Einstein’la Aynı Sorunun Peşindeydi: Dünyaca Ünlü Fizikçi Trabzon’dan Çıktı

Trabzon Çaykara doğumlu fizikçi Behram Kurşunoğlu, Einstein'la yazıştı, Cambridge'de doktora yaptı ve Miami'de önemli bilim merkezini kurdu. Tüm ayrıntılarıyla Behram Kurşunoğlu'nun bilim yolculuğu ve dünyaya bıraktığı miras...

Trabzon’un Çaykara ilçesinden çıkıp dünyanın önemli bilim merkezlerinden birinde kurucu direktörlüğe uzanan bir hayat… Prof. Dr. Behram Kurşunoğlu, Albert Einstein’ın üzerinde çalıştığı birleşik alan teorisine kendi yaklaşımını geliştiren, Cambridge Üniversitesinde doktora yapan ve Miami Üniversitesinde Teorik Çalışmalar Merkezi’ni kuran Türk fizikçilerinden biriydi.

Einstein’la yazışmaları, Princeton’daki yüz yüze görüşmesi, Paul Dirac gibi önemli bilim insanlarını Miami’de buluşturması ve kuantum fiziğine ilişkin çalışmalarıyla dikkat çeken Kurşunoğlu’nun hikâyesini sizler için derledik.

Çaykara’dan Başlayan Bilim Yolculuğu Behram Kurşunoğlu, 14 Mart 1922’de Trabzon’un Çaykara ilçesinde dünyaya geldi. İlk, orta ve lise eğitimini Trabzon’da tamamladı. Ardından İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesinde matematik ve astronomi alanında eğitim aldı.1945 yılında Millî Eğitim Bakanlığı bursuyla İngiltere’ye gönderilmesi, hayatının yönünü değiştiren dönüm noktalarından biri oldu.

Edinburgh Üniversitesinde başlangıçta astronomi üzerine eğitim alan Kurşunoğlu, kısa süre içerisinde fizik alanına yöneldi.

Bu değişimin arkasında yalnızca akademik bir tercih yoktu. 1945 yılında Londra’ya ulaştığı dönemde Hiroşima’ya atom bombası atıldığı haberleri dünyayı sarsıyordu. Kurşunoğlu, atom bombası ve Los Alamos Projesi hakkındaki haberlerden etkilenerek atom fiziğine ve nükleer araştırmalara daha fazla ilgi duymaya başladı.

Edinburgh’da Max Born ve Edmond Whittaker gibi önemli bilim insanlarının bulunduğu akademik çevrede yetişti. 1949’da Cambridge Üniversitesine geçti. Burada, 20. yüzyıl fiziğinin en önemli isimlerinden Paul Dirac’ın da aralarında bulunduğu bilim insanlarıyla çalışma fırsatı yakaladı. 1952 yılında Cambridge Üniversitesinde fizik doktorasını tamamladı.

Einstein’la Mektuplaştı, Princeton’da Yüz Yüze Görüştü Kurşunoğlu’nun hayatındaki en dikkat çekici bölümlerden biri Albert Einstein’la kurduğu bilimsel ilişkiydi. Einstein, genel görelilik teorisiyle kütle çekimini açıklamıştı.

Ancak yaşamının ilerleyen dönemlerinde doğadaki farklı temel etkileşimleri tek bir matematiksel çerçevede birleştirmeyi amaçlayan birleşik alan teorisi üzerinde çalışıyordu. Kurşunoğlu da Cambridge yıllarında Einstein’ın ve Erwin Schrödinger’in bu arayışına yoğun ilgi gösterdi.

Einstein ve Schrödinger ile kapsamlı bilimsel yazışmalar yürüttü. Kendi birleşik alan teorisi yaklaşımını geliştirdi ve bu konudaki çalışmasını 1951’de yayımladı.

1952’de yayımlanan “Gravitation and Electrodynamics” başlıklı makalesinde Einstein’ın birleşik alan teorisini değiştirerek yeni fiziksel sonuçlarını inceledi.

Ancak hikâyenin en çarpıcı bölümü 1953 yılında yaşandı. Kurşunoğlu, Princeton Üniversitesinde verdiği bir bilimsel seminerin ardından Albert Einstein’la yaklaşık üç saat süren bir görüşme gerçekleştirdi. Bu buluşma, birleşik alan teorisi üzerine çalışmalarını sürdürme kararlılığını daha da güçlendirdi.

Miami’de Dünyanın Önemli Fizikçilerini Buluşturdu Kurşunoğlu’nun bilim dünyasındaki etkisi yalnızca kendi makaleleriyle sınırlı kalmadı. Onun en kalıcı katkılarından biri, farklı ülkelerden bilim insanlarını aynı çatı altında buluşturacak bir akademik ortam oluşturmasıydı.1958 yılında Miami Üniversitesinde profesör olarak görev yapmaya başladı.

1964 yılında yüksek enerjili parçacık fiziğinde simetri ilkelerini tartışmak üzere Coral Gables konferanslarını başlattı. Bu toplantılar, dönemin önemli fizikçilerinin yeni teorileri, matematiksel yöntemleri ve parçacık fiziğindeki gelişmeleri tartıştığı bilimsel buluşmalara dönüştü.

1965 yılında Miami Üniversitesinde Teorik Çalışmalar Merkezi kuruldu. Kurşunoğlu merkezin kurucu direktörü oldu. Bu oluşumun hayata geçirilmesinde, Manhattan Projesi'nin bilimsel yöneticilerinden J. Robert Oppenheimer'ın desteği ve üniversite yönetiminin katkısı da bulunuyordu.

