Borsa İstanbul fon krizi nedir, nasıl başladı? Pusula ve Tera Portföy'de ne yaşandı?
Borsa İstanbul'da yatırım fonları kaynaklı likidite sorunu, Pusula Portföy ve Tera Portföy'ün ödeme temerrütleriyle gündeme geldi. Krizin temelinde bazı yatırım fonlarının işlem hacmi ve fiili dolaşımı düşük hisselerde büyük pozisyonlara ulaşması yer alıyor.
Bu hisselerin fiyatları yükseldikçe fonların getirileri arttı, yüksek getiriler yeni yatırımcıları çekti ve fonların aynı hisselerdeki pozisyonları daha da büyüdü. Ancak yatırımcıların fondan çıkmaya başlamasıyla sorun ortaya çıktı.
Likidite sorunu nasıl oluştu? Yatırımcı fondaki payını sattığında fonun ödeme yapması gerekiyor. Yeterli nakdi bulunmayan fon ise portföyündeki varlıkları satmak zorunda kalıyor. Böylece yatırımcı fondan çıkıyor, fon hisse satıyor, hisse fiyatı düşüyor, fonun değeri azalıyor ve diğer yatırımcılar da çıkmak istiyor.
Satışlar arttıkça fonların nakit ihtiyacı büyüyor. MSCI da haziran ayında Türkiye piyasasına ilişkin değerlendirmesinde bazı küçük şirketlerdeki fon pozisyonları, fiili dolaşım oranları ve olası koordineli işlem davranışlarına ilişkin endişeleri gündeme taşımıştı.
SPK'nın 28 Ağustos kararıKrizin önemli dönüm noktalarından biri 28 Ağustos'ta SPK'nın yatırım fonlarına ilişkin rehberde yaptığı değişiklik oldu. Yeni düzenlemeyle serbest fonların portföyünde ayrı ayrı yüzde 5'i aşan hisselerin toplamı yüzde 20 ile sınırlandırıldı.
BIST 30 hisseleri bu sınırlamanın dışında tutuldu. Mevcut aşımların yıl sonuna kadar kapatılması istendi. Düzenleme, birkaç hissede yoğunlaşmış fonları portföylerini yeniden düzenlemeye zorladı. Bazı fonların büyük pozisyon taşıdığı hisselerde sert satışlar ve art arda taban fiyatlar görüldü.
Pusula ve Tera'da temerrüt15 Eylül'de Pusula Portföy bazı fonlarında ödeme temerrüdü oluştuğunu açıkladı. 28 Ağustos sonrasında fonlardan çıkışın 132,7 milyar lirayı aştığı belirtildi. 16 Eylül'de sorun Tera Portföy'e de yansıdı.
Tera Portföy, Hisse Senedi Fonu THF ile Para Piyasası Fonu TP2'nin katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu açıkladı. Bazı fonlarda ödeme koşulları da değiştirildi. Aynı gün fonlardan gelen satış baskısı Borsa İstanbul'a yayıldı.
BIST 100 günü yüzde 5,54 düşüşle 13.122,58 puandan tamamladı. Atlas Portföy de bazı yatırımcı ödemelerinde gecikmeler yaşandığını 17 Eylül'de açıkladı.
SPK'dan tasfiye kararıSPK, 17 Eylül'de Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls Portföy'ün TEFAS'ta işlem gören fonlarında alım ve satımı durdurdu. Kurul ayrıca söz konusu şirketlerin kurduğu yatırım fonlarının tasfiye edilmesine karar verdi.
SPK aynı dönemde kredili işlemlerde asgari özkaynak koruma oranının geçici olarak yüzde 20'ye kadar indirilebilmesine de imkan tanıdı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ise piyasadaki likidite koşullarına yönelik yeni tedbirler açıkladı ve haftalık repo ihalesinin büyüklüğünü 300 milyar TL'ye çıkardı.
Fonlarda yüz milyarlarca lira bulunuyorduTEFAS verilerine dayanan hesaplamalara göre tasfiyedeki fonların büyüklüğü yaklaşık 826 milyar liraydı ve bu fonlarda 455 bin 758 yatırımcının parası bulunuyordu. Tera'nın fonları yaklaşık 538 milyar, Atlas'ın 78 milyar, Pardus'un 71 milyar, Pusula'nın 64 milyar, Hedef'in 61 milyar ve Bulls'un 11 milyar lira büyüklüğündeydi.
TBMM, 22 Ekim'de tasfiyedeki fonlara ilişkin kanun teklifini kabul etti. Düzenlemeyle yatırımcılara en fazla 1 milyon liralık ara ödeme yapılmasının önü açıldı. Ziraat Bankası, A1, Bulls ve Pardus'un 66 fonunda tasfiye işlemlerini tamamlayarak 45 binden fazla kişiye yaklaşık 40 milyar 800 milyon lira aktardı. Tera, Pusula ve Atlas fonlarında ise olağanüstü tasfiye devam ediyor.
Soruşturma genişlediFon krizine ilişkin soruşturma, portföy yönetim şirketlerinin yanı sıra kamu görevlileri, eski SPK yöneticileri ve şirket yöneticilerine kadar uzandı.
Adalet Bakanı Akın Gürlek, 13-16 Eylül arasında fonlardan şüpheli biçimde çıkan 214 gerçek ve tüzel kişinin tespit edildiğini, bunların haksız kazancının 187 milyar 600 milyon lira olduğunu açıkladı.
SPK'nın 25 Eylül'de piyasa dolandıdrıcılığı suçlarında etkin pişmanlık şartlarını duyurmasının ardından 37 kişinin toplam 18 milyar 340 milyon lira iade ettiği belirtildi.
Eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında soruşturma izni verilirken, eski SPK Daire Başkanı Erman Çete tutuklandı. Eski Borsa İstanbul Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun da rüşvet almak suçlamasıyla tutuklanan isimler arasında yer aldı.
Fon kriziyle ilgili soruşturmanın yanı sıra, fonların nasıl bu kadar büyüdüğü, düşük likiditeli hisselerdeki fiyat hareketlerinin nasıl gerçekleştiği ve daha erken müdahale edilip edilemeyeceği de tartışılmaya devam ediyor.
Fatma Betül Sayan Kaya ve eşi İlyas Kaya'nın da iade ettiği fonlar arasında yer aldı. Çiftin 163 milyon TL hisse yatırımından 2,17 milyar TL kazanç sağladığı, yaklaşık 1,86 milyar TL'yi TMSF'ye yatırdığı belirtildi. Kaya, özel bilgi veya yönlendirme almadıklarını söyleyen Kaya, 26 Eylül'de AK Parti Genel Başkan Yardımcılığı görevinden istifa etti.
Fon kriziyle ilgili soruşturmanın yanı sıra, fonların nasıl bu kadar büyüdüğü, düşük likiditeli hisselerdeki fiyat hareketlerinin nasıl gerçekleştiği ve daha erken müdahale edilip edilemeyeceği de tartışılmaya devam ediyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Ekonomi · Bölge: İzmir
Yayın: 16 Kasım 2026 12:42 · Kaynak: gazeteyenigun.com.tr