Karaburun’u Dünyaya Açalım, Ama Karaburun Olmaktan Çıkarmayalım

Furma zeytininin ana vatanı olarak sahiplenilen Karaburun, doğası, köyleri, antik mirası ve üretim kültürüyle dünya markası olabilir. Ancak bunun yolu betonlaşmadan değil; doğayı koruyan, üreticiyi zenginleştiren, gençlere gelecek sunan bir kalkınma modelinden geçiyor.

Dünyanın birçok yerini gezdim. Fransa’nın Provence köylerinde, İtalya’nın Toskana tepelerinde, İspanya’nın Endülüs kasabalarında, Yunan adalarında, Çin’in tarihi yerleşimlerinde bulundum. Kalkınmanın nasıl başarıldığını da gördüm, yanlış tercihlerle bir yörenin ruhunun nasıl kaybedildiğini de.

Hep aynı soruyu soruyorum: Neden elimizdeki güzelliklerin değerini çoğu zaman ancak kaybettikten sonra anlıyoruz?

Bu soruyu en fazla düşündüğüm yerlerden biri Karaburun. Tepeboz köyünde zaman zaman yaşadığım, toprağına dokunduğum, keçilerin sesini duyduğum, zeytin ağaçlarının arasında yürüdüğüm bir coğrafya.

Karaburun’un geleceği konusunda hem umutluyum hem endişeliyim.

Eğlenhoca’da düzenlenen Furma Zeytin Festivali, sıradan bir yerel şenlikten fazlasıydı. Karaburun’un geleceğini tartışmak için önemli bir fırsattı.

Başka yörelerde genellikle “hurma zeytini” denilen bu özel ürünün Karaburun’daki adı furma. Bu yalnızca bir harf farklılığı değil; yerel kimliğin, üretim geleneğinin ve kültürel hafızanın ifadesi.

Karaburun, furmanın ana vatanı olarak sahiplenildiği coğrafya. Denizden gelen nem, iklim koşulları ve doğal mikroorganizmaların etkileşimiyle dalında tatlanabilen bu zeytin, bilimsel araştırmalarla desteklenmesi gereken özgün bir değer.

Türkiye dünyanın önde gelen zeytin ve zeytinyağı üreticilerinden. İspanya üretim ölçeğiyle, İtalya markalaşma ve gastronomi gücüyle, Yunanistan yöresel ürünlerinin uluslararası tanınırlığıyla öne çıkıyor.

Bizim sorunumuz üretmekten çok, ürettiğimiz değeri kendi markalarımızla dünyaya satabilmek.

Karaburun Furması neden Londra, Paris, Tokyo ve New York’un seçkin restoranlarında kendi adıyla sunulmasın?

Furmayı tonlarla değil, özgünlüğü ve katma değeriyle değerlendirmeliyiz.

Karaburun yalnızca zeytinden ibaret değil. Nergisi, enginarı, üzümü, inciri, balı, keçileri, balıkçılığı, yerel otları, gastronomisi ve henüz büyük ölçüde korunabilmiş doğası var.

Saip, Tepeboz, Bozköy, Eğlenhoca, Kösedere, Ambarseki, İnecik, Hasseki, Sarpıncık, Yaylaköy… Her köyün ayrı hikâyesi, mimarisi, üretim kültürü bulunuyor.

Mordoğan’ın kıyıları, sarp dağlar, antik yerleşim izleri, tarihi camiler, taş evler, zeytinlikler ve makilik alanlar birlikte korunması gereken bir miras.

Bir köyün değerini yalnızca arsalarının metrekare fiyatıyla ölçmeye başladığımızda geleceğini tehlikeye atıyoruz.

Toprağın değerlenmesiyle toprağın değer üretmesi aynı şey değildir.

Provence ve Toskana, tarımı, gastronomiyi, mimariyi, sanatı ve kırsal yaşamı birleştirerek uluslararası markalara dönüştü. Karaburun da bunu başarabilir.

