Habermetrik
← Ana Sayfa
19 Kasım 2026 19:36 · Güncelleme 19:38
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Afkir Nawar: Amazigh halkının sözlü kültürü, ekolojik mirasın korunmasına ışık tutuyor

Afkir Nawar: Amazigh halkının sözlü kültürü, ekolojik mirasın korunmasına ışık tutuyor
⏱️ 6 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Entangled Histories (İç İçe Geçmiş Tarihler) seminer dizisinin bu sezonki beşinci oturumunda, Fas'ın yerli halklarından Amazighlerin sözlü kültürü ve geleneksel ekolojik bilgi birikimi ele alındı

Entangled Histories (İç İçe Geçmiş Tarihler) seminer dizisinin bu sezonki beşinci oturumunda, Fas'ın yerli halklarından Amazighlerin sözlü kültürü ve geleneksel ekolojik bilgi birikimi ele alındı.

Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi'nden Dr. Öğr. Üyesi Maria Pia Ester Cristaldi ile Queen’s University Belfast akademisyeni Dr. Elisa Ramazzina'nın birlikte organize ettikleri uluslararası Entangled Histories seminer serisinin beşincisinde Fas'ın Fez kentindeki Sidi Muhammed bin Abdullah Üniversitesi Edebiyat ve Beşeri Bilimler Fakültesi’nde doktora çalışmalarını sürdüren Afkir Nawar, “Thresholds of Scarcity and Sanctity: Vernacular Ecological Knowledge in Tamazight Folktales” (Kıtlık ve Kutsallığın Eşikleri: Tamazight Sözlü Halk Masallarında Yerel Ekolojik Bilgi, Eşik Figürleri ve Kaynak Yönetimi) başlıklı bir sunum yaptı.

Seminer 19 Kasım 2026 Perşembe akşamı çevrim içi olarak gerçekleşti. Faslı araştırmacı Afkir Nawar, Tamazight sözlü halk masallarının yalnızca kültürel anlatılar değil, aynı zamanda doğa, su ve ortak kaynakların korunmasına yönelik geleneksel bilgi sistemleri olduğunu anlattı.

Sunumunda öncelikle Amazigh halkının tarihsel ve kültürel kimliğine değinen Nawar, çoğunlukla Berberiler olarak bilinen Amazighlerin Kuzey Afrika'nın yerli topluluklarından biri olduğunu ifade etti. Amazigh adının “özgür insanlar” anlamına geldiğini belirten araştırmacı, topluluğun Fas'ta coğrafi ve dilsel farklılıklara göre Rifliler, Şilhiler ve Orta Atlas bölgesinde Tamazight konuşan gruplar olmak üzere üç ana grupta ele alındığını aktardı.

Amazigh halkının dili Tamazight'in, kendine özgü Tifinagh alfabesiyle yazıldığını hatırlatan Nawar, Fas'ta 2011 yılında Tamazight'in Arapçayla birlikte resmî dil olarak kabul edildiğini söyledi. Amazigh bayrağında yer alan ve özgür insanı simgeleyen “Yaz” harfinin de bu kültürel kimliğin önemli sembollerinden biri olduğunu vurguladı.

Halk masalları, yaşayan bir ekolojik bilgi arşivi

Araştırmasının merkezinde yer alan “Yerel Ekolojik Bilgi” (Vernacular Ecological Knowledge) kavramını açıklayan Nawar, geleneksel toplumlarda çevreye ilişkin bilginin yalnızca yazılı kaynaklarda değil; atasözleri, bilmeceler, şarkılar, ritüeller ve halk masalları aracılığıyla nesilden nesile aktarıldığını belirtti.

Bu anlatıların yalnızca mitolojik veya edebî metinler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Nawar, halk masallarını toplulukların doğayla kurdukları ilişkinin kaydını tutan yaşayan bir ekolojik bilgi arşivi olarak tanımladı.

Sunumda bu bilgi birikiminin önemli örneklerinden biri olarak kuraklık dönemlerinde gerçekleştirilen “Taghunja” yağmur duası ritüeli ele alındı. Amazighlerin eski inançlarında yağmur ve bereketle ilişkilendirilen Anzar figürüne dayanan ritüelde, gelin veya prenses görünümünde süslenen bir nesne köy sokaklarında dolaştırılıyor.

Kadınlar ve çocuklar eşliğinde gerçekleştirilen bu uygulamada yağmur yağması için dualar ve geleneksel ezgiler söyleniyor.

Nawar, Anzar ile Taghunja arasındaki ilişkiyi anlatan mitolojik hikâyenin de suyun, yağmurun ve bereketin Amazigh kültüründeki önemini ortaya koyduğunu belirtti. Efsaneye göre Anzar'ın öfkelenerek suları ortadan kaldırmasıyla kuraklık başlıyor, yeniden bir araya gelmeleriyle yağmur yağıyor, nehirler doluyor ve doğa canlanıyor.

Yennayer: Doğayla uyumlu yeni yıl geleneği

Sunumda Amazighlerin yeni yıl kutlaması olan Yennayer de mevsimsel ekolojik ritüeller kapsamında değerlendirildi. Her yıl 14 Ocak'ta kutlanan Yennayer'in, tarımsal döngüler ve doğanın yenilenmesiyle bağlantılı bir gelenek olduğunu belirten Nawar, bu dönemde ailelerin bolluk ve bereket dileğiyle sofralarını hazırladığını anlattı.

