Çekya’da kamu medyasının bağımsızlığı için yüz binler sokağa çıktı
- Ekya’da Başbakan Andrej Babiš hükümetinin kamu televizyonu ve radyosunun finansmanını doğrudan devlet bütçesine bağlama planı, ülke tarihinin en büyük protestolarından birine yol açtı
Türksat: 4A Frekans: 12457,5 Sembol: 30000 Polarizasyon: V(Dikey) FEC: 2/3
Gazetecilerin greve gittiği, öğrencilerin ve sanatçıların da sokaklara çıktığı ülkede protestocular, yeni finansman modelinin kamu yayıncılarını siyasi iktidara bağımlı hâle getirebileceği uyarısında bulundu.
Haber Merkezi Yayınlanma: 17 Kasım 2026 20:35 ekya’da Başbakan Andrej Babiš hükümetinin kamu televizyonu ve radyosunun finansmanını doğrudan devlet bütçesine bağlama planı, ülke tarihinin en büyük protestolarından birine yol açtı. Prag’daki Letná alanında 15 Kasım’da düzenlenen gösteriye organizatörlere göre 350 bin ile 450 bin arasında kişi katıldı.
Gazetecilerin greve gittiği, öğrencilerin ve sanatçıların da sokaklara çıktığı ülkede protestocular, yeni finansman modelinin kamu yayıncılarını siyasi iktidara bağımlı hâle getirebileceği uyarısında bulundu.
Prag’ın tarihî Letná alanını dolduran göstericiler, kamu televizyonu Česká televize (ČT) ile kamu radyosu Český rozhlas’ın (ČRo) finansman sisteminin değiştirilmesine karşı çıktı. Protestocular, yayın kuruluşlarının doğrudan devlet bütçesinden finanse edilmesinin hükümetin bu kurumların yayın politikaları üzerinde baskı kurmasını kolaylaştıracağını belirtti.
Protestoyu düzenleyen Demokrasi İçin Bir Milyon An (Milion chvilek pro demokracii) hareketinin açıklamalarına göre gösteriye yüz binlerce kişi katıldı. Organizasyonun temsilcisi Mikuláš Minář, gösterinin ilk saatlerinde katılımı yaklaşık 350 bin kişi olarak açıkladı.
Daha sonraki değerlendirmelerde bu sayı 400 bine yükseldi. Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ) ise organizatörlerin tahminini 350 bin ile 450 bin arasında aktardı.
Gösteri, Çekya’nın 1993’te bağımsız bir devlet olmasından bu yana düzenlenen en büyük protestolar arasında gösteriliyor.
Çekya bayrakları ve basın özgürlüğünü savunan pankartlarla Letná alanında toplanan göstericiler, “Ellerinizi medyadan çekin!” sloganını öne çıkardı. Taşınan pankartlarda “Medyayı siyasetçilere bırakmayın” çağrısı da yer aldı.
Prag’daki büyük buluşma, haftalardır devam eden protestoların ardından düzenlendi. Kamu yayıncılarının finansman sistemine yönelik itirazlar yalnızca başkentle sınırlı kalmadı. Çekya’nın 21 kentinde gösteriler düzenlenirken Brno’daki Özgürlük Meydanı da kamu yayıncılarına destek veren binlerce kişinin buluşma noktası oldu.
Hükümetin düzenlemeyi parlamentoda ilerletmesi üzerine kamu televizyonu ve radyosunda çalışan gazeteciler 3 Kasım’da bir günlük greve gitti. Grev nedeniyle bazı televizyon ve radyo yayınları aksadı. Aynı gün Prag başta olmak üzere farklı kentlerde düzenlenen gösterilere üniversite öğrencileri ve sanatçılar da katıldı.
Çek kamu televizyonu muhabiri ve grev komitesi üyesi Jan Moláček, hükümetin önerdiği düzenlemenin kabul edilmesi durumunda siyasi iktidarın kamu yayıncılarının içeriklerini etkilemek için yeni araçlara sahip olacağını söyledi.
Finansman modelindeki değişiklik tartışmanın merkezinde
Protestoların merkezinde, Çek kamu yayıncılarının mevcut finansman sistemini değiştirmeyi öngören yasa tasarısı bulunuyor. Çekya’da kamu televizyonu ve radyosu, ağırlıklı olarak hanelerin ve bazı işletmelerin ödediği yayıncılık ücretleriyle finanse ediliyor.
