Bilirubin 2, 3, 5 veya 10 Çıkarsa Ne Demek? Sarılık Ne Zaman Görülür?

Kan tahlilinde bilirubinin yüksek çıkması her zaman karaciğer hastalığı anlamına gelmez. Bilirubinin hangi bölümünün yükseldiği önemlidir: direkt ve indirekt bilirubin yüksekliğinin olası nedenleri birbirinden farklı olabilir.

Örneğin Gilbert sendromunda diğer karaciğer testleri normal olduğu halde indirekt bilirubin hafif yüksek seyredebilir. Safra yollarında tıkanıklık olduğunda ise direkt bilirubin artışı daha belirgin olabilir. Bu nedenle yalnızca total bilirubin rakamına bakmak yerine bilirubinin dağılımı ve diğer karaciğer testleri birlikte değerlendirilir.

Bilirubin nedir ve kaç olmalı?

Bilirubin, yaşlanan kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobinin parçalanması sırasında oluşan sarı renkli bir maddedir.

İlk oluştuğunda suda çözünmeyen indirekt, yani konjuge olmamış bilirubin şeklindedir. Karaciğere taşındıktan sonra işlenerek suda çözünebilen direkt, yani konjuge bilirubine dönüştürülür ve büyük ölçüde safra yoluyla bağırsaklara atılır.

Laboratuvarlarda total bilirubin için yaygın kullanılan referans aralıklarından biri yaklaşık 0,2-1,2 mg/dL’dir. Ancak laboratuvar yöntemine göre sınırlar değişebilir.

Bu nedenle kişinin kendi raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.

Total, direkt ve indirekt bilirubin arasındaki fark nedir?

Total bilirubin kandaki direkt ve indirekt bilirubinin toplamını ifade eder.

İndirekt bilirubin, karaciğerde henüz işlenmemiş bilirubindir.

Direkt bilirubin ise karaciğer tarafından işlenmiş ve safra yoluyla atılabilecek hale getirilmiş bilirubindir.

Bu ayrım yüksekliğin nedenini araştırırken oldukça değerlidir.

Ağırlıklı indirekt bilirubin yüksekliği Gilbert sendromu veya kırmızı kan hücrelerinin normalden hızlı parçalanması gibi durumlarda görülebilir.

Direkt bilirubin yüksekliği ise safra akımının bozulduğu veya karaciğerin bilirubini işleyip atmasının etkilendiği durumlarda daha fazla gündeme gelir.

Bilirubin yüksekliği neden olur?

Bilirubin yüksekliğinin olası nedenleri arasında:

Gilbert sendromu
Viral hepatitler
Alkole bağlı karaciğer hastalıkları
Bazı ilaçlara bağlı karaciğer hasarı
Safra taşı ve safra yolu tıkanıklığı
Safra yollarını etkileyen hastalıklar
Kırmızı kan hücrelerinin aşırı parçalanması, yani hemoliz
Bazı kalıtsal bilirubin metabolizması bozuklukları
İleri karaciğer hastalıkları

bulunabilir.

Yüksekliğin nedeni total bilirubin sonucundan tek başına belirlenemez.

Bilirubin 1.5 veya 2 çıkarsa ne anlama gelir?

Total bilirubinin 1,5 veya 2 mg/dL olması birçok laboratuvarda referans üst sınırının üzerindedir.

Ancak hafif bilirubin yüksekliği ciddi karaciğer hastalığı anlamına gelmeyebilir.

Özellikle diğer karaciğer testleri normalse ve ağırlıklı olarak indirekt bilirubin yüksekse Gilbert sendromu sık düşünülen nedenlerden biridir.

Gilbert sendromu genellikle tedavi gerektirmeyen kalıtsal bir durumdur ve bilirubin zaman zaman yükselip normale yaklaşabilir.

Bilirubin 3 veya 5 çıkarsa ne demek?

Total bilirubin yaklaşık 3 mg/dL düzeyine ulaştığında göz aklarında veya ciltte sarılık fark edilmeye başlayabilir. Ancak sarılığın görünür hale geldiği düzey kişiden kişiye değişebilir.

Bilirubin 5 mg/dL belirgin bir yüksekliktir ve nedeninin değerlendirilmesi gerekir.

Bu değerler viral hepatit, safra yolu tıkanıklığı, hemoliz veya başka karaciğer-safra yolu hastalıklarında görülebilir.

Tek bir rakam hastalığın türünü veya ciddiyetini belirlemez.

Bilirubin 10 çıkarsa ne anlama gelir?

Total bilirubinin 10 mg/dL olması belirgin hiperbilirubinemi anlamına gelir ve genellikle gözle görülür sarılıkla birliktedir.

Ancak “bilirubin 10 = karaciğer yetmezliği” şeklinde bir yorum doğru değildir.

Örneğin ciddi safra yolu tıkanıklığında bilirubin oldukça yüksek olabilirken karaciğerin protein üretme kapasitesi başlangıçta korunabilir.

Karaciğer yetmezliğinin değerlendirilmesinde bilirubinin yanı sıra INR, albumin, kan şekeri ve klinik bulgular önemlidir.

Sarılık bilirubin kaç olunca başlar?

Sarılık, bilirubinin dokularda birikmesi sonucunda cilt ve özellikle göz aklarının sarı görünmesidir.

