Tarlalarda sessiz devrim: Güneş panelleri tarımı değiştiriyor

Dünya genelinde artan sıcaklıklar, azalan su kaynakları ve yükselen üretim maliyetleri, tarımda yeni çözümleri gündeme getiriyor. Bu çözümlerden biri olan ve agrivoltaik olarak adlandırılan Tarıma Entegre Güneş Enerjisi Santralleri (TarımGES), aynı arazide hem tarımsal üretim hem de güneş enerjisinden elektrik üretimi yapılmasını sağlıyor.

Tarlalara yerleştirilen güneş panelleri elektrik üretirken, panellerin altında veya arasında sebze, meyve ve tahıl yetiştirilebiliyor. CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin Ekonomi, iş dünyası, piyasalar ile ilgili en güvenilir ve en detaylı haberlere en hızlı şekilde ulaşın. + Ekle Panellerin oluşturduğu gölge, özellikle sıcak ve kurak bölgelerde toprağın nem kaybını azaltarak sulama ihtiyacını düşürebiliyor.

Böylece çiftçiler tarımsal faaliyetlerini sürdürürken elektrik faturalarını azaltma veya uygun koşullarda enerji satışından ek gelir elde etme fırsatı yakalıyor. Türkiye'nin Konya Ovası'nda gerçekleştirilen pilot uygulamada su tüketiminin yüzde 20 azalması, bu teknolojinin potansiyelini ortaya koydu.

ABD ve Fransa'daki uygulamalar da güneş enerjisi ile tarımsal üretimin aynı arazide birlikte sürdürülebileceğini gösteriyor. Türkiye: Konya Ovası'nda su tüketimi yüzde 20 azaldıTürkiye'de tarımsal üretim ile güneş enerjisini buluşturan dikkat çekici uygulamalardan biri Konya Ovası'nda hayata geçirildi.

Solar3GW, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi (ODTÜ-GÜNAM) ve Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) işbirliğiyle 60 kilovatlık pilot TarımGES kuruldu. Güneş panellerinin altına ekilen karabuğdayın ilk hasat sonuçlarında, kontrol sahasına kıyasla verim yüzde 7 artarken su tüketimi yüzde 20 azaldı.

Sistem, güneş panellerinin gölgeleme etkisi sayesinde toprağın nemini daha uzun süre koruyabilmesine olanak tanıyor. Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan, bu modelin çiftçilere tarımsal gelire ek olarak elektrik üretiminden de kazanç sağlama imkânı sunduğunu belirtti.

Turhan'ın verdiği bilgilere göre, TarımGES yatırımlarında kurulum maliyetleri geleneksel güneş santrallerine kıyasla yüzde 30-40 daha yüksek olabiliyor. Buna karşın yatırımların yaklaşık 8-10 yılda kendini amorti edebileceği değerlendiriliyor.

Projenin uygulayıcısı Doç. Dr. Talat Özden ise asıl önceliğin elektrik üretmek değil, tarımsal üretimi daha verimli ve iklim değişikliğine karşı dayanıklı hale getirmek olduğunu vurguladı. ABD: Güneş panellerinin arasında 18 farklı ürün yetişiyorABD'nin Virginia eyaletindeki Roundabout Meadows çiftliği, tarım ve enerji üretimini birleştiren uygulamaların örneklerinden biri haline geldi.

Daha önce konut ve ticari yapılaşma tehdidi altında bulunan arazi, koruma çalışmaları sayesinde tarımsal üretime kazandırıldı. Çiftlikte 2025 yılında 42 güneş panelinden oluşan 17 kilovatlık bir enerji sistemi ile 23 kilovatlık batarya depolama sistemi kuruldu.

Panellerin arasında domates, kabak, biber ve patlıcanın da bulunduğu 18 farklı tarım ürünü yetiştiriliyor. Güneş enerjisi sistemi, çiftliğin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 130'unu karşılayabilecek kapasitede üretim sağlıyor.

Böylece işletme, enerji giderlerini azaltırken gıda üretimini de sürdürüyor. Çiftlikte yetiştirilen ürünlerin neredeyse tamamı yerel gıda bankalarına ve ihtiyaç sahiplerine ulaştırılıyor. Colorado eyaletindeki Jack's Solar Garden projesi de 1,2 megavatlık kapasitesiyle tarım ve güneş enerjisi üretimini bir araya getiren araştırma alanlarından biri olarak faaliyet gösteriyor.

