İnsan Ne İçin Yaşar

Her sabah yeniden başlayan bir hayatımız var. Bir de başlamasını beklediğimiz.

İlkinde yetişilecek işler, yerine getirilecek sorumluluklar, düşünülmeden yapılamayacak harcamalar bulunuyor. İkincisinde merak ettiklerimiz, görmek istediğimiz yerler, bir gün vakit ayıracağımız uğraşlar. Günlerimizi ilkine verirken ikincisinin sırasını bekliyoruz.

Sonra yıllar geçiyor. Beklediğimiz hayatın ne zaman başlayacağını sormak bile tuhaf geliyor.

İnsan ne için yaşar?

Bu sorunun herkes için aynı cevabı olmayabilir. Ama insanın ne yapması gerektiği konusunda şaşırtıcı ölçüde hemfikiriz. Okuyacak, çalışacak, kendisini geliştirecek, değişen dünyaya ayak uyduracak. Bütün bunların sonunda nasıl yaşayacağını ise çoğu zaman kendisine bırakıyoruz. Sanki önünde yeterince zaman ve seçenek kalacağından eminmişiz gibi.

Oysa seçim dediğimiz şey, her insanın önünde aynı genişlikte durmuyor. Sevmediği bir işi bırakabilmek için yalnızca karar vermek yetmiyor. Ertesi ayı karşılayabilmek de gerekiyor. Haksızlığa itiraz ederken insan bazen söyleyeceklerini değil, kaybedebileceklerini düşünüyor.

Dışarıdan cesaretsizlik gibi görünen bir suskunluğun içinde, kimsenin bilmediği mecburiyetler bulunabiliyor.

Zamanla hayaller de bu mecburiyetlere göre biçim değiştiriyor. Dünyayı gezmek isteyen biri önce ülke içinde bir yolculuğa razı oluyor. Sonra yaşadığı şehirde bir yere gidebilmek yeterli geliyor. En sonunda evinde daha huzurlu olduğunu söylüyor.

Belki gerçekten öyledir. Ama huzur dediği şeyin ne kadarının kendi seçimi, ne kadarının vazgeçmeye alışmak olduğunu kim bilebilir?

Beni düşündüren, insanın yapamadıklarından sonra istemekten de vazgeçebilmesi. Önce gücü kalmıyor. Sonra hevesi azalıyor. Bir zamanlar kendisinde eksikliğini duyduğu şeylere artık ihtiyaç duymadığını düşünmeye başlıyor. Hayat daralıyor ama bu daralma her zaman bir kayıp gibi görünmüyor. Bazen olgunluk, bazen kanaatkârlık diye adlandırılıyor.

Bu yalnızca bir kişinin içinde olup biten bir şey değil. Yazılmamış kitapları, sorulmamış soruları, denenmemiş fikirleri düşünün. Bir toplum bunların yokluğunu nasıl fark eder? Ortaya çıkmış olanı görüyoruz; ortaya çıkmasına fırsat kalmayanı göremiyoruz.

Sonra insanlardan yaratıcı olmalarını bekliyoruz. Yanılacak, uğraşacak, bir süre hiçbir sonuç almadan deneyecek güçleri kalmış mı diye bakmadan.

Bir çocuğun merakına sevinirken yetişkinin merakına hemen bir karşılık aramamız da bundan bağımsız değil. Ne kazandıracak? Bir işe yarayacak mı? Elbette geçinmek zorundayız. Fakat yaptığımız her şeyin değerini kazandırdıklarıyla ölçmeye başladığımızda, insanın kendi hayatından keyif almasını bile gerekçelendirmesi gerekiyor. Bir uğraşı yalnızca sevdiği için sürdürmesi yeterli bulunmuyor.

Böylece farklı hayatlar aynı dar ölçüye göre değerlendiriliyor. Daha çok kazanmak, daha görünür olmak, geride kalmamak… İnsanların yetenekleri, istekleri, dünyayla kurdukları bağ birbirinden farklı; fakat başarıdan söz ederken dönüp dolaşıp aynı yere bakıyoruz. Bu ölçünün dışında kalan bir hayatı başarısız saymaya ne kadar kolay alıştık.

Kime, neye hizmet ediyoruz sorusunu burada sormak istiyorum. Birbirimizin emeğine ihtiyacımız var. Çalışmakla, üretmekle hayatın içinde yer alıyoruz. Ama insanın bütün değeri yerine getirdiği görevden ibaret olamaz. Çalışamadığında da, dinlenmek istediğinde de, kimseye açıklayacağı bir hedefi olmadan bir gün geçirmek istediğinde de yaşama hakkı aynı.

Dünyanın ne kadar ilerlediğini anlatırken ürettiklerini gösteriyoruz. O dünyanın içinde insanların nasıl yaşadığına da aynı dikkatle bakmalıyız. Bir insanın bütün enerjisini hayatını sürdürebilmeye vermesini, sonra da kendisine ayıracak gücü kalmamasını olağan sayamayız.

Bu koşulları belirleyen ekonomik ve siyasi kararlar, insanların hayatında bıraktıkları yer üzerinden de sorgulanmalı.

Çünkü bir düzenin sürmesi, içindeki insanların yaşayabildiği anlamına gelmiyor.

Bunca şeyi yaşayabilmek için yapıyorsak, yaşamaya neden hâlâ sıra gelmiyor?