ABD bumerangı fırlattı! İran üzerinden Türkiye de hedefte

ABD, İran’a karşı Türkiye’yi de vuracak ağır ekonomik baskı politikasıyla ilgili yeni ayrıntılar paylaştı. Hazine Bakanı Scott Bessent, Başkan Donald Trump’ın bir gün önce duyurduğu yeni “ekonomik harekâtı”, “tarihin en sert yaptırımları” olarak nitelendirdi.

Bessent, İran’a uygulanan deniz ablukasıyla yaptırımların “çifte darbe” olacağını öne sürerek, “Bu, İran’da işe yarayacak ve rejimi çökerteceğiz.” iddiasında bulundu. Bessent’in “Müttefiklerimizin ve dünyanın geri kalanının karar verme zamanı geldi” sözleri ise yaptırımların İran’la ticaret yapan ülkeleri de hedef alacağının işareti oldu.

Trump da “İran’a can simidi olan her ülke çok ağır ekonomik sonuçlarla karşı karşıya kalacak.” demişti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi perşembe günü Washington’un girişiminin yaratacağı küresel krize dikkat çekti. Türkiye ise yaptırımlarla doğrudan uğraşmak zorunda kalacak.

Türkiye, toplam gaz ithalatının yüzde 13’ünü İran’dan sağlıyor. İki ülke arasındaki ticaret yıllık 5-6 milyar dolar düzeyinde. Türkiye’nin İran’a ihracatı yaklaşık 3 milyar dolar. Ankara bugüne kadar savaş ve krizlere rağmen İran’la ticareti kısıtlama yönünde herhangi bir sinyal vermedi.

PEKİN: TANIMIYORUZ VE UYGULAMAYACAĞIZİran’ın diğer büyük ticaret ortakları arasında Çin, BAE, Irak, Umman, Pakistan, Hindistan ve Ermenistan bulunuyor. Ancak Washington açısından en zorlu hedef Çin. Pekin, İran petrolünün en büyük müşterisi.

İran’ın deniz yoluyla ihraç ettiği petrolün yüzde 80’inden fazlası Çin’e sevk ediliyor. Çin, son on yılda ağırlıklı olarak İran petrolünü işleyen ve ABD finans sistemiyle teması sınırlı bağımsız rafineriler üzerinden kapalı bir mekanizma kurdu.

Ticaret, Çin para birimi üzerinden yürütülüyor ve takibi zor bir aracılar zinciri üzerinden finanse ediliyor. Trump’ın 2025’te başlattığı ticaret savaşı da Washington açısından ters tepmişti. Pekin, ABD’nin yüzde 100’ün üzerine çıkan gümrük tarifelerine aynı düzeyde karşılık vermiş ve teknoloji ile askeri sanayi için kritik nadir toprak elementlerinin satışını sınırlamıştı.

Dolayısıyla yeni Amerikan politikası, Çin’in misilleme riskini de beraberinde getiriyor. Çin Dışişleri Bakanlığı cuma günü ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarını tanımadığını ve Pekin’in Trump’ın “ekonomik savaş” kampanyasına uymayacağını duyurdu.

Bakanlık, “Yaptırım ve baskılar sorunu çözmez.” dedi. Moskova da Pekin gibi Washington’a tepki verdi. Rusya’nın Viyana’daki Uluslararası Kuruluşlar Temsilcisi Mihail Ulyanov, İran’ın onlarca yıldır ABD yaptırımları altında olduğunu hatırlatarak, Tahran’ın direnme kapasitesini ortaya koyduğunu ifade etti.

Rus diplomat, “Olumlu sonuçlara ancak samimi diplomasi yoluyla ulaşılabilir. ABD bunu ne kadar erken anlarsa o kadar iyi olur.” dedi. AKARYAKIT FİYATLARI İLK HEDEF MİYDİ?Trump ve Bessent’in açıklamaları petrol fiyatlarına olumlu yansımadı.

Brent yüzde 2 yükselerek varil başına 94 dolara çıktı. Temmuzdaki çatışmalarla 100 dolar sınırını aşan petrol, ağustosun ikinci haftasında gerilemişti. J.D. Vance bu ay akaryakıt fiyatlarının yükselmesini engellemeyi Washington’un bir numaralı savaş hedefi, nükleer meseleyi ise ikinci hedef olarak açıklamıştı.

Ancak Trump’ın “ekonomik harekâtı” daha şimdiden bumerang etkisi gösteriyor. Petrolün yükselmesine şaşıran Bessent ise fiyatların düşmesi gerektiğini söyledi:“Petrolün neden yükseldiğinden emin değilim. Eğer azami ekonomik baskı uyguluyorsak, bu muhtemelen büyük ölçekli bir askeri yeniden başlatma olmayacağı anlamına gelir.”Ancak piyasalar rahatlamıyor.

Trump’ın iddialarının aksine Hürmüz Boğazı kapalı ve İran’ın tehlikeli ilan ettiği rotayı kullanan gemileri istikrarlı biçimde vurması üzerine geçişler iyice azaldı. Kpler verilerine göre perşembe günü boğazdan yedi gemi geçti ve bunların hiçbiri petrol veya doğal gaz taşımıyordu.

KÖŞEYE SIKIŞMAKTrump, savaş ve diplomasiyle ulaşamadığı hedeflerine, 1979’dan beri yaptırım altında olan İran’a azami ekonomik baskı uygulayarak ulaşmayı umuyor. Ancak Washington Post, Trump’ın savaş boyunca dile getirip geri adım attığı tehditleri hatırlatırken New York Times da ekonomik baskıya yönelişin arkasındaki siyasi sıkışmaya dikkat çekti.

Gazeteye göre İran’ın direnişi ve misillemeleri Trump’ı ekonomik baskıya iterken, İran Savaşı’nın Cumhuriyetçiler arasında bile yeterince destek görmemesi kasımdaki ara seçimler öncesi Başkan’ın elini zayıflatıyor.‘KARARLILIĞI ZAYIFLATMAYACAK’İran Dışişleri Bakanlığı, ABD yaptırımlarını kınayarak bunların sıradan İranlıları hedef alacağını söyledi. Trump’ın kararının “ekonomik terörizm” ve insanlığa karşı suç olduğunu vurgulayan Tahran, bu önlemlerin İran’ın bağımsızlığını, ulusal egemenliğini ve çıkarlarını savunma kararlılığını zayıflatmayacağının altını çizdi.