Rusya neden NATO'nun 1997 sınırlarına çekilmesini istiyor?
- Putin, NATO'dan Doğu Avrupa'nın büyük bölümünden çekilmesini istiyor
- Peki bu Avrupa açısından ne anlama geliyor
Putin, NATO'dan Doğu Avrupa'nın büyük bölümünden çekilmesini istiyor. Peki bu Avrupa açısından ne anlama geliyor? Rusya bu taleple neyi amaçlıyor?
Google'da DW'yi tercih edin Rusya, NATO'nun 1997'ye dönmesini istiyor Fotoğraf: Stoyan Nenov/REUTERS Reklam New York Times gazetesinin haberine göre Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Abu Dabi kentinde geçen hafta düzenlenen Ukrayna görüşmeleri sırasında Rus temsilciler kapsamlı taleplerinin yer aldığı bir belge sundu.
10 Kasım tarihli belgede, yalnızca Ukrayna'ya yönelik Batı'nın silah sevkiyatlarına son verilmesi değil, aynı zamanda NATO'nun birliklerini ve üslerini geri çekerek 1997'deki konumlarına döndürmesi de isteniyor.
Kremlin'e göre 1997 yılı, NATO'nun doğuya doğru ilk genişlemesinden önceki coğrafi sınırlarını ifade ediyor. O dönemde NATO'nun 16 üyesi bulunuyordu. Polonya, Çekya ve Macaristan'a katılım daveti yapılmıştı ancak bu ülkeler savunma ittifakına resmen iki yıl sonra üye oldu.
Sonraki yıllarda Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa'dan daha fazla ülke ittifaka katıldı. Son olarak da İskandinavya ülkeleri dahil oldu. Bugün NATO'nun Avrupa ve Kuzey Amerika'dan 32 üyesi bulunuyor.
New York Times'ın kamuoyuyla paylaştığı belgede yer alan bilgilere göre Rusya, Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinin ittifaktan ayrılmasını açıkça talep etmiyor. Moskova'nın istediği, NATO'nun bu ülkelerdeki askeri varlığına son vermesi.
Rusya'nın talep ettiği gerçekleşmesi ve 1997'den sonra ittifaka katılan üye ülkelerden NATO'nun çekilmesi durumunda bu, söz konusu ülkelerin savunma kapasitelerini önemli ölçüde zayıflatabilir. Örneğin Almanya'nın da aralarında bulunduğu NATO müttefikleri2004'ten bu yana sırayla Estonya, Letonya ve Litvanya'nın hava sahasını koruyor.
Baltık ülkelerinin bağımsız olarak hava devriyesi yapabilecek kendi savaş uçakları bulunmadığı için bu ülkelere NATO destek sağlıyor. Bu görev, 2026'dan bu yana kapsamlı bir hava savunma stratejisiin bir parçası. Rusya'nın talebinin gerçekleşmesi halinde 2027 sonuna kadar Alman ordusunun tam faaliyete geçirmeyi planladığı Litvanya Tugayı da askıya alınabilir.
Romanya'da Karadeniz kıyısındaki Köstence yakınlarında bulunan Mihail Kogalniceanu Hava Üssü şu anda genişletiliyor. Üs tamamlandığında yüzölçümü bakımından Avrupa'nın en büyük NATO hava üssü olması hedefleniyor. Üs, Almanya'da bulunan Ramstein'dan bile daha büyük olacak.
Polonya Başbakanı Donald Tusk, konuya ilişkin açıklamasında "Hiçbir koşulda, dünyanın bu bölgesi için yeni güvenlik kurallarının Polonya'nın ve Avrupa'nın başının üzerinden belirlenmesine izin vermeyeceğiz" diye konuştu.
Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev ise NATO'nun bölgeden çekilmesini "düşünülemez ve gerçekçi olmayan" bir talep olarak niteledi. Radev, hiçbir ülkenin hangi ittifaka katılacağına dair kararını dışarıdan gelen baskı nedeniyle değiştirmeye zorlanmaması gerektiğini vurguladı.
Estonya Başbakanı Kristen Michal da Avrupa'nın güvenlik düzeninde yapılacak değişikliklerde Rusya'nın söz sahibi olması ihtimalini reddetti. Michal, "Rusya ile Avrupa'nın güvenlik düzenini konuşacak bir şeyimiz yok. Bu düzen gayet iyi işliyor" diye konuştu.
Bir NATO üyesinin saldırıya uğraması halinde diğer ittifak üyeleri NATO anlaşmasının 5. maddesi uyarınca ona yardım etmekle yükümlü. Ancak her üye, gerekli gördüğü önlemlerin niceliği ve niteliğine kendisi karar veriyor. Bu önlemler arasında askeri güç kullanımı da yer alabiliyor.
