Habermetrik
← Ana Sayfa
17 Kasım 2026 06:11
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Bir zamanlar traktör üretiliyordu, şimdi kentin nefes alanı

Bir zamanlar traktör üretiliyordu, şimdi kentin nefes alanı
Görsel kaynağı: sakaryasondakika.com
⏱️ 4 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Adapazarı’nın sanayi tarihinde önemli bir yere sahip olan Zirai Donatım Fabrikası, bir dönem binlerce kişinin çalıştığı, traktör ve tarım makineleri üretimiyle kentin ekonomisine yön veren tesislerden biriydi

Cumhuriyet öncesinde demir ve tahta araba üretimiyle kurulan, yıllar içinde binlerce traktörün banttan indiği Adapazarı Zirai Donatım Fabrikası’nın arazisi bugün 160 bin metrekarelik Kent Park olarak hizmet veriyor.

Adapazarı’nın sanayi tarihinde önemli bir yere sahip olan Zirai Donatım Fabrikası, bir dönem binlerce kişinin çalıştığı, traktör ve tarım makineleri üretimiyle kentin ekonomisine yön veren tesislerden biriydi. Cumhuriyet öncesinde demir ve tahta araba üretimiyle faaliyetlerine başlayan fabrika, yıllar içinde tarım aletleri ve traktör imalatına geçerek Türkiye’nin önemli sanayi kuruluşları arasında yer aldı.

Bugün ise bir zamanlar üretim seslerinin yükseldiği fabrikanın kent merkezindeki eski arazisinde vatandaşlar Kent Park’ta vakit geçiriyor. Fabrikanın üretim mirası ise Arifiye ilçesindeki farklı bir sanayi tesisinde sürdürülüyor.

Zirai Donatım Fabrikası’nın kuruluş tarihi konusunda kaynaklarda farklı bilgiler bulunuyor. Kurumsal tarihçe kayıtlarında tesisin 1914 yılında Adapazarı’nda DA-TA (Demir Araba-Tahta Araba) Fabrikası adıyla kurulduğu belirtilirken; Atatürk Ansiklopedisi’nde ise fabrikanın İsmail Hakkı Paşa tarafından 1916 yılında demir ve tahta fabrikaları adıyla kurulduğu bilgisi yer alıyor.

İlk yıllarında araba üretimi yapan tesis, zamanla tarım aletleri ve makineleri imalatına yöneldi. Fabrikanın Türkiye Zirai Donatım Kurumu (TZDK) bünyesine katılmasıyla birlikte üretim faaliyetlerinde de önemli bir değişim yaşandı.

Bu geçişin tarihi Atatürk Ansiklopedisi'nde 1943, kurumsal kayıtlarda ise 1944 olarak aktarılıyor.

TZDK, ülke genelinde tarım aletleri ve makinelerinin üretimi, tedariki ve dağıtımını üstlenen bir kurum olarak faaliyet gösterirken, Adapazarı Ziraat Aletleri ve Makineleri Fabrikası da kurum bünyesindeki önemli üretim tesislerinden biri haline geldi.

Tarım Makinelerinden Traktör Üretimine Geçiş

Fabrika, TZDK bünyesinde faaliyet gösterdiği dönemde pulluk, trayler, diskaro, orak makinesi ve motopomp gibi tarımsal araç ve gereçlerin üretimini gerçekleştirdi. Ancak tesisin sanayi tarihinde en önemli dönüm noktalarından biri traktör imalatına başlanması oldu.

Atatürk Ansiklopedisi'nde yer alan bilgilere göre, 1962 yılında yapılan uluslararası iş birliği kapsamında montaj yoluyla traktör üretimine başlandı. İlk yıl yüzde 6,15 yerli parça oranıyla 224 traktör üretildi. Aradan geçen yıllarda üretim kapasitesi önemli ölçüde arttı.

1973 yılına gelindiğinde yıllık traktör üretimi 5 bin 733 adede, yerli parça oranı ise yüzde 57,5'e ulaştı. 1962-1973 döneminde toplam 15 bin 142 traktör üretildi.

