Ankara'da hayvancılık için tarihi adım: Genomik Test Merkezi ne işe yarıyor?

Çiftlik hayvanlarında genomik seleksiyon uygulamalarını yürüterek Türkiye’nin hayvancılık ve ıslah politikalarına yön verecek olan Genomik Test Merkezi, Ankara’da gündemin en önemli başlıkları arasında yer alıyor. 30 Ekim 2026 tarihi itibarıyla Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın katılımıyla açılışı programlanan bu merkez, hayvanların genetik özelliklerini inceleyerek elde edilen verilerin yetiştiricilikte kullanılmasını hedefliyor.

Ankara’nın Mamak ilçesinde, Samsun yolunun 30. kilometresinde bulunan Lalahan Uluslararası Hayvancılık Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü (UHAEM) bünyesinde faaliyet gösteren laboratuvar; mevcut bilimsel altyapısının üzerine inşa ettiği bu yeni vizyonla ülkesel hayvancılık projelerinin merkez üssü konumunda. (Bakanlık verilerine göre bu merkezde geçmiş dönemde 26.280 hayvanda genotiplendirme yapılmıştı.) GENOMİK TEST NEDİR VE NASIL ÇALIŞIR?Genomik test, bir hayvanın damızlık olarak taşıdığı genetik potansiyeli henüz çok erken yaşlardayken değerlendirmeye olanak tanıyan gelişmiş bir DNA analiz yöntemidir. Analiz Süreci: Laboratuvarda kan ve sperma gibi biyolojik örneklerden DNA ayrıştırılır.

DNA'nın miktar ve kalite kontrolleri yapıldıktan sonra mikroçip tabanlı yöntemlerle genotiplendirme işlemi gerçekleştirilir. SNP İşaretleri: DNA dizilimindeki belirli noktalarda yer alan ve hayvanlar arasındaki farklılıkları gösteren SNP (Tek Nükleotid Polimorfizmi) işaretleri tespit edilir.

Karşılaştırma: Elde edilen bu veriler, genetik özellikleri ve verim kayıtları önceden bilinen dev bir "referans topluluk" ile karşılaştırılarak genç hayvanın damızlık potansiyeli hesaplanır. YETİŞTİRİCİYE SAĞLADIĞI AVANTAJLAR VE 31 FARKLI KRİTERYetiştiriciler açısından bu merkezin sunduğu en büyük avantaj "zaman" tasarrufudur.

Bir dişi buzağının süt üretimine başlaması veya bir boğanın yavrularının (kızlarının) verimlerinin ortaya çıkması yıllar alırken; genomik test sayesinde bu genetik potansiyel aylar içinde öğrenilebilmektedir. Aynı anne-babadan doğan hayvanlar bile farklı gen kombinasyonlarına sahip olduğu için, sadece soyağacına bakılarak fark edilemeyen genetik ayrıntılar bu testle gün yüzüne çıkar.

Genomik değerlendirmeler sadece üretilen süt miktarıyla sınırlı değildir. Sistemin sunduğu kapasite dâhilinde süt verimi, doğum aralığı ve laktasyon (süt verme) süresi gibi 31 farklı özellik üzerinden damızlık değerlemesi yapılabilmektedir.

ÜLKESEL PROJELER: SİYAH ALACA, SİMENTAL VE ANKARA KEÇİSİMerkezin yürüttüğü ülkesel çalışmalar ağırlıklı olarak Siyah Alaca (Holstein) ve Simental sığır ırkları üzerinde sürdürülmektedir. Bu çalışmalar Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Hayvancılık Genel Müdürlüğü (HAYGEM) ve Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği (TDSYMB) ortaklığıyla yürütülmektedir.

Ankara'yı yakından ilgilendiren bir diğer önemli çalışma ise TAGEM projesi kapsamında kentin sembollerinden olan Ankara keçisinde genomik damızlık değeri belirleme araştırmalarının da sürmesidir. GÖREV DAĞILIMI VE İŞLEYİŞ SİSTEMİGenomik test süreci birden fazla kurumun ortaklaşa çalışmasıyla E-Islah sistemine entegre edilmektedir: İl Birlikleri: Örnekleri toplayarak yetkilendirilmiş merkeze ulaştırır.

Genomik Test Merkezi (Lalahan): Gelen örneklerin DNA izolasyonunu ve genotiplendirme analizlerini yapar. TDSYMB (Merkez Birliği): Laboratuvardan gelen verilerle hayvanın genomik damızlık değerini belirler. HAYGEM: Düzenlenen belgeyi onaylayarak resmiyet kazandırır ve sonuçlar E-Islah sistemine işlenir.

SAHADAN SOMUT BAŞARI: 3 SİMENTAL BOĞABu bilimsel çalışmaların sahaya nasıl yansıdığına dair en güncel örnek 2026 Ekim ayında görüldü. Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, yetiştirdiği üç Simental boğayı 2024 yılında Lalahan’daki merkeze gönderdi.

Burada genomik damızlık değerleriyle; süt, et verimi, üreme özellikleri ve vücut yapısı yönünden incelenen hayvanlar, tüm testleri başarıyla geçerek 2025'te sperma üretim izni aldı. 2026 yılı itibarıyla ise bu üstün genetikli boğaların sperma üretimi ve yetiştiricilere satışı resmen başladı.

BİLİMSEL UYARI: KESİN GARANTİ DEĞİL, GÜÇLÜ BİR TAHMİNBilimsel ölçütler gereği, genomik değerlendirmenin gelecekteki verimi yüzde 100 kesinlikle garanti eden bir "kehanet" olmadığı, belirli bir güvenilirlik düzeyine sahip "genetik bir tahmin" olduğu unutulmamalıdır. Referans topluluğun büyüklüğüne ve kayıt kalitesine bağlı olarak hesaplanan bu değerler, hayvanın kendi performansı veya yavrularının verimleri gibi yeni somut veriler sisteme girdikçe yıllar içinde güncellenebilmektedir.