Fransa: Güneş panellerinin altında mısır verimi yüzde 19,6 arttıFransa'da yenilenebilir enerji şirketi TSE tarafından yürütülen tarımsal güneş enerjisi projeleri, özellikle kuraklık ve aşırı sıcaklıkların etkisini azaltma potansiyeliyle öne çıkıyor. Ülkenin orta kesimindeki Chadeleuf bölgesinde kurulan güneş panellerinin altında arpa yetiştirildi.

Eylül 2026'da açıklanan sonuçlara göre, panellerin altındaki arpa verimi, kontrol parselindeki verimin yüzde 90-96'sına ulaştı. Buna karşılık büyüme döneminde buharlaşma ve terleme yoluyla gerçekleşen su kaybı yüzde 20 azaldı.

Ölçümlerde, günün en sıcak saatlerinde panellerin altındaki hava sıcaklığının bitki seviyesinde 4,1 derece daha düşük olduğu belirlendi. Fransa'nın doğusundaki Amance bölgesinde yürütülen başka bir projede ise güneş panellerinin altında silajlık mısır yetiştirildi.

Aşırı sıcak ve kurak koşullara rağmen panellerin altındaki mısırın kuru madde verimi, açık alandaki kontrol parseline göre yüzde 19,6 daha yüksek gerçekleşti. Sonuçlar, güneş panellerinin uygun koşullarda tarımsal üretimi sıcaklık stresine karşı koruyabileceğine işaret etti.

Japonya: Tarım arazilerini korumak için geliştirilen modelTarım ve güneş enerjisini birleştiren sistemlerin ilk pilot uygulamalarından biri 2004 yılında Japonya'da gerçekleştirildi. Tarım arazilerinin sınırlı olduğu ülkede bu yaklaşım, enerji üretimi ile gıda üretimi arasındaki arazi kullanım rekabetini azaltmak amacıyla gündeme geldi.

Geleneksel güneş enerjisi santrallerinin aksine, tarımsal fotovoltaik sistemlerde panellerin altında tarımsal faaliyetlerin sürdürülmesi hedefleniyor. Panellerin yerleşimi, yüksekliği ve aralarındaki mesafe yetiştirilecek ürünlerin ışık ihtiyacına göre düzenlenebiliyor.

Böylece aynı alanın hem elektrik üretimi hem de tarım için değerlendirilmesi mümkün hale geliyor. Japonya'daki öncü uygulama, daha sonra farklı ülkelerde geliştirilen çift amaçlı arazi kullanım modellerinin ilk örneklerinden biri oldu.

Dünyada güneş panellerinin altında koyunlar da otluyorTarımGES uygulamaları yalnızca bitkisel üretimle sınırlı kalmıyor. ABD ve Çin gibi ülkelerde güneş panellerinin altında koyun otlatılması da giderek yaygınlaşan yöntemler arasında bulunuyor.

Bu modelde koyunlar panellerin çevresindeki otları tüketerek bitki örtüsünün kontrol altında tutulmasına yardımcı oluyor. Böylece güneş enerjisi işletmelerinin bakım maliyetleri azalırken hayvancılık faaliyetleri de sürdürülebiliyor.

Bazı uygulamalarda hayvan yetiştiricileri, otlatma hizmeti karşılığında ayrıca gelir elde edebiliyor. Her tarlada aynı sonuç alınmıyorTarımGES sistemlerinin sağladığı avantajlar iklim koşullarına, yetiştirilen ürüne ve panel tasarımına göre değişiyor.

Özellikle sıcak ve kurak bölgelerde gölgeleme su kaybını azaltabilirken, güneş ışığının daha sınırlı olduğu bölgelerde ürün verimini düşürebiliyor. ABD'nin nemli Orta Batı bölgelerinde yapılan bazı çalışmalarda, panellerin gölgeleme etkisinin mısır ve soya fasulyesi verimini olumsuz etkilediği görüldü.

Yüksek başlangıç maliyetleri ve tarım makinelerinin paneller arasında çalışabilmesi için gereken düzenlemeler de sistemin yaygınlaşmasının önündeki engeller arasında bulunuyor. Buna rağmen TarımGES, hem yenilenebilir enerji üretimini artırması hem de tarımın iklim değişikliğine uyumunu desteklemesi nedeniyle geleceğin tarım modellerinden biri olarak değerlendiriliyor.