Dağların zirvesinden sahalara! Erzurum’un bilinmeyen spor tarihi

Türkiye’de ilk kayak ve dağcılık faaliyetlerinin başladığı şehirlerden biri olan Erzurum, spor tarihinde köklü bir geçmişe sahip. Birinci Dünya Savaşı yıllarında kayakla başlayan serüven; cirit, futbol, güreş, basketbol, voleybol, boks ve bisikletle genişleyerek şehrin spor kültürünü şekillendirdi.

Kayak ve dağcılıkta ilk adımlar

Türkiye’de ilk dağcılık faaliyetleri Birinci Dünya Savaşı yıllarında Erzurum’da başladı. 1915 yılında Avusturya’dan getirilen uzmanların eşliğinde modern kayakçılık da hayata geçirildi. Askeri amaçlarla başlayan bu faaliyetler, Milli Mücadele döneminde Kazım Karabekir Paşa’nın girişimleriyle sürdürüldü.

1930’ların ikinci yarısında halka yayılan kayak yarışları Abdurrahmangazi, Deveboynu, Sultan Sekisi, Topdağı ve Kiremitlik Tabyası çevresinde düzenlendi. Kiremitlik Tabyası’nda 1944’te ilk kayakevi, 1949’da atlama trampeni yapıldı.

Palandöken’deki Hınıs Boğazı’na 1969’da ilk telesiyejin kurulmasıyla bölgenin kayak merkezi kimliği güçlendi.

Ciritten futbola

Erzurum’da spor faaliyetleri yürüten ilk dernek, 1913’te şehirde faaliyete başlayan Türk Gücü Derneği oldu. Dernek, 1914’te atış talimleri, yürüyüşler ve cirit müsabakaları düzenledi; ilk futbol takımlarının kurulmasına da öncülük etti.

Kazım Karabekir Paşa döneminde güreş, at yarışları, binicilik, jimnastik, izcilik, eskrim, atletizm, kayak, futbol ve su sporları gibi birçok branşta çalışmalar yapıldı. 1923’te Erzurum İdman Ocağı için girişimler başladı.

1926’da Yüce Yurt Spor Kulübü kuruldu. Halkevi ve Silah Fabrikası bünyesindeki kulüpler de sporun gelişmesine katkı sağladı. Özellikle Erzurum Gücü, kayak ve futbolda düzenli faaliyetleriyle öne çıktı.

Futbolda tarihi maçlar

1944’te Palandöken Spor, 1945’te Demir Spor ve Dağcılık, 1947’de 12 Mart Gençlik Spor, 1950’de Karagücü kuruldu. İlk resmi futbol organizasyonu 1946’da Aziziye Kupası adıyla düzenlendi. İlk lig maçı 17 Kasım 1951’de Palandöken ile Karagücü arasında oynandı ve 2-2 sonuçlandı; sezonu Palandöken Spor şampiyon tamamladı.

Demir Spor ise 10 Kasım 1950’de Tebriz’de oynadığı karşılaşmada rakibini 3-1 yenerek yurt dışında maç yapan ilk Erzurum takımı oldu. 1952’de Muallim Mektebi arkasındaki saha modernleştirilerek 3 Temmuz Stadyumu adını aldı.

25 bin kişilik yeni stadyum 17 Ekim 1971’de Erzurumspor’un Samsunspor’u 1-0 yendiği maçla açıldı, 1973’te Cemal Gürsel Stadyumu adıyla hizmete girdi.

Salon sporlarında ilkler

Voleybolda ilk resmi maç 16 Ocak 1938’de Avcılık ve Dağcılık kulüpleri arasında oynandı. Palandöken Spor, 1946’dan 1962’ye kadar bölge birinciliklerini kazanırken 1955’te Federasyon Kupası’nda da şampiyon oldu. Basketbolda ilk gösteri maçları 1939’da, ilk resmi karşılaşma 5 Şubat 1956’da yapıldı.

Düzenli müsabakalar 1958’de başladı. Boks faaliyetleri 1944’te Palandöken Spor ile kurumsallaşırken, 1949-1950’de Halkevi’nde çalışmalar ivme kazandı. 27 Ekim 1962’de düzenlenen Nene Hatun Boks Müsabakaları, Erzurum boks tarihinin önemli organizasyonları arasına girdi.

Bisiklet yarışlarının ilk örnekleri 1924’te görüldü. Kulüplerin katıldığı ilk yarış 1938’de düzenlendi. 1968’de ise Erzurum-İlıca güzergâhında doğudaki ilk federasyon müsabakası gerçekleştirildi.