Mektuplarla kurulan yayınevi | Metin Celâl

Samet Ağaoğlu 1909’da Bakü’de dünyaya gelmiş. Tanınmış bir aydın ve siyaset insanı olan Ağaoğlu Ahmet’in oğlu. Samet Ağaoğlu’nun Ankara’daki üniversite eğitiminde Anayasa Hukuku dersine babası giriyormuş.

1932’de lisansüstü çalışmalar için Adliye Vekilliğinin izniyle Fransa’nın Strazburg şehrine gitmiş. Doktoraya başlamak üzereyken bakanlıktan izinler iptal edilmiş ve hükümetten destek kesilmiş. Bu kararın ardında, 1930’da kendisini fesheden Serbest Cumhuriyet Fırkası mensubu ve muhalif babası Ağaoğlu Ahmet’in hükûmetle bozulan ilişkileri etken olmuş.

Samet Ağaoğlu Strazburg’daki eğitimini yarıda bırakıp dönmüş. Altı aya yakın bir süre işsiz kalan Samet Ağaoğlu, o zaman İktisat Bakan olan Celâl Bayar’ın desteği ile memur olarak atanmış. 12 yıl memurluk yapmış.

1946’da kurulan Demokrat Parti’de (DP) siyasete başlamış. 1946 erken genel seçimlerinde Ankara’dan milletvekili adayı olmuş ama seçilememiş. Ama 1947 Genel Kongresinde partinin üst organı olan genel yönetim kuruluna seçilmiş.

1946-1947’de DP’yi savunan yazıları Başkent, Kuvvet ve Kudret gazetelerinde yayınlanmış. 1950’de Manisa’dan milletvekili seçilmiş. Menderes hükümetlerinde iki kez Devlet Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, İşletmeler Bakanlığı ve Sanayi Bakanlığı yapmış.

1950-1954 arasında “Başbakan Yardımcısı” unvanıyla da Menderes’in yakın çalışma arkadaşı olmuş.

Samet Ağaoğlu’nun bir de edebiyatçı kimliği var. 1929’da Ankara’da hukuk öğrencisiyken “Genç Türk Edebiyatı Birliği”ne üye olmuş ve bu birliğin Hep Gençlik dergisinde ilk hikayesi “Otobüs ve Yaylı” yayınlanmış. Hikâyeleri Varlık, Ülkü, Çığır, Yücel dergilerinde yayınlanmış.

1954’te Edebiyatçılar Derneğinin de kurucuları arasında yer almış. Kaleme aldığı anıları, portre yazıları da dikkate değerdir.

1982’de vefat ettiğinde geriye 7 hikaye, 7 hatıra, 1 inceleme, 1 gezi, 5 bilimsel, 1 siyasi türde olmak üzere 21 kitap bırakmış ki yoğun siyasi yaşamına rağmen oldukça verimli bir yazar. (Atatürk Ansiklopedisi)

Ağaoğlu, 27 Mayıs 1960 darbesi sonrası diğer DP yöneticileri ile birlikte Yassıada’da yargılanmış. Kayseri ve İstanbul’daki Toptaşı Cezaevinde kaldığı günlerde ailesi ile yazışmalarını Azize F. Çakır Hepinizi Hasretle Öperim adıyla derlemiş.

Derlemede, Samet Ağaoğlu’nun 1932’de hukuk uzmanlığı için gittiği Strazburg’da tanışıp evlendiği Neriman Babaoğlu, çocukları Tektaş, Mustafa Kemal ve Fatma Sitare, kardeşleri Süreyya ve Tezer başta olmak üzere aile üyeleri ile yazışmaları va aile üyelerinin kendi aralarında yazışmaları yer alıyor.

Derlemede yer alan mektuplar, bir dönem ülkeyi yöneten Demokrat Parti’nin önde gelen isimlerinden birinin, Samet Ağaoğlu’nun cezaevindeki yaşamını, bu sırada ailesi ile ilişkisini yansıtması açısından önemli. Mektuplara aileden ayrı kalma, belirsizlik, hastalık, özlem ve gelecek kaygısı gibi tüm duygular yansıyor ve bunları sadece Samet Ağaoğlu’nun bakış açısından değil diğer aile üyelerinin verdiği cevaplarla da bütüncül olarak da okuyoruz ki bu özelliği ile derleme az bulunur bir örnek.

Samet Ağaoğlu’nun cezaevindeki ruh hali ve koşullar başlıca konular olsa da 27 Mayıs sonrası yaşanan gelişmeler, özellikle yargılama süreci, beklenen af haberi, Adalet Partisi’nin kurulup koalisyon hükümetinde yer alması ile artan af umudu, Neriman Ağaoğlu’nun milletvekili seçilmesinin davaya ve özel hayatlarına etkisi de mektuplara yansımış. Tabii Türkiye’nin ilk kadın avukatı kabul edilen ve Samet Ağaoğlu’nun da avukatı olan Süreyya Ağaoğlu ile yazışmaları da dikkati çekici.

Süreyya Ağaoğlu da 27 Mayıs sonrası siyasi hayata girmesi de önemli bir gelişme. Bu konuda da yazışıyorlar.

Samet Ağaoğlu, cezaevinde yazarlık hayatını da sürdürmeye çalışıyor. Bir yandan eski kitapların gözden geçirilip yeniden basılması söz konusu diğer yandan da yeni eserler kaleme almaya çalışıyor. Bu eserlerin yayıncısı, oğlu Mustafa Kemal Ağaoğlu’nun 1962’de kurduğu Ağaoğlu Yayınları olacaktır.