Paul Dirac Üç Yıl Miami’de Kaldı Kurşunoğlu'nun kurduğu bilimsel ortamın önemini gösteren en çarpıcı örneklerden biri Paul Dirac'ın Miami'ye gelmesiydi. Kuantum mekaniğinin kurucularından ve 1933 Nobel Fizik Ödülü sahibi Paul Dirac, 1969 yılında Cambridge'den Miami'ye geldi.

Dirac, Teorik Çalışmalar Merkezi bünyesinde 1972 yılına kadar kaldı. Daha sonraki yıllarda da Coral Gables konferanslarına katılmayı sürdürdü.

Merkezde görev yapan önemli bilim insanları arasında 1968 Nobel Kimya Ödülü sahibi Lars Onsager da bulunuyordu. Kurşunoğlu'nun düzenlediği toplantılar ve kurduğu akademik çevre, Miami'yi teorik fizik alanında uluslararası ölçekte dikkat çeken merkezlerden biri haline getirdi.

Dört Farklı Nötrino Öngörüsü Ve Parçacık Fiziği Çalışmaları Kurşunoğlu'nun araştırmaları birleşik alan teorisiyle sınırlı değildi. Parçacık fiziği, simetri grupları, nükleer fizik ve kuantum teorisi üzerine de çalışmalar yürüttü.

1959 yılında dört farklı nötrino türünün varlığına ilişkin öngörüsü, bilimsel çalışmalarının dikkat çeken başlıkları arasında yer aldı. 1964 yılında temel parçacıkların içsel ve dışsal simetrilerinin genelleştirilmesi üzerine bir yaklaşım ortaya koydu.

1968 yılında hadronlar ve leptonları bir arada ele alan birleşik bir teori üzerinde çalıştı. 1975'te orbiton kavramını, 1976'da ise birleşik alan teorisi çerçevesinde nötrinoların kütlesi konusunu ele aldı.

Türkiye'de De Önemli Görevler Üstlendi Kurşunoğlu'nun kariyeri ABD'deki akademik çalışmalarından ibaret değildi. 1956-1958 yılları arasında Orta Doğu Teknik Üniversitesinde görev yaptı. Türkiye'de nükleer bilimlerin gelişimiyle ilgili çalışmalarda yer aldı ve Türk Atom Enerjisi Komisyonunun kurucu üyeleri arasında bulundu.

1958 yılında Cenevre'de düzenlenen Birleşmiş Milletler Barış İçin Atom konferansında Türkiye delegesi olarak görev yaptı.

Ayrıca ABD'deki Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı, Almanya'daki Max Planck Fizik ve Astrofizik Enstitüsü ve İngiltere'deki Harwell Atom Enerjisi Kuruluşu gibi bilimsel kurumlarla da çalıştı.

1972 yılında TÜBİTAK'ın resmî kayıtlarında fizik alanında Bilim Ödülü alan isimler arasında yer aldı. 2000 yılında ise Atatürk Society of America tarafından verilen Kemal Atatürk Cemiyeti Ödülü'ne layık görüldü.

Bilimsel çalışmalarını uzun yıllar Miami'de sürdüren Behram Kurşunoğlu, 25 Ekim 2003 tarihinde 81 yaşında Miami'de hayatını kaybetti. Ölümü, 1964 yılından beri düzenlenmesine öncülük ettiği Coral Gables konferanslarının 2003 yılındaki toplantısından kısa süre önce gerçekleşti.

Trabzon'da Adı Yaşatılıyor Çaykara'da başlayan ve Cambridge ile Miami'ye uzanan bu bilim yolculuğunun Trabzon'daki en önemli hatıralarından biri de Karadeniz Teknik Üniversitesinde yaşatılıyor. KTÜ, 2022 yılında Fen Fakültesi Fizik Bölümündeki Büyük Amfi'ye Prof.

Dr. Behram Kurşunoğlu'nun adını verdi. Böylece dünya çapında bilimsel çalışmalara imza atan Trabzonlu fizikçinin ismi, doğduğu topraklarda da gelecek kuşaklara aktarılmaya başlandı.

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Trabzon Günebakış’ın temel yayın politikası Trabzon’a özgü, sahadan üretilen haberlerle şehrin nabzını tutmaktır. Muhabirlerimiz, kentin gündemini birebir takip ederek yerel gelişmeleri, insan hikâyelerini ve bölgeye özgü olayları okurlarımıza ulaştırır.

Bunun yanı sıra gün içinde zaman zaman dış kaynaklardan alınan haberler de editörlerimiz tarafından Trabzon’a özgü ayrıntılar, yerel gözlemler, uzman görüşleri ve saha bilgileriyle zenginleştirilir. Bu yaklaşım sayesinde haberlerimiz benzerlerinden ayrışan, benzersiz, özgün ve doyurucu bir içerik niteliği kazanır.

Trabzon Günebakış, okurlarına yalnızca haber değil; analiz, bağlam ve değer sunmayı ilke edinmiştir.

Trabzon Günebakış’ın temel yayın politikası Trabzon’a özgü, sahadan üretilen haberlerle şehrin nabzını tutmaktır. Muhabirlerimiz, kentin gündemini birebir takip ederek yerel gelişmeleri, insan hikâyelerini ve bölgeye özgü olayları okurlarımıza ulaştırır.

Bunun yanı sıra gün içinde zaman zaman dış kaynaklardan alınan haberler de editörlerimiz tarafından Trabzon’a özgü ayrıntılar, yerel gözlemler, uzman görüşleri ve saha bilgileriyle zenginleştirilir. Bu yaklaşım sayesinde haberlerimiz benzerlerinden ayrışan, benzersiz, özgün ve doyurucu bir içerik niteliği kazanır.

Trabzon Günebakış, okurlarına yalnızca haber değil; analiz, bağlam ve değer sunmayı ilke edinmiştir.