Süreçte bugün: Kurtulmuş’tan siyasi parti ziyaretleri, İHD’den beş acil adım çağrısı

Kürt meselesinin çözümüne yönelik süreçte bugün hem Meclis’te siyasi parti ziyaretleri hem de sivil toplum kuruluşlarının çözüm önerileri gündeme geldi. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, izleme komisyonunun çalışmaları kapsamında CHP ve Yeni Yol Grubu’nu ziyaret ederek diğer siyasi partilerle de görüşeceğini açıkladı.

İnsan Hakları Derneği (İHD), kalıcı barış için kayyım uygulamalarına son verilmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarının uygulanması, hasta mahpusların serbest bırakılması ve demokratikleşme adımlarının atılması çağrısında bulundu.

İlke TV’ye konuk olan DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Cengiz Çandar ise sürecin donmadığını ve tıkanmadığını, ancak ağır bir tempoda ilerlediğini söyledi.

Kurtulmuş’tan siyasi parti ziyaretleri

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, çözüm sürecinin Meclis tarafından izlenmesi amacıyla kurulması planlanan komisyonun çalışmaları kapsamında bugün CHP ve Yeni Yol Grubu’nu ziyaret etti.

Yeni Yol Grubu ziyaretinin ardından basın mensuplarına açıklama yapan Kurtulmuş, izleme komisyonunun kurulmasına yönelik çalışmalara ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“En kısa süre içerisinde TBMM’de oluşturulacak İzleme Komisyonu millet adına bu süreci takip ve kontrol etmek için çalışmalarına başlayacaktır.”

Kurtulmuş, siyasi parti ziyaretlerini yarın da sürdürecek. Meclis Başkanı, yarın saat 13.30’da DEM Parti’yi, saat 14.30’da ise AK Parti’yi ziyaret edecek. Kurtulmuş’un 12 Kasım Perşembe günü saat 14.00’te MHP’ye de ziyarette bulunması planlanıyor.

İHD’den çözüm süreci için beş acil adım çağrısı

İnsan Hakları Derneği (İHD), çözüm sürecinin kalıcı barışa dönüşmesi amacıyla bugün hükümete yönelik beş maddelik acil eylem çağrısını kamuoyuyla paylaştı.

Dernek, düzenlediği basın açıklamasında silahsızlanma sürecinin demokratikleşme, hukuki reformlar ve geçmişle yüzleşme adımlarıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini belirtti. “Çözüm Süreci İçin Acilen Atılması Gereken 5 Adım” başlıklı açıklamada, silahsızlanmaya ilişkin düzenlemelerin yanı sıra temel hak ve özgürlükler, hukuki güvenceler, denetim mekanizmaları ve toplumsal onarım konularında somut adımlar atılması istendi.

İHD, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026’da kabul ettiği raporu ve 18 Ağustos 2026’da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun’u da değerlendirdi.

Söz konusu kanunun eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olduğunu belirten dernek, ifade özgürlüğü, protesto hakkı, basın özgürlüğü ve muhalefete yönelik yargısal işlemler alanında yaşanan hak ihlallerinin toplumdaki güvensizliği derinleştirdiğine dikkat çekti.

Silahsızlanma süreci şeffaf ve denetlenebilir olmalı

Dernek, kanunun bazı hukuki sonuçlarının örgütün fiili varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin tespit edilmesine bağlandığını hatırlattı. Bu tespitin Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilerek Resmî Gazete’de yayımlanmasının öngörüldüğünü kaydetti.

İHD, hükümetten silahsızlanma sürecinde kullanılacak kriterleri açıklamasını ve güvenlik açısından sakınca taşımayan bilgileri düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmasını istedi. Ayrıca TBMM’nin denetim yetkisini etkili biçimde kullanması gerektiğini vurguladı.

7595 sayılı kanunun uygulanmasında belirsizlikler giderilmeli

İHD’nin ikinci başlığında, 7595 sayılı kanunun kapsamı ve uygulanmasına ilişkin belirsizlikler ele alındı.

Dernek, düzenlemenin genel bir infaz reformu olmadığını, PKK/KCK ile bağlantılı belirli faaliyetleri ve suçları kapsayan, özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasası niteliği taşıdığını belirtti.

Açıklamada, soruşturma, kovuşturma ve cezaların infazı bakımından öngörülen beş ve on yıllık erteleme sürelerinin uygulanmasında açık ve nesnel ölçütlerin belirlenmesi istendi.

Benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamaların önlenmesi gerektiğine dikkat çeken İHD, sürece katılarak geri dönen kişilerin barınma, sağlık, ekonomik ve sosyal yaşama katılım haklarının da güvence altına alınmasını talep etti.

Demokratikleşme adımları için silahsızlanma beklenmemeli

İHD’nin üçüncü başlığı, demokratikleşme reformlarının silahsızlanma sürecinin ilerlemesine bağlı tutulmadan hayata geçirilmesi oldu.

Dernek, hükümete şu adımların atılması çağrısında bulundu:

Kayyım uygulamalarına son verilmesi ve seçilmiş belediye başkanlarının görevlerine iade edilmesi.

