Osmanlı’nın'Para Dağı' Küre: Saraylara ve darphaneye bakır taşınıyordu

Yüzyıllarca Osmanlı Devleti’nin önemli bakır üretim merkezlerinden biri olan Kastamonu'nun Küre ilçesindeki madenlerden çıkarılan bakır, darphaneden saray mutfağına, ordudan tersanelere kadar birçok alanda kullanıldı.

Kastamonu’nun Küre ilçesi, yüzyıllar boyunca Osmanlı Devleti’nin ekonomik ve askerî ihtiyaçlarını karşılayan önemli bakır üretim merkezlerinden biriydi. Bugün sakin bir ilçe olarak bilinen Küre, özellikle Osmanlı döneminde önemli bir madencilik merkezi hâline gelmişti.

Bölge “Küre-i Nühâs” adıyla bilinirken, nühâs kelimesi bakırı, Küre ise maden ocağı anlamına geliyor. Bu sebeple isim, genel olarak “Bakır Ocağı” anlamını taşıyor. Araştırmalara göre Küre madenlerinde, özellikle 1300-1500 yılları arasında yoğun bir üretim dönemi yaşandı.

Küre’nin tarihî önemini artıran gelişmelerden biri ise Fatih Sultan Mehmet döneminde meydana geldi. Osmanlı Devleti’nin İstanbul’u fethetmesiyle askerî teknolojinin ve top dökümünün önemi artarken, Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bilgilerine göre fetihte kullanılan topların bakırı Küre’den edinildi.

Hatta İstanbul’da sergilenen bazı tarihî toplarda “Küre-i Nühâs” ibaresinin bulunduğu da aktarıldı.

Ancak tarihî anlatılarda yer alan bu bilgi, bütün fetih toplarının bakırının kesin olarak Küre’den geldiğini kanıtlamazken, bölgenin Osmanlı’nın askerî üretimiyle ilişkilendirildiğini ortaya çıkarıyor.

SADECE TOP VE PARA ÜRETİMİNDE KULLANILMADI Küre’den çıkarılan bakırın kullanım alanları askerî üretim ve para basımıyla sınırlı kalmadı. Gülşah Kaya’nın Osmanlı arşiv belgelerine dayanan araştırması, 1800-1821 yılları arasında Küre bakırının taşınması ve farklı devlet kurumlarına teslim edilmesine ilişkin önemli bilgiler barındırıyor.

Araştırmaya göre Küre bakırı İstanbul’daki darphaneye ulaştırılarak para üretimiyle bağlantılı süreçlerde, saray mutfağında kapların ve çeşitli mutfak araç gereçlerinin üretiminde, orduda askeri ihtiyaçların karşılanmasında, tersanelerde gemi inşası ve denizcilikle bağlantılı ihtiyaçlarda kullanıldı.

Küre’nin madencilik geçmişi yüzyıllara yayılsa da üretim her dönemde aynı yoğunlukta sürmedi. Teknolojik yetersizlikler ve ekonomik koşullar, maden işletmelerini olumsuz şekilde etkiledi.

BÜYÜK YANGINLARDA İLÇE VE TARİHİ ESERLER ZARARA UĞRADI Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün bilgilerine göre, 1898 ve 1913 yıllarında büyük yangınlar meydana geldi. Bu büyük yangınlarda ilçenin önemli bir bölümü ve tarihî eserler zarar gördü.

Osmanlı arşiv belgeleri de Küre madenlerinin sadece üretim kapasitesini değil, işletme süreçlerinde yaşanan sorunları da ortaya koyuyor.

Bakırın madenden çıkarılması, işlenerek taşınması ve ardından ilgili kurumlara teslim edilmesi, bu ekonomik ağın önemli aşamalarını oluşturuyordu.

Bugün “Para Dağı” olarak anılan Küre ilçesinin köklü geçmişi, Anadolu'daki madenin Osmanlı Devleti’nin ekonomik ve askerî gücüne nasıl katkı sağladığını ortaya çıkarıyor.