Klinik sarılık çoğu zaman total bilirubin yaklaşık 2-3 mg/dL’nin üzerine çıktığında fark edilmeye başlayabilir.

Ancak kesin bir görünürlük sınırı yoktur. Cilt tonu, ışık ve bilirubinin yükselme hızı sarılığın ne zaman fark edildiğini etkileyebilir.

Göz aklarındaki sararma çoğu zaman ciltteki değişiklikten daha erken fark edilir.

Gilbert sendromu nedir?

Gilbert sendromu bilirubinin karaciğerde işlenmesini sağlayan enzimin aktivitesinin genetik olarak azalması sonucu ortaya çıkan yaygın ve iyi huylu bir durumdur.

Genellikle indirekt bilirubin hafif yükselir. ALT, AST, ALP ve diğer karaciğer testleri çoğunlukla normaldir.

Açlık, susuzluk, hastalık, yoğun egzersiz, stres ve uykusuzluk bilirubinin geçici olarak daha fazla yükselmesine neden olabilir.

Gilbert sendromu karaciğer hasarına veya siroza yol açmaz ve çoğu kişide özel tedavi gerektirmez.

Açlık ve susuzluk bilirubini yükseltir mi?

Özellikle Gilbert sendromu bulunan kişilerde uzun süreli açlık ve yetersiz sıvı alımı indirekt bilirubinin yükselmesini tetikleyebilir.

Akut hastalık, yoğun egzersiz ve stres de benzer dalgalanmalara neden olabilir.

Bu nedenle diğer karaciğer testleri tamamen normal olan ve tekrarlayan hafif indirekt bilirubin yüksekliği bulunan kişilerde testin hangi koşullarda yapıldığı önem taşıyabilir.

Bilirubin yüksek ama ALT ve AST normalse ne demek?

Bu patern özellikle bilirubinin hangi fraksiyonunun yüksek olduğuna göre değerlendirilir.

Ağırlıklı indirekt bilirubin yüksek, ALT ve AST normalse Gilbert sendromu olası nedenlerden biridir.

Hemoliz de indirekt bilirubini yükseltebilir. Bu durumda hemoglobin, retikülosit, LDH ve haptoglobin gibi başka testlerden yararlanılabilir.

Direkt bilirubin yüksekse değerlendirme farklılaşır ve safra yolları dahil başka nedenler araştırılır.

Bu nedenle “karaciğer enzimleri normal, bilirubin yüksek” sonucu tek bir hastalığa özgü değildir.

Direkt bilirubin yüksekliği ne anlama gelir?

Direkt bilirubin yüksekliği karaciğerin bilirubini işledikten sonra safra yoluyla yeterince atamadığı durumlarda görülebilir.

Safra taşı nedeniyle safra kanalının tıkanması, bazı karaciğer hastalıkları ve safra yollarını etkileyen durumlar olası nedenler arasındadır.

ALP ve GGT’nin de yüksek olması safra yolu kaynaklı bir sorunu destekleyebilir.

Sarılıkla birlikte koyu renkli idrar, açık renk dışkı, kaşıntı, ateş veya sağ üst karın ağrısı bulunması özellikle önemlidir.

Bilirubin nasıl düşer?

Bilirubini doğrudan düşüren herkese uygun tek bir yöntem yoktur.

Gilbert sendromunda çoğu zaman tedavi gerekmez. Safra taşı nedeniyle kanal tıkanmışsa tıkanıklığın giderilmesi gerekebilir. Hemoliz, hepatit veya ilaç kaynaklı karaciğer hasarında ise yaklaşım tamamen farklıdır.

Bu nedenle amaç bilirubin rakamını düşürmek değil, yüksekliğin nedenini belirlemektir.

Yeni başlayan belirgin sarılık, ateş ve karın ağrısı, bilinç değişikliği, sürekli kusma veya hızla artan bilirubin varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilirubin 2 olması tehlikeli midir?

Tek başına bilirubin 2 mg/dL ciddi hastalık anlamına gelmez. Özellikle diğer karaciğer testleri normalse ve indirekt bilirubin yüksekse Gilbert sendromu gibi iyi huylu nedenler olabilir.

Bilirubin yüksekliği kanser belirtisi midir?

Tek başına değildir. Safra yollarını veya karaciğeri etkileyen bazı kanserlerde bilirubin yükselebilir ancak safra taşı, Gilbert sendromu, hepatit ve hemoliz gibi çok sayıda kanser dışı neden vardır.

Bilirubin testi için aç olmak gerekir mi?

Bilirubin testi için hazırlık laboratuvar ve birlikte istenen testlere göre değişebilir. Uzun süreli açlık özellikle Gilbert sendromu bulunan kişilerde bilirubini yükseltebildiğinden test öncesi verilen laboratuvar talimatına uyulmalıdır.

Kaynaklar

U.S. National Library of Medicine. Bilirubin Blood Test. MedlinePlus Medical Test.
American College of Gastroenterology. ACG Clinical Guideline: Evaluation of Abnormal Liver Chemistries. The American Journal of Gastroenterology.
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Gilbert Syndrome. National Institutes of Health.
Merck Manual Professional Edition. Evaluation of Jaundice.