Menide sperm bulunmaması son söz değil: Mikro TESE ile testiste aranabiliyor

Mikro TESE, sperm üretim bozukluğuna bağlı olarak menisinde sperm bulunmayan erkeklerde, testis dokusundan sperm elde etmek amacıyla yapılan mikrocerrahi bir işlemdir. Bulunan spermler tüp bebek tedavisinde kullanılabilir.

Ancak ameliyat yeni sperm üretmez; dokuda mevcut olabilecek spermleri arar ve her hastada sonuç vermez.

Her sperm yokluğunda aynı ameliyat yapılmıyor

Menide sperm görülmemesine azospermi denir. Bunun nedeni sperm taşıyan kanallardaki tıkanıklık veya sperm üretimindeki bozukluk olabilir. Mikro TESE özellikle üretim bozukluğuyla ilişkili, tıkanıklığa bağlı olmayan azospermide kullanılır.

Tıkanıklık bulunan kişilerde kanal onarımı veya farklı sperm elde etme yöntemleri değerlendirilebilir. Bazı hormonal bozukluklarda ise nedene yönelik tedavi öncelik kazanabilir.

Ameliyat öncesinde hangi incelemeler yapılıyor?

Tanının, santrifüj sonrası incelemeyi de içeren iki ayrı semen analiziyle doğrulanması gerekir. Hastalık öyküsü, muayene, hormonlar, genetik incelemeler ve testis ultrasonu değerlendirmeyi tamamlar.

Genetik sonuçlar ameliyat kararını değiştirebilir. Örneğin Y kromozomunda tam AZFa veya tam AZFb bölgesi kaybında sperm elde etme beklentisi bulunmadığından cerrahi önerilmez. Buna karşılık hormon değerleri ve testis büyüklüğü, tek başına ameliyatın sonucunu güvenilir biçimde öngöremez.

Mikroskopla sperm üretimi olabilecek bölgeler seçiliyor

İşlem genellikle genel anestezi altında yapılır. Cerrah, ameliyat mikroskobuyla testis içindeki ince kanalcıkları inceler; sperm içerme olasılığı daha yüksek görünen bölgelerden küçük doku örnekleri alır. Örnekler laboratuvarda değerlendirilir.

Klasik TESE’den temel farkı, örnek alınacak bölgelerin mikroskop yardımıyla seçilmesidir. Amaç, mümkün olduğunca az doku alarak sperm bulmaktır.

Başarı oranı neyi anlatıyor?

Mikro TESE için verilen başarı oranları çoğunlukla sperm elde edilmesini ifade eder. Cleveland Clinic’in hasta bilgilendirmesinde, azosperminin nedenine bağlı olarak bu oranın yüzde 60’a kadar çıkabildiği belirtilir. Bu sayı her hasta için geçerli bir olasılık veya çocuk sahibi olma oranı değildir.

Sperm bulunursa mikroenjeksiyon, yani tek spermin yumurtanın içine yerleştirildiği ICSI yöntemi kullanılabilir. Döllenme, gebelik ve canlı doğum ayrı sonuçlardır; bunlar yalnızca sperm bulunmasına bağlı değildir.

Uygun spermler taze kullanılabilir veya dondurulabilir. Çok az sperm elde edildiğinde dondurma ve çözme sonrasındaki kullanılabilirlik ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle cerrahi ile tüp bebek süreci birlikte planlanır.

İyileşme ve ameliyatın riskleri

İlk günlerde ağrı ve şişlik görülebilir. İşe dönüş birkaç gün içinde mümkün olabilse de tam iyileşme birkaç haftayı bulabilir. Ağır iş, egzersiz ve cinsel yaşama dönüş zamanı cerrahın değerlendirmesine göre belirlenir.

Kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı risklerin yanında testosteron düzeyinde düşme olasılığı da vardır. Mikroskop kullanılması bu riskleri tamamen ortadan kaldırmaz. Şiddetli ağrı, yoğun kanama, ateş veya yara yerinden iltihaplı akıntı olduğunda sağlık ekibiyle gecikmeden iletişim kurulmalıdır.

Sperm bulunamazsa yeniden ameliyat yapılır mı?

İlk girişimin sonuçsuz kalması otomatik olarak ikinci ameliyat gerektirmez. Önceki işlem, laboratuvar ve genetik sonuçlar birlikte değerlendirilir; yeniden denemenin yararı ve riskleri kişiye göre konuşulur.

Ameliyat öncesinde herkese hormon veya takviye verilmesinin sperm bulma şansını artırdığına ilişkin yeterli kanıt yoktur. Belirli hormonal hastalıkların tedavisi ise bu durumdan ayrı değerlendirilir.

TIBBİ UYARI

Mikro TESE kararı, azosperminin nedeni ve çiftin üreme değerlendirmesi tamamlandıktan sonra verilmelidir. Başarı oranlarına bakarak ameliyat kararı vermeyin; hormon veya testosteron ürünlerini kendi kendinize kullanmayın.

KAYNAKLAR

1. Avrupa Üroloji Derneği. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, Male Infertility bölümü. Çevrim içi rehber; erişim: 3 Kasım 2026.

2. Amerikan Üroloji Derneği ve Amerikan Üreme Tıbbı Derneği. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline Part II. Fertility and Sterility, 2021;115:62–69.

3. Cleveland Clinic. Microsurgical Testicular Sperm Extraction (microTESE). Son güncelleme: 26 Mart 2024.