Bu modelin temel gerekçelerinden biri, yayın kuruluşlarının bütçelerini hükümetin yıllık harcama kararlarından bağımsız oluşturabilmesi.
Başbakan Andrej Babiš liderliğindeki hükümet ise söz konusu ücretleri kaldırarak kamu televizyonu ve radyosunun doğrudan devlet bütçesinden finanse edilmesini planlıyor. Hükümet, mevcut sistemin güncelliğini yitirdiğini, vatandaşların üzerindeki mali yükün azaltılması ve kamu yayıncılarının harcamalarının daha verimli hâle getirilmesi gerektiğini savunuyor.
Gazeteciler ve basın meslek örgütleri ise yayın kuruluşlarının bütçelerinin her yıl siyasi iktidarın kararlarına bağlı hâle gelmesinin editoryal bağımsızlığı tehlikeye atacağı uyarısında bulunuyor. Düzenlemenin finansmanı yaklaşık yüzde 15 azaltabileceği yönünde değerlendirmeler de bulunuyor.
Bu ölçekte bir kesinti gerçekleşmesi hâlinde kamu televizyonunun nominal bütçesinin 2008, kamu radyosunun bütçesinin ise 2005 seviyelerine gerileyeceği belirtiliyor.
Avrupa gazetecilik örgütlerinden hükümete çağrı
Prag’daki gösteriye uluslararası gazetecilik örgütlerinden de destek geldi. Avrupa Gazeteciler Federasyonu Başkanı Maja Sever, yüz binlerce kişinin katıldığı gösteride yaptığı konuşmada, Avrupa’nın merkezinde kamu yayıncılarının bağımsızlığını savunmak için bu kadar büyük bir kalabalığın bir araya gelmesinin önemine dikkat çekti.
Kamu medyasına, demokrasiye ve özgürlüğe yönelik saldırılara karşı çıkılması çağrısında bulunan Sever, Başbakan Babiš’e de seslendi. Avrupa’daki gazetecilik örgütlerinin hükümetin adımlarını yakından izlediğini belirten Sever, 30’dan fazla Avrupa gazetecilik örgütünün Çek makamlarını Avrupa’daki basın özgürlüğü düzenlemelerine uymaya çağırdığını söyledi.
Sever, hükümetin kamu yayıncılarının bağımsızlığına zarar verebilecek uygulamalardan kaçınmasını istedi.
EFJ’nin 17 Kasım’da yayımladığı açıklamada da kamu yayıncılarının finansman sistemlerinin yalnızca ekonomik bir mesele olmadığı vurgulandı. Federasyon, yıllık bütçe kararlarının siyasi çoğunluğun kontrolüne girmesinin editoryal bağımsızlığa müdahale riskini artıracağı uyarısında bulundu.
Babiš: Kimse kamu medyasını kontrol etmek istemiyor
Gösterilerin ardından açıklama yapan Başbakan Andrej Babiš, protesto hakkına saygı duyduğunu ancak göstericilerin dile getirdiği kaygılara katılmadığını söyledi. Hükümetin kamu yayıncılarını denetim altına almak gibi bir amacı bulunmadığını belirten Babiš, finansman sistemini değiştirmek istediklerini ancak yayın kuruluşlarına ne söylemeleri veya ne yapmaları gerektiğini dikte etme niyetinde olmadıklarını ifade etti.
Kamu yayıncılarının devletleştirilmek istendiği yönündeki değerlendirmeleri de reddeden Babiš, mevcut finansman modelinin güncelliğini yitirdiğini ve Avrupa’nın başka ülkelerinde de benzer değişikliklerin yapıldığını söyledi.
Hükümet, kamu televizyonu ve radyosunun finansman ücretlerini kaldırma planını sürdüreceğini açıkladı. Babiš’in liderliğindeki ANO hareketi, göç karşıtı SPD ve Motorists for Themselves hareketiyle birlikte koalisyon hükümetinde yer alıyor.
Kadife Devrim’in mirası tartışmanın odağında
Çekya’da kamu televizyonu ve radyosunun bağımsızlığı, ülkenin komünist yönetimden demokrasiye geçişinin tarihsel mirasıyla yakından bağlantılı. Çekoslovakya’da 1989 yılında yaşanan Kadife Devrim, tek parti yönetiminin sona ermesini ve demokratik siyasal sisteme geçişi sağladı.
