Kiruna: Yeraltından Servet Çıkınca Kent Parça Parça Taşınıyor

İsveç'in en kuzeyindeki Kiruna, dünyanın en büyük yer altı demir cevheri madenlerinden birinin üzerinde kuruldu; zemin çökmesi riski nedeniyle kent yaklaşık 3 km doğuya taşınıyor.

· 2 dk 1 Kiruna: Yeraltından Servet Çıkınca Kent Parça Parça Taşınıyor La Palma: Kanarya Adaları'nın Volkanik Adasında Beş Yıllık Toparlanma İsveç'in en kuzeyinde, Arktik Çemberi'nin kuzeyinde yer alan Kiruna, Avrupa'nın en büyük yer altı demir cevheri madenlerinden birinin bulunduğu alanda kurulmuş bir kent. Luossavaara-Kiirunavaara AB (LKAB) tarafından işletilen madenin daha derin katmanlara doğru genişlemesi, yüzeyde çökme riski oluşturdu.

Bu nedenle kent, yaklaşık 3 km doğuya taşınma sürecine girdi. Planlar 2004'ten beri gündemde; uygulama 2014'ten itibaren sürüyor ve büyük taşınmalar 2025-2026 döneminde hız kazandı.

LKAB, İsveç devletine ait madencilik şirketi. Kiruna madeni, Avrupa'nın en büyük yer altı demir cevheri madenlerinden biri olarak kabul ediliyor. Kent, madenin yüzeyindeki yerleşim olarak büyüdü; cevher damarı şehrin altından geçiyor.

Madenin derinlere inmesiyle yer altında hareketler ve yüzeyde çatlaklar ortaya çıktı. Bu durum, kentin mevcut yerinde kalmasını uzun vadede riskli hale getirdi. Madencilik faaliyetleri durdurulmadan devam ederken, yerleşimin güvenliğini sağlamak için relokasyon seçeneği öne çıktı.

Kiruna'nın taşınması, dünyada az örneği bulunan radikal bir kentsel dönüşüm projesi. Kentin mevcut konumundan yaklaşık 3 km doğuya, yeni bir şehir merkezine taşınması planlanıyor; sürecin yaklaşık on yıl sürmesi öngörülüyor.

Binaların bir kısmı parçalanıp yeni konumda yeniden inşa ediliyor, bir kısmı ise bütün halinde taşınıyor. Bu yöntem, tarihi yapıların korunmasını da mümkün kılıyor.

Tarihi kilise, madencilik faaliyetleri nedeniyle yeni konumuna taşınan yapılar arasında yer alıyor. Yaklaşık 600 ton ağırlığındaki kilise, özel bir operasyonla yaklaşık 5 km uzaklığa taşındı. Bu tür taşıma işlemleri, mühendislik açısından büyük bir organizasyon gerektiriyor.

Kent sakinlerinin bir kısmı yeni konutlara geçerken, bazı yapılar koruma altına alınarak relokasyon sürecine dahil edildi.

Kiruna, Sámi halkının geleneksel yaşam alanlarından biri. Madencilik faaliyetlerinin genişlemesi, ren geyiği çobanlığı ve geleneksel geçim yolları üzerinde baskı oluşturuyor. Medyada kent,'Avrupa'nın yeşil geleceği'ne feda edilen bir Sámi kenti' olarak nitelendiriliyor.

Sámi temsilcileri ve yerel topluluklar, maden faaliyetlerinin kültürel miras ve yaşam alanları üzerindeki etkilerini gündeme getiriyor. Kiruna Kilisesi gibi tarihi yapıların taşınması da kültürel mirasın korunması tartışmalarını beraberinde getiriyor.

Kiruna madeninden çıkarılan demir cevheri, Avrupa sanayisi için stratejik önem taşıyor. Çelik üretiminin karbonsuzlaştırılması ve yeşil enerji dönüşümü hedefleri, demir cevherine olan talebi artırıyor. LKAB'nin üretimi, bu dönüşüm sürecinin ham madde ihtiyacını karşılıyor.

Bu nedenle maden faaliyetlerinin devam etmesi, Avrupa'nın iklim hedefleriyle de ilişkilendiriliyor.

Yeni Kiruna, eski kentin doğusunda planlanan modern bir yerleşim. Belediye ve LKAB işbirliğiyle yürütülen süreçte, konutlar, kamu binaları ve altyapı yeni konuma taşınıyor. Uzun vadeli bir dönüşüm olan bu proje, madencilik, çevre ve sosyal etki boyutlarını bir arada ele alıyor.

Süreç tamamlandığında Kiruna, madencilik faaliyetleriyle birlikte varlığını sürdürmeye devam edecek.