Ancak onların aşırı turizm ve emlak baskısından kaynaklanan sorunlarından ders çıkarmalıyız.

Karaburun’u ikinci bir Bodrum, Çeşme veya Kuşadası yapmaya çalışmayalım. Bu merkezlerin ekonomik başarıları kadar yoğun yapılaşma, trafik, su tüketimi ve yaşam maliyeti sorunları da ortada.

Karaburun’un rekabet üstünlüğü, onlara benzememesinde.

Daha fazla beton değil, korunan kıyılar; daha fazla ikinci konut değil, yaşayan köyler; daha fazla tüketim değil, üretim istiyoruz.

Festivalde farklı bilgi ve deneyimlerin buluşması umut vericiydi.

Eski Türk Eximbank Genel Müdürü ve Ticaret Bakan Yardımcısı Adnan Yıldırım’ın uluslararası ticaret ve finansman birikimi, Nurhayat Talay’ın yerel kültüre ilişkin değerlendirmeleri ve Dr. Şahnur Irmak’ın bilimsel yaklaşımı önemli katkılar sundu.

Yerel üreticiler İsmail Güneş ve Nebi Uysal ile Mustafa Özbaş’ın zeytin budama tekniklerine ilişkin katkıları, üretimin temelindeki deneyimi hatırlattı.

Dr. Alican Kaya’nın furma zeytininin genetiğine ilişkin çalışmaları, bu özgün ürünün bilimsel korunmasının önemini ortaya koydu.

Zeytinel’in kurucusu İrfan Eritenel’in profesyonel zeytin üretimi ve yapılan yanlışlara ilişkin değerlendirmeleri, geleneksel yöntemlerle modern kalite anlayışının buluşması gerektiğini gösterdi.

Köstem Zeytinyağı’ndan Tuğrul Özbaş’ın rehberliğindeki tadım ise kaliteli zeytinyağının başlı başına bir gastronomi kültürü olduğunu hatırlattı.

Eğlenhoca Muhtarı Çağlayan Devrim’in ve köy halkının emeğini de özellikle anmak gerekiyor.

Karaburun’un dünya markası olmasının ilk şartı, kendi üreticisinin değerini bilmesidir.

Karaburun Belediye Başkanı İlkay Girgin Erdoğan’ın ilçenin özgün karakterinin korunmasına verdiği önemi kıymetli buluyorum. Festival sırasında dile getirilen vaatlerin ve önerilerin takipçisi olacağız.

Çünkü güzel sözlerin gerçek değeri uygulamada ortaya çıkar.

Ancak sorumluluk yalnızca belediyenin değil. Merkezi yönetim, İzmir Büyükşehir Belediyesi, üniversiteler, kooperatifler, üreticiler ve özel sektör aynı vizyonda buluşmalı.

Karaburun günlük siyasi çekişmelerin ve kısa vadeli rant hesaplarının üzerinde tutulmalı.

Birincisi: Furma, nergis, enginar, zeytinyağı ve diğer yerel ürünleri kapsayan uluslararası marka ve ihracat stratejisi hazırlayalım.

İkincisi: Kıyıları, tarım arazilerini, su kaynaklarını ve köy mimarisini koruyan, ekolojik taşıma kapasitesini esas alan bağlayıcı planlama geliştirelim.

Üçüncüsü: Furma Festivali’ni uluslararası zeytin, gastronomi, bilim ve ticaret buluşmasına dönüştürelim.

Dördüncüsü: Kooperatifleri, kadın girişimcileri ve genç üreticileri destekleyelim. Furma ve Zeytincilik Eğitim Merkezi kuralım.

Beşincisi: Belediye öncülüğünde, bütün paydaşların katıldığı Karaburun 2035 Kalkınma Platformu oluşturalım. Bütçesi, takvimi, sorumluları ve yıllık ilerleme raporu olsun.

Finansmanı yalnızca kamu kaynaklarında aramayalım. Avrupa Birliği programlarını, kalkınma finansmanını, üniversiteleri ve özel sektörü harekete geçirelim.