Zirai Donatım Fabrikası'nın Adapazarı ekonomisindeki yerini gösteren en önemli verilerden biri de çalışan sayısı oldu. Atatürk Ansiklopedisi'nde yer alan 1973 yılı verilerine göre fabrikada 17 teknik personel, 106 memur, 60 müstahdem ve 971 işçi olmak üzere toplam bin 154 kişi görev yapıyordu.

Fabrikada çalışan sayısı 1963 yılında 536, 1968 yılında ise bin 77 olarak kayıtlara geçti. Bu rakamlar, tesisin yalnızca üretim kapasitesiyle değil, sağladığı istihdamla da Adapazarı'nın en önemli sanayi merkezlerinden biri olduğunu ortaya koydu.

Depremden Sonra da Traktör Üretimi Devam Etti

Fabrikanın tarihindeki önemli değişimlerden biri de üretim alanlarının kent merkezinden farklı bölgelere taşınması oldu. Sakarya Üniversitesi'nde yayımlanan akademik bir çalışmada, fabrikanın 1996 yılında kent çeperine taşınarak yeni bir yerli marka adı altında üretime başladığı, eski binaların ise bu süreçten sonra terk edildiği aktarılıyor.

1999 Marmara Depremi'nin ardından fabrikanın üretiminin tamamen sona erdiği yönündeki anlatım ise resmî kayıtlardaki verilerle örtüşmüyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 21 Mayıs 2002 tarihli tutanağında yer alan bilgilere göre, Traktör İşletme Müdürlüğü 1999 yılında 3 bin 4, 2000 yılında bin 517, 2001 yılında 850 ve 2002 yılında 220 traktör üretti.

Bu veriler, deprem sonrasında da traktör üretiminin devam ettiğini gösteriyor. Aynı dönemde kent merkezindeki eski fabrika yerleşkesi ile Erenler mevkiindeki üretim tesisleri de birbirinden ayrı alanlar olarak kayıtlara yansıdı.

Zirai Donatım Fabrikası'nın tarihindeki bir diğer önemli dönüm noktası ise özelleştirme süreci oldu. Sakarya Traktör Sanayii İşletmesi, Sümer Holding bünyesindeki özelleştirme kapsamındaki işletmeler arasında yer aldı. Kurumsal tarihçe verilerine göre, Özelleştirme Yüksek Kurulunun 13 Mayıs 2003 tarihli kararıyla işletmenin 2 milyon 300 bin 300 dolar bedelle satılması onaylandı.

Devir işlemi 14 Ağustos 2003 tarihinde gerçekleştirildi. Böylece fabrikanın üretim geçmişinde yalnızca tesislerin konumu değil, işletmenin mülkiyet yapısı da değişmiş oldu.

Bir zamanlar Adapazarı'nın sanayi hayatına yön veren Zirai Donatım Fabrikası'nın kent merkezindeki eski arazisi, sonraki yıllarda kamusal kullanıma açılarak Kent Park'a dönüştürüldü. Sakarya Valiliğinin verdiği bilgilere göre Kent Park, eski Zirai Donatım Kurumu Fabrikası'nın arazisi üzerine inşa edildi ve yaklaşık 160 bin metrekarelik alana sahip.

Sakarya Büyükşehir Belediyesinin faaliyet raporunda da kurumdan devralınan arazide fabrika temellerinin söküldüğü ve park projesinin uygulamaya hazırlandığı bilgisi yer aldı.

Bugün eski fabrikanın bulunduğu alanda sanayi üretiminin izleri yerine yeşil alanlar, yürüyüş yolları ve dinlenme alanları bulunuyor. Bir dönem binlerce traktörün üretildiği, binin üzerinde kişinin çalıştığı arazide artık vatandaşlar günlük yaşamın içinde vakit geçiriyor. Fabrikanın üretim mirası ise Arifiye'deki modern tesislerde yaşatılmaya devam ediyor.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: sakaryasondakika.com
Haber metni ve görseller sakaryasondakika.com sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Tarım
Yayın: 17 Kasım 2026 06:11 · Kaynak: sakaryasondakika.com
Kaynağı Oku ↗