Geleneksel uygulamalarda yiyeceklerin paylaşılması, tarlalarda gerçekleştirilen ritüeller ve bereket duaları önemli yer tutuyor. Bu uygulamalar, Amazigh toplumunun tarımsal üretimi yalnızca ekonomik bir faaliyet olarak değil, doğayla kurulan kültürel ve manevi ilişkinin bir parçası olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Doğanın korunmasında mitolojik eşik figürleri

Nawar'ın sunumunda öne çıkan bir diğer başlık, Amazigh halk masallarındaki doğaüstü varlıklar ve eşik figürleri oldu. Özellikle “Tseriel” veya “Thamza” olarak adlandırılan vahşi dağ kadını figürünün, insan yerleşimleri ile yabanıl doğa arasındaki sınırı temsil ettiğini belirten araştırmacı, bu karakterin yalnızca korkutucu bir masal kahramanı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.

Anlatılarda ormanları ve doğal yaşam alanlarını koruyan bir figür olarak öne çıkan Thamza'nın, insanların mevsimi dışında ağaç kesmesi, aşırı avlanması veya otlaklara zarar vermesi durumunda cezalandırıcı bir güç olarak ortaya çıktığını aktaran Nawar, bu hikâyelerin topluma doğal kaynakların sınırsız olmadığı mesajını verdiğini söyledi.

Amazigh kültüründe suyun yalnızca fiziksel bir kaynak değil, kutsal ve yaşam veren bir unsur olarak görüldüğünü belirten Nawar, Tamazight dilindeki “Aman tudert” (Su hayattır) ifadesine dikkat çekti.

Geleneksel anlatılarda su kaynaklarının çevresinde yüksek sesle konuşmak, kirli giysileri yıkamak, kan dökmek veya kaynak suyunu kirletmek gibi davranışların yasaklandığını aktaran araştırmacı, bu yasakların toplumsal açıdan önemli bir çevre koruma işlevi üstlendiğini vurguladı.

Nawar'a göre su kaynaklarını koruyan görünmez ruhlar ve doğaüstü varlıklara ilişkin inanışlar, temiz içme suyunun kirlenmesini ve aşırı tüketilmesini önleyen geleneksel bir koruma mekanizması olarak da değerlendirilebilir.

Agadirler: Ortak yaşamın ve dayanışmanın mimari mirası

Afkir Nawar, sunumunun son bölümünde Güney Fas'taki geleneksel tahıl ambarları olan “Agadir” yapılarını ele aldı. Çoğulu “Igidar” olan bu yapılar, toplulukların ortak kaynaklarını ve değerli eşyalarını korumak amacıyla inşa edilmiş tarihî depolama alanları olarak tanıtıldı.

Taş ve ahşaptan yapılan, genellikle savunmaya elverişli yüksek noktalarda konumlandırılan Agadirlerde ailelere ait ayrı depolama bölümleri bulunuyor. Tahıl, zeytinyağı, mücevher ve tapu gibi önemli belgelerin saklandığı bu yapılar, aynı zamanda toplulukların ortak hukuk ve dayanışma anlayışını yansıtıyor.

Nawar, Agadirlerin yalnızca mimari yapılar olmadığını, kıtlık ve kuraklık dönemlerine karşı geliştirilen kurumsal bir dayanışma modeli olduğunu ifade etti. Bereketli dönemlerde elde edilen ürünlerin depolanması ve ihtiyaç zamanlarında kullanılması, toplulukların uzun süreli kuraklıklarla mücadele etmesine imkân sağlıyordu.

Geleneksel bilgi, günümüzün çevre krizlerine çözüm sunabilir

Sunumunda Amazigh sözlü halk masallarının geçmişten kalan folklorik anlatıların ötesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Nawar, bu kültürel mirasın sürdürülebilir kaynak yönetimi açısından önemli dersler barındırdığını söyledi.

Günümüzde Akdeniz ve Orta Doğu coğrafyasında iklim değişikliği, kuraklık ve doğal kaynakların azalması gibi sorunların giderek ağırlaştığına dikkat çeken Nawar, geleneksel ekolojik bilginin çağdaş çevre politikalarına katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Doğayı yalnızca ekonomik değer taşıyan bir kaynak olarak görmeyen Amazigh kültürünün, insanı doğanın hâkimi değil, onunla uyum içinde yaşamak zorunda olan bir parçası olarak konumlandırdığını belirten araştırmacı, sözlü anlatıların nesiller boyunca toplulukların doğal kaynakları korumasına yardımcı olduğunu vurguladı.

Nawar, Tamazight sözlü halk masallarının günümüz çevre krizleri karşısında sürdürülebilir kaynak yönetimi, yerel dayanışma ve doğaya saygı konusunda önemli bir kültürel miras sunduğunu belirterek sunumunu tamamladı.

NOT: Haberin ve görselin üretiminde yapay zeka araçlarından yararlanılmıştır.

İş hayatında kadın olmak: Üç kadın, üç hikâye

Gazetecilik Bölümü ile MAKDER, çalışan gazeteciler günü panelini planlıyor

İFİG Sempozyumu'nun yüz yüze 11.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: haberuskudar.com
Haber metni ve görseller haberuskudar.com sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Kültür-Sanat
Yayın: 19 Kasım 2026 19:36 · Kaynak: haberuskudar.com
Kaynağı Oku ↗