçici bir sanayi politikası aracı olarak kullanıyor.

Güney Kore’nin K-SURE kur sigortası küçük işletmeleri teminatsız biçimde kur dalgalanmasından korurken, Hindistan ve Singapur vergi iadesi ile pazar geliştirme maliyetlerini doğrudan üstleniyor.

Türkiye’de 2025 yılında sağlanan 68 milyar liralık (yaklaşık 1,5 milyar dolar) döviz dönüşüm desteği, 273 milyar doları aşan ihracatın yüzde 1’ine bile ulaşmıyor. Bütçe üzerinde yıkıcı bir yük oluşturmayan bu mekanizmada spekülasyonu önleme kaygısı elbette meşrudur.

Ancak kurun enflasyonun gerisinde kaldığı bir konjonktürde, katma değer sınırını esneten ve kademeli oranları devreye alan bir "ince ayar", ihracatçının öngörülebilirliğini korumak adına kaçınılmaz görünüyor.

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Profil, Boru, sac satışı yaptığımız firmamıza depo ve sevkiyat elemanı aranıyor. Çalışma saatlerimizHafta içi. 08:30-18:00Cumartesi 08:30-15:00Yol...

İzmit sanayi sitesinde yer alan firmamız için Şoför arıyoruz C sınıf ehliyete sahip 6 teker Isuzu kamyon kullanabilecek. Çalışma saatlerimizHafta içi...

AHŞAP PALET VE KERESTE FABRİKASINDA ÇALIŞACAK 20-45 YAŞ ARASI MARANGOZLAR PALET ÇAKIM USTALARI VE AHŞAP USTALARI ALINACAKTIR. KARTEPE+İZMİT+BAŞİSKELE...

Hızlıca eleman bulmak mı istiyorsunuz? Tam yerindesiniz. İlanınızın burada ve basılı gazetemizde çıkmasını ister misiniz? İlan metninizi ilanservis...