Bu süreçte öğrencilerin protestoları, sivil toplum hareketleri ve bağımsız bilgiye erişim talebi önemli rol oynadı.
Günümüzde Česká televize ve Český rozhlas, kamu hizmeti yayıncılığı ilkeleri çerçevesinde faaliyet gösteren iki önemli kurum olarak öne çıkıyor. Kamu yayıncılarının siyasi müdahalelerden korunması, bu nedenle ülkede yalnızca gazetecileri ilgilendiren mesleki bir mesele olarak görülmüyor.
Protestocular, hükümetler değişse bile kamu yayıncılarının haber politikalarının siyasi iktidara göre şekillenmesini engelleyecek güvencelerin korunmasını istiyor.
15 Kasım’daki gösterinin tarihi de sembolik bir anlam taşıyor. Eylem, 17 Kasım 1989’da Prag’da başlayan ve komünist yönetimin sona ermesiyle sonuçlanan Kadife Devrim’in 37’nci yıl dönümünden iki gün önce gerçekleştirildi.
Yüz binlerce kişinin toplandığı Letná alanı, 1989’daki demokrasi gösterilerinin de önemli merkezlerinden biriydi.
Çekya’daki gelişmeler, Orta Avrupa’da kamu yayıncılarının bağımsızlığına ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası. Macaristan ve Slovakya’da kamu medyasının yönetimi, finansmanı ve siyasi iktidarla ilişkileri uzun süredir tartışma konusu.
Çekya’daki gazetecilik örgütleri, finansman modelinin değiştirilmesinin benzer siyasi müdahale risklerini doğurabileceğini belirtiyor.
Avrupa Gazeteciler Federasyonu, konunun Avrupa Birliği’nin Avrupa Medya Özgürlüğü Yasası (European Media Freedom Act) kapsamında da değerlendirilmesi gerektiğini açıkladı.
Yasanın 5’inci maddesi, kamu hizmeti medyasının editoryal ve işlevsel bağımsızlığının korunmasını, yöneticilerin atanması ve görevden alınmasında şeffaf usullerin kullanılmasını, yayın kuruluşlarına yeterli, sürdürülebilir ve öngörülebilir finansman sağlanmasını öngörüyor. EFJ, Çekya’da gündeme gelen değişikliklerin bu yükümlülükleri zayıflatmaması gerektiğini vurguladı.
Göstericiler bağımsız ve güvenilir yayıncılık istiyor
Prag’daki gösteriye katılan yurttaşlar da bağımsız kamu yayıncılığının önemine dikkat çekti. 72 yaşındaki emekli Milana Rudolfová, Çek kamu televizyonunu güvenilir ve nesnel bir bilgi kaynağı olarak gördüğünü söyledi.
Rudolfová, kamu televizyonu ve radyosunun bağımsızlığını kaybetmesi durumunda haberlerin güvenilirliği konusunda ciddi sorunlar yaşanmasından endişe duyduğunu belirtti. Gazeteciler, öğrenciler ve sanatçılar ise hükümetin düzenlemeyi geri çekmesini istedi.
Hükümet geri adım atmıyor, protestolar sürüyor
Prag’da yüz binlerce kişinin katıldığı gösteriye rağmen Babiš hükümeti, kamu yayıncılarının finansman sistemini değiştirme planından vazgeçmedi. Protestoyu düzenleyen Demokrasi İçin Bir Milyon An hareketi ise kamu yayıncılarının bağımsızlığını savunmayı sürdüreceğini açıkladı.
Organizatör Mikuláš Minář, hükümet temsilcilerini 2 Aralık’ta kamuoyunun katılımıyla düzenlenmesini önerdikleri bir tartışmaya davet etti.
Çekya’da kamu yayıncılığına ilişkin mücadele, böylece parlamentodaki yasal düzenleme tartışmasının ötesine geçerek gazetecileri, öğrencileri, sanatçıları ve yüz binlerce yurttaşı bir araya getiren toplumsal bir harekete dönüştü.
15 Kasım’da Letná alanını dolduran kalabalığın temel talebi, kamu televizyonu ve radyosunun hangi siyasi parti iktidarda olursa olsun bağımsız yayın yapabilmesini sağlayacak güvencelerin korunması.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Kültür-Sanat
Yayın: 17 Kasım 2026 17:35 · Kaynak: ilketv.com.tr