Cumhuriyet’e Giden Yolda

Dün 29 Ekim’di. Cumhuriyetimizin 103. yaşını kutladık. Her yerde bayraklar, törenler, kutlamalar vardı. Ne güzel bir şey aslında, aradan 103 yıl geçmiş ve biz hala aynı heyecanla Cumhuriyet Bayramı’nı kutluyoruz. Ben de dün bir yandan kutlamaları takip ederken bir yandan da geçtiğimiz günlerde hazırladığım bir haberi düşündüm.

Aslında bu hafta size biraz ondan bahsetmek istiyorum. Milli Savunma Bakanlığı yeni bir hizmet açtı. Adı Şehit Bilgi Kapısı. Ben de Yalova’daki şehitlerin kayıtlarını araştırmaya başladım. Tam 78 kayıt buldum. 62’si Birinci Dünya Savaşı’na, 16’sı Kurtuluş Savaşı’na ait.

İsimlere bakıyorum, baba adlarına bakıyorum, hangi köyden gitmişler, nerede şehit olmuşlar tek tek okuyorum. Derken bir isim çıktı karşıma. Yani…Baba adı Kiryaki. 1885 doğumlu. Memleketi Yalova, Elmalık köyü. Çanakkale’de, Kanlısırt’ta şehit olmuş.

Bilmeyenler için söyleyeyim, ben Elmalık köylüyüm. Çocukluğum o köyde geçti. O yüzden Elmalık’la ilgili bir şey duyduğumda ister istemez ilgimi çeker. Açıkçası bu kaydı görünce çok şaşırdım. Bizim köyden Yani adında bir asker Çanakkale’ye gitmiş ve şehit olmuş. Üstelik ismi de dikkatimi çekti. Yani, babası Kiryaki…

KÜÇÜKKEN TUR ARABALARI GELİRDİ..

Bir anda çocukluğum geldi aklıma. Küçükken köye zaman zaman tur arabaları gelirdi. Büyüklerimiz ‘Yunanlılar gelmiş’ derdi. Biz de merak ederdik. Köyü gezerlerdi, sonra da giderlerdi. O zamanlar çok anlam veremezdim tabii.

Büyüdükçe öğrendim ki bizim köyün epey eski bir geçmişi varmış. Bir zamanlar köyde Rumlar yaşamış. Mübadele yıllarında gidenler olmuş, Yunanistan’dan gelen mübadil aileler buraya yerleşmiş. Yani bizim bugün yaşadığımız, bildiğimiz köyde bizden önce başka hayatlar varmış.

Şimdi düşününce çocukken gelen o Yunan turistler acaba atalarının yaşadığı yerleri mi görmeye geliyorlardı diye merak ediyorum. Ama o günleri hatırlamak şimdi bana çok başka geliyor. Hele Yani’nin kaydını gördükten sonra… Acaba köyün neresinde yaşıyordu? Ailesi kimdi? Kardeşleri var mıydı? Çanakkale’ye giderken arkasından kimler el salladı?

BİZ BUGÜN 103. YILINI KUTLADIĞIMIZ CUMHURİYET’E KOLAY GELMEDİK..

Bir de Yani adında başka bir asker çıktı karşıma. Çiftlikköy’ün İlyasköy köyünden. Baba adı Alako. O da Çanakkale’de, Kanlıtepe’de şehit olmuş. Çınarcık’tan Nikola var. Babasının adı Lefter. Onun da şehit olduğu yer Kumkale.

İsimler farklı ama hepsi aynı savaşın içinde. İşte insan böyle şeyleri görünce tarihe biraz daha farklı bakıyor. Hele dün Cumhuriyet Bayramı’nı kutlamışken… Cumhuriyet’in kuruluşunu hepimiz biliyoruz. 29 Ekim 1923… Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı, verilen mücadeleler… Ama bazen o yılları sadece tarih kitaplarında okuduğumuz birkaç sayfadan ibaret düşünüyoruz.

Oysa arkasında ne kadar çok insanın hikayesi var. Çanakkale’de, Irak’ta, Filistin’de savaşanlar… Ardından Kurtuluş Savaşı’nda mücadele edenler…

İLGİNÇ BİLGİLER VAR..

Gelelim Yalova’nın diğer kayıtlarına. Gerçekten ilginç bilgiler var. Çanakkale Cephesi’nde 22, Irak Cephesi’nde 20, Batı Cephesi’nde 12, Şark Cephesi’nde 6, Filistin Cephesi’nde 3 kayıt bulunuyor. Romanya’da 2, Galiçya’da 2, Makedonya’da 1, Hicaz’da 1 kayıt var.

Dokuz kişinin ise hangi cephede olduğu açıkça yazmıyor. İlçelere bakınca Çınarcık’tan 19, Yalova Merkez’den 13, Çiftlikköy’den 12, Termal’den 9 kayıt karşımıza çıkıyor. Akköy’den 9, Kurtköy’den 8, Kocadere ve İlyasköy’den dörder, Dereköy’den 3, Taşköprü ve Kabaklı’dan ikişer kayıt var.

