Avrupa'ya NATO kilidi:'Barış için 1997 hattına geri çekilin

Rusya, ABD ve Ukrayna arasındaki müzakereler geçen haftaya damgasını vurdu. Görüşmelere dair kısıtlı resmi açıklamanın ardından Rusya'nın barış için masaya koyduğu talepler basına sızdı. Temasların odağında Avrupa'nın sürece katılımı, kıtanın güvenlik mimarisi ve toprak meselesi yer alıyordu.

Rus Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD'li temsilcilerle yaptığı toplantının medyaya açık bölümünde özellikle iki başlığın altını çizdi: Ukrayna ile yalnızca tek bir sınır çizgisini tanıdıklarını ve bunun anayasaya dahil ettikleri Donbass (Donetsk ile Luhansk), Zaporijya ve Herson bölgelerini kapsayan “ulusal sınır” olduğunu vurguladı. Ülkeye yabancı birliklerin konuşlandırılmasını da kesin bir dille reddederek bu güçlerin meşru hedef sayılacağı uyarısında bulundu.

RUSYA AYNI NOKTADANew York Times (NYT) gazetesinin yayınladığı talep listesi ise Moskova'nın savaşın başladığı 2022 ve öncesinde dile getirdiği koşulların hiçbirinden geri adım atmadığını ortaya koyuyor:- NATO'nun askeri güçlerini 1997'deki konumlarına çekmesi ve ittifakın genişlemesinin durdurulması.- İttifakın Polonya ve Baltık ülkeleri başta olmak üzere Orta ve Doğu Avrupa'daki askeri faaliyetlerini sınırlandırması.- NATO'nun Ukrayna, Güney Kafkasya ve Orta Asya'daki askeri varlığını daraltması.- Batılı ülkelerin Ukrayna'ya her türlü silah, askeri teçhizat ve ürün sevkiyatını kesmesi.- İngiltere ve Fransa'nın nükleer silahlarını diğer Avrupa ülkelerini korumak amacıyla kullanmasının engellenmesi.- NATO'nun nükleer uygulamasına son vermesi.- Ukrayna'nın AB üyeliğine, ortak savunma politikasına katılmaması şartıyla onay verilmesi. BBC'nin yayınladığı bu haritada NATO'ya 1997'den sonra katılan ülkeler numaralandırılmıştır.

DAHA ÖZEL ŞARTLARAlman Bild gazetesi de Moskova'nın koşullarını duyurdu. NYT listesinde yer almayan ek şartlar ise şöyle:- Avrupa ülkelerine ait askerlerin Ukrayna'da konuşlandırılmasının engellenmesi.- Rusya'nın elinde tuttuğu topraklar ile Donbass'ın tamamı üzerindeki egemenliğinin tanınması.- Ukrayna'nın Odesa ve Nikolayev limanlarının askerden arındırılmasıKaradeniz ve Baltık Denizi'nde seyrüsefer serbestisinin güvence altına alınması.- Baltık ülkelerinde NATO üslerinin kurulmaması ve Finlandiya'nın ittifaktan ayrılması.- Moldova'nın Transdinyester ve Gagavuzya'yı kapsayan federatif bir yapıya dönüştürülmesi; ülkenin AB'ye katılması halinde bu iki bölgeye bağımsızlık referandumu hakkı tanınması.

ZELENSKİY'İN NATO İDDİASIAvrupa güvenlik mimarisine yönelik öneriler getiren bu talepler, Ukrayna Savaşı'nı tetikleyen temel sebeplerin ortadan kaldırılmasına odaklanıyor. Rusya, en başından beri bu şartlar karşılanmadan kalıcı barışın mümkün olmadığını vurguluyor.

Buna karşın Volodimir Zelenskiy'in cumartesi günü yaptığı açıklama, Batı ile Rusya arasındaki en kritik düğümde hiçbir mesafe alınamadığını düşündürdü. Zelenskiy, ABD'nin NATO üyeliği karşılığında Donbass'ı devretmeyi teklif ettiğini iddia etti.

İlk kez böyle bir öneriyle karşılaştıklarını belirterek son sözün halka ait olacağını öne sürdü. Hem sızan maddeler hem de Rusya'nın bugüne kadarki çizgisi, Moskova'nın Ukrayna'ya NATO kapısını açacak herhangi bir Amerikan formülüne onay vermeyeceğini açıkça gösteriyor.

Dolayısıyla Zelenskiy'in sözleri gerçeği yansıtıyorsa Washington'un sahadaki denklemi okumaktan hâlâ çok uzak olduğu anlaşılıyor. AVRUPA GERÇEKTEN MÜZAKERELERE ALINACAK MI?Müzakerelerden taşan bir diğer çelişki ise Avrupa'nın bundan sonraki turlarda masada olup olmayacağı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Putin'in Abu Dabi görüşmelerine alınmayan Avrupalıların masaya katılımını kabul ettiğini ileri sürdü. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise bu iddiaya temkinli yaklaşarak öncelikle Avrupalıların barış sürecine katkı konusundaki gerçek niyetlerini ve hazırlıklarını görmeleri gerektiğini ifade etti.

Dışişleri Sözcüsü Mariya Zaharova da ABD ile yapılan son görüşmelerde Avrupa'nın katılımının hiç gündeme gelmediğini duyurdu. MASADA OLMAK YA DA OLMAMAKAvrupa güvenlik mimarisi tartışmalarında ise birlik içinde derin bir çatlak göze çarpıyor.

Şahin kanadın önde gelen isimlerinden AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Dublin'deki liderler zirvesinde üye ülkelere güvenliği Rusya ile müzakere etmeme çağrısı yaparak bu girişimleri “Rusya'nın tuzağı” olarak niteledi. Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitriy Medvedev bu çıkışa sert bir yanıt verdi: “Kimse onu zaten istemiyor ama bunun nedeni çetin bir müzakereci olması değil, düpedüz aptal olması.”Kallas, “hiç kimsenin Rusya'ya saldırmadığını” öne sürerek Moskova'nın güvenlik garantilerine ihtiyacı olmadığını savundu ve müzakerelerden önce ateşkes sağlanması şartında ısrar etti.

Buna karşılık daha pragmatik kanat, Kallas'ın katı tutumunun Avrupa'yı denklem dışına itme riski taşıdığı görüşünde. AB Konseyi Başkanı António Costa, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Şansölyesi Friedrich Merz'in başını çektiği liderler, ABD ve Rusya'nın kıtanın geleceğine tek başlarına karar vermesini önlemek için sürece aktif katılımı savunuyor.

Nitekim Dublin zirvesinde tek bir şahin isim yerine AB kurumları ve önde gelen beş Avrupa ülkesinden (E5) oluşan ortak bir müzakere ekibi kurulması kararlaştırıldı. Rusya'nın tavizsiz şartları, Zelenskiy'in NATO çıkışı ve Avrupa'daki görüş ayrılıkları, son dönemdeki yoğun diplomatik temaslara rağmen tarafların uzlaşma zemininden hâlâ çok uzak olduğuna işaret ediyor.