Hac İle Umre Birleştirilebilir Mi?

Hac (HCC); kelime olarak, bir delil/kanıt ile tartışarak muhatabı yenmek, susturmak, ikna etmek, inandırmak anlamlarına gelmektedir. Ayrıca; kastetmek, yönelmek, hayatın yönünü belirlemek anlamlarına da gelir. Fıkıh terimi olarak hac; Kâbe’yi ihram koşullarına uygun ziyaret etmektir.
Umre; kelime olarak, hayat, canlılık, ma’murluk, ziyaret alanı gibi anlamlara gelmektedir. Yani Beyt’i ziyaret ederek hayatı canlı ve ma’mur tutmaktır. Fıkıh terimi olarak, farz olan hac ibadeti dışında, ihram koşullarına uygun Kâbe’yi tavaf etmektir.
Kur’an’da “Haccı ve umreyi Allah için tam yapınız.” (2/196) buyrulmaktadır. Yani, “İster hac, ister umre niyetiyle olsun, başlattığınız ibadetleri eksik bırakmayın. Şayet bir engel çıkar tamamlayamazsanız, gücünüz nispetinde fidye veriniz.” denilmektedir.
Hac ibadetinde olduğu gibi, umre ibadetinde de sa’y yapılabilir. “Şüphesiz Safa ile Merve Allah’ın nişanlarındandır. Her kim Beyt’i ziyaret eder veya umre yaparsa onları tavaf etmesinde bir günah yoktur.” (Bakara suresi, 158)
Bazı kimseler, hac ve umreyi birbirinden ayırmak için hacca “büyük hac” (haccü’lekber- 9/3); umreye “küçük hac” (haccü’lasgar) demişlerdir.
Umrenin hükmü konusunda mezhepler farklı görüşlere sahiptirler. Hanefîlerin çoğunluğuna ve Mâlikîlere göre kişinin hayatında bir defa umre yapması müekked sünnettir. Şâfiî ve Hanbeli mezheplerinde -tercih edilen görüş- hayatta bir defa umre yapmak farzdır.
Rivayetlere göre Resulullah as, hicret edip Medine’ye yerleştikten sonra toplam üç defa umre, bir defa da haccetmiştir. Medine’ye yerleştikten yaklaşık 6 yıl sonra Mekke’ye gidip umre yapma kararı aldılar. 628 yılında sahabeyle birlikte Medine’den hareket ederek Mekke yakınlarındaki Hudeybiye beldesine gelip konakladılar.
Burada Müşriklerle yapılan anlaşma gereği, umre ziyareti yapmadan kurbanlıklarını keserek Medine’ye geri dönmek zorunda kaldılar. Bir yıl sonra (629 yılında) müşriklerle yaptıkları anlaşma gereği hicretten sonra ilk umrelerini gerçekleştirdiler. İkinci umrelerini hicretin 8. yılında (m.630) Mekke fethedildiğinde yaptılar. Üçüncü umre de 632 (h.10.) yılında hac ile birlikte yapmış oldukları umredir. İlim sahiplerinin çoğunluğuna göre Resulullah, hac farz olduktan sonra, hac ile umreyi birleştirerek sadece bir tane hac yapmıştır ve hac dışında herhangi bir umre ziyareti yapmamıştır. Hac ile umrenin birleştirildiği ve kıyamete kadar devam ettiği konusunda Buhari, Müslim ve diğer hadis kaynakları ittifak halindedir. (Bak. Zadul Mead, hac mad.)
Bu konuda tezim şudur: İslam İşbirliği Teşkilatı tarafından acilen “hac işleri kurulu” kurulmalı, hac ve umre ibadetini birleştirerek aylara taksim etmelidir. Hac için ayrı, umre için ayrı seferler düzenlenmemeli, ikisi birleştirilerek yapılmalı ve birden fazla gidenler engellenmeli, hiç gitmeyenlere fırsat verilmelidir. Bu uygulama gerçekleştirildiğinde, hiç gitmemiş her Müslüman, çok uygun bir parayla rahatlıkla hac ve umre yapma imkânına kavuşacaktır.
Umre konusu hac ile birleştirilmediği (güncellenmediği) takdirde, haksızlıklar devam edecektir. Bazı kimseler “umre” adı altında her yıl gidebilecek, bazı kimseler de on yıllar bekleyip ömründe bir kez hac için gidemeyeceklerdir. Mademki hacca gitme konusunda sıkıntılar var, bu sıkıntıları adil bir şekilde çözmek, ilgililerin temel vazifesi olmalıdır. Bu vazifeyi yerine getirmedikleri sürece, sorumluluktan kurtulamazlar ve inandırıcı olamazlar.
NOT: Hac ve umre için tarih (ay-gün) sınırlaması olmadığından, ihtiyaçları karşılamak (her isteyenin bir kez tavaf etmesine fırsat vermek) için İKİSİNİ BİRLEŞTİREREK yılın tümünü kullanmak mümkündür. Böylece ekonomik ve sağlık durumu müsait olan herkes, az bir parayla hac ibadetini yerine getirecektir. Yeter ki Müslümanların önüne konulan fıkhi prangaları kaldıralım. Ne demişti Rabbimiz: “İmkan bulanın Beyt’i haccetmesi, insanlar üzerinde Allah’ın bir hakkıdır.” (3/97)
(“Çağın Hayat İlmihali” adlı kitabımızdan)
Selam ve sağlık dileklerimle…