Elmalık, Samanlı, Kirazlı, Gacık, Şenköy, Denizçalı, Burhaniye, Koru ve Teşvikiye gibi köylerimizin isimleri de geçiyor. Hepsi bizim bildiğimiz yerler. Bugün arabaya atlayıp gezmeye gittiğimiz, yolundan geçtiğimiz, belki de akrabalarımızın yaşadığı köyler.

Ama o köylerden bir zamanlar insanlar çıkmış. Kimi Çanakkale’ye gitmiş, kimi Irak’a, kimi Romanya’ya kadar… Ve bir daha dönememişler. Mesela Akköy’den İbrahim, Kut’ül Amare civarında şehit olmuş. Şenköy’den Mahmut, Çanakkale Kireçtepe’de.

Taşköprü’den Aziz, Seddülbahir’de… Kocadere’den Temel, Tatvan Muharebesi’nde… Bir de Çınarcık’tan İbrahim var. Onun şehit olduğu yer Gazze olarak yazılmış. Gazze… Yüz yılı aşkın zaman önce bizim Yalova’dan bir askerin yolu oraya düşmüş.

Ne tuhaf değil mi? Dünya değişiyor, yıllar geçiyor ama bazı yerlerde insanların yaşadığı acılar bir türlü bitmiyor. Bir de o yılların şartlarını düşünün. O zamanlar savaşa giden birinden nasıl haber alınıyordu acaba? Belki aylarca bir mektup bekleniyordu. Belki de o mektup hiç gelmiyordu.

BU İSİMLERİ ARAŞTIRMAK LAZIM…

Keşke biraz daha bilgi olsaydı. Bence Yalova’da bu isimleri araştırmak lazım. Köy köy gidip büyüklerimize sorsak, eski fotoğraflara baksak belki bir şeyler öğreniriz. Kim bilir, belki bir ailenin elinde yıllardır saklanan eski bir mektup, bir asker fotoğrafı vardır.

Özellikle Elmalık’taki Yani’nin hikayesini çok merak ediyorum. Acaba ailesinden birilerinin torunları hala hayatta mıdır? Yunanistan’da Elmalık’tan geldiğini bilen aileler var mıdır? Belki vardır. Hatta bu yazıyı okuyanlardan böyle bir bilgiye sahip olan varsa benimle paylaşmasını çok isterim. Çünkü insan kendi köyünün geçmişini merak ediyor.

NİCE BAYRAMLARA…

Dün 103. yılını kutladık. Çocuklar ellerinde bayraklarla törenlere katıldı, marşlar söylendi. Bizim çocukluğumuzda da 29 Ekim’in heyecanı başkaydı. Okullarda günler öncesinden hazırlıklar başlardı. Şiirler ezberlenirdi, gösteriler hazırlanırdı.

Bugün de çocukların aynı heyecanı yaşadığını görmek güzel. Ama isterdim ki o çocuklar biraz da kendi yaşadıkları köylerin, mahallelerin geçmişini öğrensin. Mesela bugün Elmalık’ta büyüyen bir çocuk, bir zamanlar aynı köyden Yani adında bir askerin Çanakkale’ye gittiğini bilse… Akköy’deki bir çocuk, köyünden Romanya Cephesi’ne asker gittiğini öğrense… Kurtköy’deki çocuklar, Irak Cephesi’nde şehit olan köylülerinin isimlerini duysa… Bence Cumhuriyet’i ve geçmişimizi anlamak biraz da böyle olur.

Sadece önemli tarihleri ezberlemekle değil, o tarihlerde yaşamış insanları da tanımakla. Biz bugün Yalova’nın büyümesini konuşuyoruz. Yeni binalar, yeni yollar, yeni projeler… Ama geçmişe pek dönüp bakmıyoruz sanki. Oysa bizim köylerin ne hikayeleri varmış.

Ben bu araştırmayı yapmasaydım belki de Yani’nin adını hiç duymayacaktım. Çocukluğumun geçtiği köyde bir zamanlar yaşamış, Çanakkale’ye gitmiş ve orada şehit olmuş bir insan… Üstelik köyün geçmişindeki o Rum aileleri, çocukken gelen Yunan turistleri yeniden hatırlattı bana.

Cumhuriyet bize sadece bir yönetim şekli bırakmadı. Geçmişimizi öğrenebileceğimiz, konuşabileceğimiz, birbirimizin hikayelerini dinleyebileceğimiz bir ülke de bıraktı. Ama şunu iyi biliyorum, Yalova’nın anlatılacak daha çok hikayesi var.

Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları olmak üzere, bütün şehitlerimizi rahmet ve minnetle analım. Bir de fırsat buldukça geçmişimizi araştıralım. Çünkü bazen hiç bilmediğimiz bir isim, bize yaşadığımız yer hakkında ne kadar az şey bildiğimizi hatırlatabiliyor. Dün Cumhuriyetimizin 103. yılını kutladık. Nice bayramlara…