İki Dirhem Bir Çekirdek': Seramikte ateş, duman ve zamanın izleri

Sanatçı Leyla Borovalı’nın ilk kişisel sergisi “İki Dirhem Bir Çekirdek”, İstanbul’daki offgrid art project’te açıldı. Küratörlüğünü Senem Çağla Bilgin-Keys’in üstlendiği sergi, seramik üretiminde ateşin, dumanın, organik maddelerin ve zamanın biçim üzerindeki etkisini odağına alıyor.

Sergi, 20 Aralık’a kadar ziyaret edilebilecek. Otmar Uras işbirliğiyle hazırlanan sergide Borovalı’nın seramik çanakları, tamamlanmış bir nesne ile dönüşümünü sürdüren bir form arasındaki sınırda konumlanıyor. Sanatçı, seramiğin biçimlenme sürecini yalnızca kendi müdahalesiyle açıklamak yerine, malzemenin ve üretim koşullarının da şekillendirdiği bir süreç olarak ele alıyor.

Borovalı’nın çalışmalarında simetriden ve mekanik kusursuzluktan uzaklaşan, dışa doğru açılan ve birbirine yaklaşan dalgalı kenarlar öne çıkıyor. Her eserde farklı bir hacim ve dokunsal deneyim yaratan bu formlar, önceden belirlenmiş bir tasarımın uygulanmasından çok, sanatçının niyeti ile malzemenin kendi olanakları arasındaki etkileşimle ortaya çıkıyor.

Ege’nin tekstil geleneğinden seramiğeSanatçının üretiminde daha önce Ege’nin tekstil gelenekleriyle kurduğu ilişkinin izleri de görülüyor. Dokuma yüzeylerinde emeği, tekrarı ve belleği bir araya getiren geleneksel desenler, seramik çalışmalarında yerini malzemenin doğrudan deneyimine bırakıyor.

Kilin, Söke’den temin edilen buğday başakları ve saplarıyla birlikte ateşte pişirilmesi sırasında yüzey; duman ve organik maddelerle etkileşime giriyor. Sırsız seramiklerde ortaya çıkan siyah, toprak sarısı ve metalik tonlar ile bakır, pirinç veya ahşabı andıran dokular, bu sürecin izlerini taşıyor.

Borovalı’nın çalışmalarında malzeme, üretimin pasif bir parçası olmaktan çıkarak biçimin oluşumuna doğrudan katılıyor. Ateşin ve ısının bıraktığı izler, organik maddelerin oluşturduğu karbon birikintileri, yüzeyde zamanla beliren tuzlar ve mineraller her esere kendine özgü bir görünüm kazandırıyor.

Bazı çanaklarda kesintiye uğramış ya da eksik bırakılmış izlenimi veren kenarlar ise formun ne zaman tamamlandığı sorusunu gündeme getiriyor. Yüzeylerin zaman içinde değişmeye devam etmesi, üretim sürecinin nesne ortaya çıktıktan sonra da sürdüğüne işaret ediyor.'İki Dirhem Bir Çekirdek' ne anlatıyor?

Adını özen, hassasiyet ve kusursuzluk çağrışımları taşıyan “iki dirhem bir çekirdek” deyiminden alan sergi, bu kesinlik fikrini malzemenin öngörülemeyen doğasıyla karşı karşıya getiriyor. Elde başlayan biçimlenme süreci, ateşin, dumanın ve zamanın etkisiyle sanatçının ilk niyetinin ötesine geçiyor.

Çanaklar, farklı kuvvetlerin izlerini bir arada taşırken sabit ve nihai bir biçimden çok, devam eden bir oluş hâlini yansıtıyor. Sergi, seramiği yalnızca şekillendirilmiş bir malzeme olarak değil, fiziksel etkileşimlerin ve zamansal değişimlerin izlerini bünyesinde biriktiren bir yüzey olarak ele alıyor.

Leyla Borovalı kimdir?1998 yılında İzmir’de doğan Leyla Borovalı, çağdaş seramik sanatçısı. 2020’de New York’taki Parsons School of Design’dan mezun olan Borovalı, 2024’te Londra’daki Royal College of Art’ta yüksek lisans eğitimini tamamladı.

Çalışmalarında malzemenin doğası, form ve anlatı arasındaki ilişkilere odaklanan sanatçı; kültürel hafıza ve kimlik temalarını geleneksel Türk ve Akdeniz tekstillerinden, özellikle ipek yorganlardan, kilim motiflerinden ve el işi oyalardan aldığı referanslarla araştırıyor. Seramiğin yanı sıra illüstrasyon ve baskı teknikleriyle de çalışan Borovalı’nın eserleri Barcelona, Londra ve İstanbul’da sergilendi.