Antalya’nın Yıldızı Nasıl Parlayacak?

Ekonomik büyümeden nitelikli kalkınmaya: Yirmi yıllık vizyonun ardından

Bir kentin geleceğini yalnızca nüfusuyla, yükselen binalarıyla, turist sayısıyla veya ekonomik büyüklüğüyle ölçebilir miyiz?

Kentlerin gerçek zenginliği, ekonomik göstergelerinin ötesinde, insanlarına sundukları yaşam kalitesinde, ürettikleri değerde, fırsat eşitliğinde ve gelecek kuşaklara bırakabildikleri mirasta saklıdır.

Ve bir kez daha anladım ki kentlerin geleceği, o kentin dokusunu oluşturan insanların vizyonlarıyla parlayabilir.

Türkiye’nin buna bugün her zamankinden fazla ihtiyacı var.

2000’li yılların başlarında Antalya’nın kurumları Antalya için nasıl bir gelecek öngörmüşlerdi?

Antalya iş dünyasının etkin STK si ANSİAD, aynı zamanlarda ATSO Antalya ticaret ve sanayi odası Antalya 2023 – Gelecek Vizyonu çalışmalarıyla kentimizin geleceğine ilişkin kapsamlı bir tartışma başlatmıştı.

Gelecek tahminlerinde ekonomik gelişmeye ilişkin değerlendirmelerinde önemli bir yaklaşım öne çıkıyordu: Antalya’nın turizme dayalı ekonomik yapısı çeşitlenmeli; tarım, sanayi, ticaret ve diğer sektörler daha güçlü bir gelişme göstermeliydi.

O günün vizyonunda turizmin ekonomideki ağırlığının dengelenmesi, imalat sanayisinin geliştirilmesi, ileri teknolojiye dayalı tarımın yaygınlaştırılması ve Antalya’nın Burdur ile Isparta’yı da kapsayan bir bölgesel ekonomi anlayışıyla değerlendirilmesi hedefleniyordu.

Turizmde sezonun uzatılması, destinasyon yönetimi, gastronomi, sağlık turizmi ve kongre turizminin geliştirilmesi de bu yaklaşımın parçalarıydı.

Bunlar yalnızca sektörlere ilişkin hedefler değildi. Antalya’nın ekonomik gelişimini daha dengeli, daha nitelikli ve daha sürdürülebilir hale getirme arayışının göstergeleriydi.

Bugün geriye dönüp baktığımızda sorumuz şu olmalı:

Antalya ekonomik olarak büyürken, nasıl bir ekonomik yapı oluşturdu ve bundan sonra nasıl bir yapı oluşturmalı?

Turizm güçlü. Peki, ekonomi yeterince çeşitli mi?

Antalya’nın turizmdeki gücü tartışılmaz. Ancak ekonomik başarının yalnızca ziyaretçi sayısıyla değerlendirilmesi yeterli değil.

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye’nin turizm geliri 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 6,8 artarak yaklaşık 65,2 milyar dolara ulaştı. Bu, turizmin ülke ekonomisindeki önemini ortaya koyan güçlü bir gösterge.

Ancak gelirdeki artışın yanı sıra şu soruları da sormalıyız:

Turizmden elde edilen değer ne ölçüde yerel ekonomide kalıyor?

Yerel üreticiler, küçük işletmeler ve bölgedeki girişimciler turizm zincirinden ne ölçüde pay alabiliyor?

Turizm çalışanları için yıl boyunca sürdürülebilir istihdam oluşturulabiliyor mu?

Turizm gelirini artırırken su, enerji ve doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltabiliyor muyuz?

Antalya’nın geleceği açısından mesele, turizmin büyümesini engellemek değil; turizmden daha fazla yerel değer üreten, doğal kaynakları gözeten ve ekonomik faydayı daha geniş kesimlere ulaştıran bir yapı kurmak.

Kısacası, daha fazla turist kadar daha yüksek katma değer, daha nitelikli istihdam ve daha güçlü yerel ekonomi de önemli.

Tarım: Üretmekten teknolojiyle değer yaratmaya

Antalya’nın ekonomik geleceğinde tarımın yeri özel bir önem taşıyor.

Antalya, yalnızca Türkiye’nin önemli turizm merkezlerinden biri değil; aynı zamanda yaş meyve-sebze üretimi, örtü altı yetiştiricilik ve süs bitkileri açısından da güçlü bir üretim merkezi.

2024 yılında Antalya’nın toplam ihracatı yaklaşık 2,16 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bunun yaklaşık 1,20 milyar dolarlık bölümünü tarımsal ihracat oluşturdu. Başka bir ifadeyle tarım, kentin mal ihracatının yüzde 56’sını sağladı.

Bu veri bize önemli bir gerçeği gösteriyor: Antalya’nın ekonomik gücü yalnızca turizmden ibaret değil.

Ancak tarımın geleceğini yalnızca üretim miktarıyla değerlendiremeyiz.

İklim değişikliği, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı, üretim maliyetleri, enerji fiyatları, lojistik, ürün kayıpları ve dış pazarlardaki rekabet, tarım sektörünün önündeki temel meseleler arasında.

Çözüm, üretim gücünü teknolojiyle birleştirmekten geçiyor.

Akıllı sulama sistemleri, sensörler, veri analitiği, yapay zekâ destekli üretim planlaması, otomasyon ve izlenebilirlik uygulamaları tarımsal verimliliği artırabilir.

Ancak asıl fırsat, ham ürünü üretip satmanın ötesine geçmekte.

İşlenmiş gıda, soğuk zincir teknolojileri, ambalajlama, tarım makineleri, biyoteknoloji, tohum geliştirme ve tarımsal dijital çözümler gibi alanlarda oluşturulacak katma değer, Antalya’nın ekonomik çeşitliliğine katkı sağlayabilir.

Bunun için üniversiteler, üreticiler, girişimciler, sanayiciler ve yatırımcılar arasında daha güçlü bir iş birliğine ihtiyaç var.

Antalya tarımda yalnızca üretim merkezi olmakla yetinmemeli; tarım teknolojilerinin geliştirildiği, uygulandığı ve ihraç edildiği bir merkez olma hedefini de değerlendirmeli.

Sanayi ve teknoloji: Antalya’nın yeni büyüme alanı

2000 lerin başında hazırlanan vizyonda imalat sanayisinin geliştirilmesi ve istihdamın farklı sektörlere yayılması önemli bir yer tutuyordu.

Bugün bu hedefi yeni bir çerçevede ele almak gerekiyor.