Çalışanlar ekonomik baskının suistimal riskini arttırdığını düşünüyor!

Cerebra ve Etik ve İtibar Derneği (TEİD) iş birliğiyle hazırlanan "İş Dünyasında Suistimal Algısı Araştırması 2026" yayımlandı. 1.000'den fazla yöneticinin katıldığı çalışma, ekonomik baskıların kurum içi suistimal riskini yükselttiğini ve bildirim mekanizmaları ile gerçek davranışlar arasında belirgin bir fark olduğunu ortaya koydu.

Cerebra'nın Etik ve İtibar Derneği (TEİD) iş birliğiyle hayata geçirdiği ve Future Bright Group tarafından yürütülen "İş Dünyasında Suistimal Algısı Araştırması 2026 " yayımlandı. Farklı sektör, kurum büyüklüğü ve yönetim kademelerinden 1.000'i aşkın üst düzey yönetici ve profesyonelin katıldığı çalışma, ekonomik baskıların suistimal riskleri üzerindeki etkisini gözler önüne serdi.

Katılımcıların yüzde 63'ü mevcut ekonomik kriz ve enflasyonun kurumlarındaki suistimal riskini artırdığını ifade ederken, önümüzdeki 12 aya ilişkin beklentilerde bu oran yüzde 69'a tırmandı.

Suistimal riskini artıran ekonomik faktörlerde gelir dağılımı adaletsizliği ve çalışanlarda oluşan "hak görme" algısı yüzde 37 ile ilk sırada yer alırken, yüksek enflasyon ve alım gücü kaybı yüzde 28 ile öne çıktı. İki Unsur birlikte değerlendirildiğinde katılımcıların yüzde 65'i suistimal riskini doğrudan çalışanların yaşadığı veya algıladığı ekonomik baskılarla ilişkilendirdi.

Araştırmaya katılanların yüzde 41'i kurumlarında suistimal gerçekleşme olasılığını yüksek veya çok yüksek görürken, yüzde 33'lük kesim kararsız olduğunu belirtti. Suistimale yol açan nedenlerde finansal baskı ve kişisel gerekçeler yüzde 39 ile ilk sırada yer buldu.

Zayıf iç kontrol ortamı ile düşük yakalanma riski yüzde 24, etik değerlerdeki zayıflık ve kişisel gerekçelendirme ise yüzde 22 oranında etkili faktörler olarak sıralandı.

Suistimal göz ardı ediliyor Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri, çalışanların bildirim niyeti ile fiili davranışları arasındaki fark oldu. Katılımcıların yüzde 79'u bir etik ihlal veya suistimali kesinlikle, yüzde 16'sı ise büyük olasılıkla bildireceğini belirterek genel bildirim eğilimini yüzde 95 seviyesine taşıdı.

Ancak son 12 ay içinde suistimal vakasına tanık olanların yalnızca yüzde 55'i resmi bildirim kanallarını kullandı.

Yönetime aksiyon konusunda güvenilmiyor Suistimale tanık olanların yüzde 32'si durumu resmi olmayan yollarla paylaşmayı tercih ederken, yüzde 13'ü hiçbir bildirimde bulunmadı. Bildirim yapma konusunda tereddüt yaşayan çalışanların gerekçeleri arasında yönetimin gerekli aksiyonu almayacağı düşüncesi yüzde 23, misilleme korkusu yüzde 20 ve gizlilik endişesi yüzde 17 ile öne çıktı.

Kadınlar daha temkinli Cinsiyet bazlı analizler, suistimal bildirimi konusunda belirgin yaklaşım farklarını gösterdi. Suistimale tanık olduğunda resmi kanallardan bildirim yaptığını belirten erkeklerin oranı yüzde 60 olurken kadınlarda bu oran yüzde 50'de kaldı.

Hiçbir bildirimde bulunmayanların oranı kadınlarda yüzde 17, erkeklerde ise yüzde 10 olarak kaydedildi.

Bildirimde tereddüt yaşayanlar arasında kimliğinin gizli kalacağına güvenmediğini dile getirenlerin oranı kadınlarda yüzde 21, erkeklerde ise yüzde 11 seviyesinde gerçekleşti. Öte yandan suistimalin tespitinde ihbarları en etkili yöntem olarak görenlerin oranı kadınlarda yüzde 38, erkeklerde yüzde 44 oldu.

Yönetim Kademeleri Arasındaki Algı Farkı Üst yönetim ile orta kademe arasında etik kültüre bakış açısında ciddi farklar tespit edildi. Üst yönetimin etik liderliğine ilişkin olumlu değerlendirme üst yönetimde yüzde 82 seviyesindeyken, orta kademede yüzde 63'e geriledi.

Etik ihlallerin eşit şekilde ele alındığına dair olumlu görüş belirtenlerin oranı ise üst yönetimde yüzde 74 iken orta kademede yüzde 56'ya düştü.

Araştırmada suistimalin en büyük maliyeti kurumsal itibar ve güven kaybı (yüzde 27) olarak öne çıkarken, bunu yüzde 25 ile finansal kayıplar ve yüzde 22 ile çalışan motivasyonunun bozulması izledi. Yönetimin bir suistimal vakasını bilinçli olarak örtbas etmesi durumunda ise katılımcıların yüzde 98'i şirkete duydukları güvenin olumsuz etkileneceğini vurguladı.

Suistimalin önlenmesinde güçlü iç kontroller yüzde 43 ile birinci, etik liderlik yüzde 21 ile ikinci sırada yer aldı. Tespitte ise ihbar mekanizmaları yüzde 41, iç denetim ise yüzde 32 oranında etkili yöntemler olarak görüldü.

Uzmanlar Farkındalıktan Uygulamaya Geçiş İhtiyacına Dikkati Çekti Sonuçları değerlendiren Cerebra Kurucusu ve CEO'su Fikret Sebilcioğlu, temel ihtiyacın farkındalıktan uygulamaya geçmek olduğunu vurguladı. Sebilcioğlu, güçlü bir suistimalle mücadele yapısının ancak insan, kültür, kontrol ve gözetim mekanizmalarının birlikte çalışmasıyla mümkün olabileceğini belirtti.

Etik ve İtibar Derneği (TEİD) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Aslı Ertekin ise suistimalle mücadelenin başarısının kurulan sistemlerin yanında çalışanların ve yöneticilerin bu konuyu nasıl algıladığına bağlı olduğunu ifade ederek: "Suistimalle mücadelenin başarısı yalnızca kurulan sistemlerin niteliğine değil; çalışanların ve yöneticilerin bu konuyu nasıl algıladığına, riski nerede gördüğüne, kurumuna ne ölçüde güvendiğine ve bir usulsüzlükle karşılaştığında sesini yükseltebiliyor oluşuna da bağlı" değerlendirmesinde bulundu.