Karşılıklı savunma taahhüdünün olası bir saldırganı caydırabilmesi için, o ülkenin NATO'nun kriz anında hızlı ve etkili biçimde askeri müdahalede bulunabileceğine inanması gerekiyor. Müttefik birliklerin doğu kanadında konuşlandırılması tam da bu amaca hizmet ediyor.
Dolayısıyla bir geri çekilme savunmayı zorlaştırabilir ve Kremlin'e yönelik caydırıcılığın zedelenmesine yol açabilir.
Avrupa ülkeleri, güvenlik çerçevelerinin bir parçası olarak devletlerin hangi ittifaklara katılmak istediklerine kendilerinin karar verme özgürlüğüne sahip olduğu konusunda hemfikir.
1990'ın Kasım ayında, Sovyetler Birliği'nin de aralarında bulunduğu Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) katılımcı devletleri, Paris Şartı'nda her ülkenin kendi güvenlik düzenlemelerini seçme özgürlüğüne saygı göstermeyi kabul etmişti.
Almanya'nın yeniden birleşmesine ilişkin müzakereler sırasında dönemin ABD Dışişleri Bakanı James Baker ile Alman Dışişleri Bakanı Hans-Dietrich Genscher, NATO'nun doğuya doğru genişlemesine sınır getirilmesini akla getiren bir dil kullandı.
Bu açıklamalar, birleşik Almanya'nın NATO üyeliği ve NATO güçlerinin eski Doğu Almanya topraklarında olası konuşlandırılması üzerine yapılan görüşmeler sırasında yapıldı. Ancak NATO'nun diğer eski Varşova Paktı ülkelerini kapsayacak şekilde hiçbir zaman genişlemeyeceğine dair yazılı ve hukuken bağlayıcı genel bir söz verilmedi.
1997 tarihli NATO-Rusya Kuruluş Senedi'nde iki taraf da artık birbirini hasım olarak görmediklerini beyan etti. Anlaşma, Moskova'ya NATO kararları üzerinde açıkça hiçbir veto yetkisi tanımadı.
1994 tarihli Budapeşte Memorandumu'nda ise Rusya, ABD ve Birleşik Krallık, Ukrayna'nın bağımsızlığına ve mevcut sınırlarına saygı gösterme ve güç kullanmaktan kaçınma taahhütlerini yeniden teyit etti. Bu güvenceler, Ukrayna'nın nükleer silahlarından vazgeçme kararına bağlıydı.
Ancak memorandum, ABD'ye veya Birleşik Krallık'a, bir saldırı halinde Ukrayna'yı askeri olarak savunma yükümlülüğü getirmiyordu. NATO üyeliği ise o dönemde gündemde değildi.
Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden yalnızca iki ay önce Kremlin, ABD ve NATO'ya iki taslak anlaşma sunmuştu. Bu taslaklarda Rusya, NATO'nun daha fazla genişlemesine son verilmesini talep etmişti. NATO ile yapılacak taslak anlaşmada ayrıca, Rusya ile 27 Mayıs 1997 itibarıyla ittifaka katılmış olan NATO üyelerinin, diğer Avrupa ülkelerinin topraklarında o tarihte bulunan seviyelerin ötesinde ek asker veya silah konuşlandırmaktan kaçınması da öneriliyordu.
Abu Dabi'de yapılan görüşmelerde de, savaş sonrası dönem için güvenlik garantileri ve Avrupa'nın gelecekteki güvenlik çerçevesi gündemdeydi. NATO'nun asker konuşlandırması ve ittifakın genişlemesinin Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesiyle birlikte müzakere edilmesi, Moskova'nın elindeki bir ek koz niteliğinde.
Rusya uzun süredir savaşın "kök nedenlerinin" ele alınması gerektiğini savunuyor. Kremlin, NATO'nun genişlemesini ve ittifakın Doğu Avrupa'daki askeri varlığını bu nedenler arasında sayıyor.
Şimdiye kadar hiçbir Batılı devlet, Abu Dabi'de dile getirilen Rus taleplerini kabul etme yönünde bir eğilim göstermedi. Aksine, Polonya'nın eski istihbarat koordinatörü Stanislaw Zaryn, görüşmeleri, zaman kazanma ve Batı'yı yeni bir yüzleşme öncesinde zayıflatma girişimi olarak değerlendirdi.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Siyaset
Yayın: 19 Kasım 2026 05:28 · Kaynak: DW Türkçe