AİHM ve AYM kararlarının eksiksiz uygulanması.

İnfaz Kanunu’nun infazda eşitlik, umut hakkı ve uluslararası insan hakları standartlarına uygun biçimde yeniden düzenlenmesi.

Hasta mahpusların serbest bırakılması.

İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlüklerinin güvence altına alınması.

Kürt kimliği, dili, kültürü ve eşit yurttaşlıkla ilgili sorunların demokratik siyaset içinde ele alınması.

Silahsızlanmanın tek başına kalıcı barış için yeterli olmayacağını vurgulayan İHD, temel hak ve özgürlükler alanında somut düzenlemelerin hayata geçirilmesi gerektiğini belirtti.

İzleme ve denetim mekanizmaları güçlendirilmeli

İHD’nin dördüncü başlığında, çözüm sürecinin izlenmesi ve denetlenmesi için bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik ilkelerine dayanan mekanizmaların güçlendirilmesi istendi.

Dernek, 7595 sayılı kanunda yürütme organı bünyesinde bir koordinasyon kurulu ve TBMM bünyesinde bir izleme komisyonu öngörüldüğünü hatırlattı.

Sürecin yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine bırakılmaması gerektiğini belirten İHD, TBMM İzleme Komisyonunun düzenli raporlar yayımlamasını ve çalışmalarını kamuoyuyla paylaşmasını önerdi.

İnsan hakları örgütleri, barolar, akademisyenler, uzmanlar ve sivil toplum kuruluşlarının da sürece katılımının sağlanması gerektiğini vurguladı.

Geçmişteki hak ihlalleriyle yüzleşme çağrısı

İHD’nin beşinci başlığı, geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlalleriyle yüzleşilmesi ve toplumsal onarım mekanizmalarının oluşturulması oldu.

Dernek, zorla kaybetmelerin ve faili meçhul cinayetlerin etkili biçimde soruşturulmasını, mağdur ailelerinin hakikate erişiminin sağlanmasını ve sorumluların yargı önüne çıkarılmasını istedi.

Çatışmalardan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programlarının geliştirilmesi gerektiğini de belirten İHD, kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun karar alma süreçlerine katılımının önemine dikkat çekti.

Geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvencelerin oluşturulması çağrısında bulundu.

Kalıcı barış için iki ayrı program önerisi

Açıklamasının sonuç bölümünde çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmaların sona ermesiyle sınırlı tutulmaması gerektiğini belirten İHD, silahsızlanma ve tasfiyeye ilişkin hukuki düzenlemelerle eş zamanlı olarak iki ayrı program hazırlanmasını istedi.

Bunlardan ilkinin siyasi katılım, temel haklar, yerel demokrasi ve eşit yurttaşlığı kapsayan bir demokratikleşme programı olması gerektiği belirtildi. İkinci programın ise hakikat, adalet, yüzleşme ve toplumsal onarımı esas alan bir toplumsal barış programı olarak hazırlanması önerildi.

İHD, açıklamasında “Kanunun yürürlüğe girmesi ile kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir” ifadelerine yer verdi.

Çandar: Süreç donmadı, tıkanmadı, ağır tempoda ilerliyor

Sürecin durmadığını ancak yavaş ilerlediğini belirten Çandar, şu ifadeleri kullandı:

“Süreç donmadı da tıkanmadı da. Gidiyor, yalnızca kaplumbağa adımlarıyla. Ağır bir tempoda ama gidiyor.”

Çözüm süreci | Çandar İlke TV’de konuştu: ‘Donmadı, tıkanmadı, ağır bir tempoda ama gidiyor’

Çandar, Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) ile Oxford Üniversitesi işbirliğinde 9 Kasım’da Ankara’da düzenlenen “Ortadoğu’da Yeni Bir Bölgesel Toplum Sözleşmesi Arayışı” başlıklı konferansa da değindi.

Toplantıda yapılan konuşmaların ardından sürecin ilerleyişine ilişkin değerlendirmesinin değiştiğini belirten Çandar, sürecin kaplumbağa hızından daha hızlı ilerlemeye başladığını söyledi.

MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın konferanstaki konuşmasını “mükemmel” olarak nitelendiren Çandar, bu değerlendirmesini Kalın’a şahsen de ilettiğini aktardı.

Kalın’ın konuşmasında sürecin yalnızca çatışmasızlıkla sınırlı kalmaması gerektiğine ilişkin bir yaklaşım ortaya koyduğunu belirten Çandar, bu perspektifin sürecin geleceği açısından önem taşıdığını ifade etti.

Çandar, Kalın’ın açıklamalarının Kandil ve İmralı Adası’na ulaşmasının taraflar arasındaki güvensizliğin aşılmasına katkı sunabileceğini belirterek şunları söyledi:

“İbrahim Kalın’nın sözleri Kandil’e ve İmralı Adası’na gittiği zaman, o güvensizlik duygusu güvene doğru bir adım olarak ileri gidecek.”