Samet Ağaoğlu’nun Hücredeki Adam (1964), Katırın Ölümü (1965), Aşina Yüzler (1965), Arkadaşım Menderes (1967), Sovyet Rusya İmparatorluğu (1967), İlk Köşe (1978) Ağaolu’nda yeni baskılarla yayınlanmış.

Mustafa Kemal, 23 yaşında. Ağabeyi Tektaş Oxford Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirmiş. Londra’da BBC Türkçe Yayınlar bölümünde redaktör olarak çalışıyor. Mustafa Kemal, mektuplarında bir yandan babasının eserlerini yeniden yayını için planlar yaparken diğer yandan Tektaş ile birlikte yayınevinin çıkaracağı diğer yayınları planlıyor.

Bu kitapların bazılarını Tektaş Ağaoğlu çevirecektir. BBC’deki görevini bırakıp İstanbul’a dönmesi ve kardeşiyle birlikte yayınevinde çalışması da söz konusudur.

İki kardeşin Mustafa Kemal ve Tektaş’ın yazışmalarından Ağaoğlu Yayınevi’nin kuruluşunu, yayın programının tespit edilmesini, çevirilerin kimlere yaptırılacağını, hatta maliyetleri ve reklam- tanıtım planlamalarını izleyebiliyoruz.

Mustafa Kemal Ağaoğlu oldukça ayrıntılı mektuplar yazmış.

Tektaş Ağaoğlu mektup yazmayı sevmiyor ama çalışkan bir çevirmen. BBC’deki işinin yanında çevirileri ile Ağaoğlu Yayınları’nı destekliyor. Dostoyevski’den, Puşkin Üzerine Konuşma (1964), Eric Maria Remarque’dan Dönüş (1964), James Baldwin’den Giovanni’nin Odası

(1965), Şolohov’dan Ve Durgun Akardı Don (4 cilt,1965-66)Ağaoğlu Yayınları’ndan çıkan çevirilerinden. Editörlük de yapıyor, yayınevine yazar ve çevirmen de buluyor. BBC’de birlikte çalıştığı Feyyaz Kayacan’ın öykü kitabı Cehennemde Bir Yusuf (1964) yayınevinin ilk kitaplarından biri olarak çıkıyor.

Yine birlikte çalıştıkları Can Yücel’in Scott Fitzgerald’den çevirdiği Muhteşem Gatsby’nin (1964) yayınına aracılık ediyor.

Mustafa Kemal, sadece edebiyatla yetinmeyip siyaset, tarih gibi farklı alanlarda yayın yapan büyük bir yayınevi planlarken bir yandan da dizgi ve matbaa makineleri satın alarak yayınevinin kitaplarını basacak bir matbaa da kurmayı planlamaktadır.

Tarih araştırmalarından klasik dünya edebiyatına, siyaset teorisinden yerli edebi eserlere kadar onlarca başlıkta kitap yayınlamışlar. Nazi İmparatorluğu, Dünyayı Sarsan On Gün, Isaac Deuscher’in Lenin, Stalin, Troçki biyografileri gibi kült eserlerin yayınını da gerçekleştirmişler.

Ivo Andriç, Lermontov, Andre Malraux, Shakespeare, Steinbeck, Ian Fleming, Orhan Kemal, Cahit Irgat, Ece Ayhan, Kerim Korcan, İlhan Tarus, Mehmet Seyda, Erhan Bener, Ümit Yaşar Oğuzcan gibi bir çok yazarın eserleri kataloglarında yer alıyor.

Google aramasında “1964 yılında İstanbul’da kurulmuş ve aktif yayın hayatını 1972 yılına kadar sürdürmüştür” deniliyor ama Ağaoğlu Yayınları’ndan tespit edebildiğim son yayın 1982 tarihli Ümit Yaşar’ın Şiirle 40 Yıl’ı.

Ağaoğlu Matbaası, sadece Ağaoğlu Yayınları’nı basmıyor Yeni Türkü, Sanat Emeği, Yazko, Karacan olmak üzere birçok yayınevinin kitaplarını da basmışlar. Adnan Özer’in Üç çiçek Yayınları’nın kitapları da orada basılıyordu ve matbaaya gittiğimizi anımsıyorum.

Hepinizi Hasretle Öperim sadece aile mektuplarını bir araya getiren bir kitap, yalnızca Samet Ağaoğlu’nun özel hayatına ilişkin bir belge olarak değil, ailenin yayıncılık ve edebiyat tarihinin parçası olarak da önemli. İlgi ve merakla okudum. Çok şey öğrendim.

Hepinizi Hasretle Öperim, Haz. Azize F. Çakır, Yapı Kredi yay. Ağustos 2026.

Kategoriler Yazı Korkaklığın toplumsal hali | Burak Soyer Kadın Yazarlar Derneği "Savaşa Hayır!" diyor Biz (de) Hayır Diyoruz | Feride Cihan Göktan Kitap sandığım | Merve Koçak Kurt Hümanoidler, duygular ve bildiğimiz dünyanın sonu | Özge Uysal Sözün ardı/önü 30: Memleket edebiyatı (I) | Feridun Andaç “Depresyon İmparatorluğu”nda yaşamak | Psk. Dr. Ceylan Nur Akgün Yorum yapın Yanıtı iptal et Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.