Tüp bebekte yeni dönem başlıyor

Bilim ve teknolojideki gelişmeler, tüp bebek tedavisinde kullanılan yöntemleri de dönüştürüyor. Embriyoların gelişimini kesintisiz izlemeye olanak sağlayan sistemlerden genetik incelemelere, yapay zekâ destekli analizlerden kişiye özel tedavilere kadar birçok yenilik, laboratuvar süreçlerinde öne çıkıyor.

Acıbadem Maslak Hastanesi Tüp Bebek ve Üreme Sağlığı Merkezi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tıraş, tüp bebekte yeni dönemin daha fazla işlem yapmaktan çok, doğru embriyo ve tedavinin daha hassas biçimde belirlenmesine odaklandığını belirtiyor.

Milyonlarca çift için önemli bir seçenek olan tüp bebek tedavisinde, yumurta ve spermin laboratuvarda buluşturulmasının ötesine geçildiğini ifade eden Prof. Dr. Tıraş, “Artık yumurta ile spermin laboratuvarda buluşturulmasının ötesinde bir dönemden söz ediyoruz. Embriyonun gelişimi saat saat takip edilebiliyor, genetik özellikleri transferden önce değerlendirilebiliyor hatta yapay zekadan hangi embriyonun öncelikli olarak transfer edilebileceği konusunda destek alınabiliyor” diyor.

Prof. Dr. Bülent Tıraş, tüp bebek alanındaki son gelişmeleri ve öne çıkan 6 yenilikçi yöntemi şöyle sıralıyor:

1. Embriyolar 24 saat izlenebiliyor

Tüp bebek tedavisinin kritik aşamalarından biri, transfer edilecek embriyonun belirlenmesi. Klasik yöntemde embriyolar, belirli zamanlarda mikroskop altında değerlendirilirken, yeni nesil zaman atlamalı (time-lapse) görüntüleme sistemleri gelişimin cihazdan çıkarılmadan takip edilmesini sağlıyor.

Prof. Dr. Tıraş, bu sistemlerle embriyoların birkaç günlük gelişim sürecinin ayrıntılı biçimde izlenebildiğini belirterek şöyle konuşuyor:

“Klasik yöntemde embriyoların gelişimi belirli zamanlarda mikroskop altında değerlendiriliyor. Ancak yeni nesil zaman atlamalı (time-lapse) görüntüleme sistemleri, embriyoların gelişimini, bulundukları özel cihazdan çıkarılmadan belirli aralıklarla görüntülemeye olanak sağlıyor. Böylece birkaç günlük gelişim süreci adeta bir film gibi izlenebiliyor. Hücre ne zaman bölündü? Bölünmeler düzenli gerçekleşti mi? Embriyo hangi hızda gelişti? Bu bilgiler embriyologlara embriyonun gelişim süreci hakkında çok daha ayrıntılı bir tablo sunabiliyor.

2. Yapay zekâ embriyo değerlendirmesine destek oluyor

Tüp bebek laboratuvarlarında dikkat çeken gelişmelerden biri de embriyo görüntülerinin yapay zekâ tarafından analiz edilebilmesi. Sistemler, embriyoların gelişim süreçlerine ait görüntüleri inceleyerek gelişim özelliklerinin değerlendirilmesine ve embriyologların öncelikli olarak ele alacağı embriyoları belirlemesine yardımcı olabiliyor.

Prof. Dr. Tıraş, yapay zekânın rolüne ilişkin şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Bu durum kulağa ‘Bebeği yapay zeka seçiyor’ gibi gelebilir. Ancak gerçek bundan daha farklı. Son kararı hala hekim ve embriyolog veriyor. Yapay zeka ise uzmanların karar sürecini destekleyebilecek yeni bir araç olarak araştırılıyor ve bazı merkezlerde kullanılıyor” diyor.

3. Embriyolar transfer öncesinde genetik açıdan incelenebiliyor

Preimplantasyon Genetik Testleri (PGT), belirli durumlarda embriyoların rahme transfer edilmeden önce genetik açıdan değerlendirilmesine olanak sağlıyor. Ailede bilinen belirli bir tek gen hastalığı bulunması durumunda PGT-M kullanılabilirken, PGT-A ile embriyolardaki kromozom sayısı farklılıkları değerlendirilebiliyor.

Ancak genetik testlerin her hastada gebelik garantisi anlamına gelmediği vurgulanıyor. Özellikle PGT-A’nın tüm tüp bebek hastalarına rutin olarak uygulanmasının canlı doğum oranını artırdığı gösterilmiş değil. Bu nedenle testlerin gerekliliğinin hastanın yaşı, tıbbi öyküsü ve tedavinin özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekiyor.

4. Tedaviler kişiye özel planlanıyor

Tüp bebekte her hastaya aynı tedavinin uygulanması yerine, kişisel özelliklere göre planlama yaklaşımı giderek önem kazanıyor. Yaş, yumurtalık rezervi, hormon değerleri, önceki tedavilerde alınan sonuçlar ve yumurta sayısı gibi faktörler, tedavi sürecinin planlanmasında dikkate alınıyor.

Bu değerlendirmeler doğrultusunda yumurtalık uyarımında kullanılan ilaçların dozları ve tedavi protokolleri kişiye göre belirlenebiliyor. Böylece tedavinin ilk aşamasından itibaren kişiselleştirme öne çıkıyor.

5. Yumurta ve embriyo dondurmada hızlı yöntem

Tüp bebek tedavisinde önemli teknolojik gelişmelerden biri de vitrifikasyon, yani hızlı dondurma yöntemi. Bu teknikle yumurta ve embriyolar hızlı biçimde dondurularak daha sonra kullanılmak üzere saklanabiliyor.

Özellikle embriyo dondurma, günümüzde tüp bebek tedavisinin rutin ve önemli uygulamalarından biri olarak öne çıkıyor.

6. Robotik teknolojiler laboratuvarlara hazırlanıyor

Tüp bebek laboratuvarlarında geleceğe yönelik araştırmalar da sürüyor. Görüntü destekli robotik mikropipet sistemleri, otomatik embriyo değerlendirme teknolojileri, mikroakışkan kültür sistemleri ve yapay zekâ destekli analizler bu çalışmaların odağında yer alıyor.

Prof. Dr. Tıraş, söz konusu teknolojilerin önemli bir bölümünün henüz geliştirme ve klinik doğrulama aşamasında olduğunu belirterek şu ifadeleri kullanıyor:

“Belki de geleceğin tüp bebek merkezlerinde bugünkünden çok daha farklı laboratuvarlarla karşılaşacağız. Görüntü destekli robotik mikropipet sistemleri, otomatik embriyo değerlendirme teknolojileri, mikroakışkan kültür sistemleri ve yapay zeka destekli analizler araştırmaların odağında. Bu teknolojilerin önemli bir bölümü henüz gelişim ve klinik doğrulama aşamasında olsa da hedef oldukça net: Daha az hata, daha standart laboratuvar koşulları ve daha kişiselleştirilmiş tedavi. Ancak en pahalı veya en teknolojik tedavi, her zaman en başarılı tedavi anlamına gelmiyor. Tüp bebekte başarı, doğru teknolojinin, doğru hastaya, doğru zamanda uygulanmasından geçiyor” diyor.