Ankara’da bir zamanlar çocukluğun parçasıydı: Şimdi çoğu yalnızca hatıralarda kaldı
- Ankara’nın eski mahallelerinde çocuk olmak bambaşka bir gündelik hayat demekti
- Yıllar içinde kaybolan bazı alışkanlıkların izleri hâlâ kent belleğinde
Bir dönem Ankara’da çocukluk denildiğinde evin kapısından çıkıp akşama kadar mahallede oyun oynamak, yaz gecelerinde ailece açık hava sinemasına gitmek, Gençlik Parkı’ndaki küçük trene binmek ya da sokaktan gelecek bozacı, dondurmacı ve macuncunun sesini beklemek gündelik hayatın olağan parçalarıydı. Kent büyüdü, mahallelerin yapısı değişti, boş arsalar apartmanlarla doldu ve alışveriş alışkanlıkları dönüştü.
Bunun sonucunda eski Ankara çocukluğunun bazı ritüelleri tamamen ortadan kalkarken bazıları ancak belediyelerin düzenlediği nostalji etkinliklerinde yeniden görülmeye başladı. Akademik çalışmalar da bu değişimi doğruluyor.
Ankara’da üç farklı kuşaktan 17 kişiyle yapılan 2025 tarihli araştırma, geçmişte sokakta oynanan bazı sözlü oyunların ve bunlara eşlik eden tekerlemelerin artık yaşamadığını ortaya koyuyor. Araştırmacı Petek Ersoy İnci, Ankara’daki hızlı kentsel dönüşümü çocukların oyun kültüründeki değişimin temel nedenlerinden biri olarak değerlendiriyor.
MAHALLECE YAZLIK SİNEMAYA GİTMEKEski Ankara’nın en dikkat çekici kayıp alışkanlıklarından biri mahalle açık hava sinemaları. Ankara Araştırmaları Dergisi’nde 2023’te yayımlanan Kavaklıdere Sineması araştırmasında, uzun yıllar sinemacılık yapan İrfan Demirkol’un sözlü tarih anlatımına yer veriliyor.
Demirkol, 1960’lı yıllarda Ankara’da yaklaşık 170 açık hava sineması bulunduğunu hatırlatıyor. Bu sayı resmî bir belediye envanteri değil, dönemi yaşamış bir sinemacının aktarımı. Ancak araştırma, açık hava sinemalarının Gençlik Parkı, Yenimahalle ve Bahçelievler başta olmak üzere pek çok mahalleye yayıldığını gösteriyor.
Üstelik bu alanlar yalnızca film izlenen yerler değildi. Aileler yemek yiyip piknik yapıyor, film öncesi konser ve gösterileri izliyordu. Boş arsaların yapılaşması ve kapalı sinemaların yaygınlaşmasıyla bu mahalle sinemaları zamanla ortadan kalktı.
Açık hava sineması kültürü tamamen bitmiş değil. Çankaya Belediyesi 2026 yazında 20 farklı noktada Açık Hava Sinema Günleri düzenledi ve belediyeye göre gösterimleri yaklaşık 40 bin kişi izledi. Ancak belediyenin de programı “nostaljik gelenek” olarak tanımlaması dikkat çekiyor.
SABAHTAN AKŞAMA KADAR SOKAKTA OYUN OYNAMAKSokağın çocukların doğal oyun alanı olması da Ankara’da eski yaygınlığını büyük ölçüde yitirdi.2025 tarihli “Sokağın Sesi: Ankara Çocuk Oyunları ve Dönüşüm” araştırmasında yakın geçmişe kadar Ankara’nın sokaklarında, okul bahçelerinde ve parklarında geleneksel çocuk oyunlarının yoğun biçimde oynandığı belirtiliyor. Dombik ya da dalya, çelik çomak, topaç, uzun eşek, saklambaç, birdirbir, seksek, yerden yüksek, evcilik ve ip atlama gibi oyunlar farklı kuşakların çocukluk hayatında önemli yer tutuyordu.
GENÇLİK PARKI’NDA KÜÇÜK TRENE BİNMEKAnkara’da birkaç kuşağın çocukluk hafızasında özel yeri bulunan alışkanlıklardan biri de Gençlik Parkı’ndaki minyatür tren. Ankara Büyükşehir Belediyesinin kent tarihi çalışmasına göre Gençlik Parkı’nda 1951’de lunapark açıldı, 1957’de ise TCDD tarafından minyatür tren işletilmeye başlandı.
Park 1960’larda çay bahçeleri, havuzu, lunaparkı ve eğlence mekânlarıyla Ankaralıların en popüler gezi alanlarından biriydi. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı’na göre Eskişehir Cer Atölyesi’nde üretilen iki küçük lokomotife “Mehmetçik” ve “Efe” adları verilmişti.
Trenler park içinde yolcu taşıyordu. Demiryolu tarihine ilişkin kaynaklarda minyatür tren hattının 1980’li yıllarda giderek işlevini yitirdiği ve on yılın ortalarında tamamen söküldüğü aktarılıyor. Gençlik Parkı bugün hâlâ Ankara’nın önemli eğlence alanlarından biri, fakat parkın çevresinde küçük tren yolculuğu yapmak artık eski Ankara çocukluğuna ait bir anı.
SOKAKTAN GELEN SATICININ SESİNİ BEKLEMEKEski Ankara sokakları yalnız çocukların değil, seyyar satıcıların da yaşam alanıydı. Savaş Sönmez’in 1950’lerin Ankara’sını anlattığı çalışmada dönemin bozacı, yoğurtçu, dondurmacı, bileyci, hallaç, şerbetçi, zerzevatçı, macuncu, eskici ve gazetecileri ayrıntılarıyla anlatılıyor.
Sönmez, bu mesleklerin büyük bölümünün artık sokaklardan kaybolduğunu belirtiyor. Çalışmanın sonuç bölümündeki ifade oldukça net: “Sokak satıcılarının sadece adları kalmıştır.” Aynı araştırmada şipşak fotoğrafçıların da sokaklarda artık görülmediği kaydediliyor.
MAHALLE BAKKALININ HERKESİ TANIDIĞI DÖNEMBakkallar Ankara’dan kaybolmadı. Kaybolan daha çok onların mahalle içindeki eski sosyal işlevi oldu. Cebeci üzerine yapılan sözlü tarih araştırmasında 1940’lardan itibaren semtte çok sayıda bakkal bulunduğu; Murtaza, Rasim ve Mehmet Efendi gibi esnafın mahalle sakinleri tarafından isimleriyle hatırlandığı aktarılıyor.
Araştırmada bu esnafın mahalle halkıyla dostane ilişkiler kurduğu, Cebeci’de GİMA açıldıktan sonra bile mahalle sakinlerinin uzun süre alışveriş için bakkalları tercih etmeye devam ettiği belirtiliyor. Dolayısıyla kaybolan şey bakkal dükkânının kendisinden çok, bakkalın mahallede herkesin birbirini tanıdığı sosyal hayatın merkezlerinden biri olması.
ASLINDA KAYBOLAN ŞEY MAHALLE ÇOCUKLUĞU MU?Bu örnekler yan yana getirildiğinde Ankara’daki değişimin yalnız tek tek mekânlardan ibaret olmadığı görülüyor.1960’larda bir çocuk için yaz akşamı mahallede sinema, gün içinde sokakta arkadaşlarla oyun, hafta sonunda Gençlik Parkı, eve giderken bakkala uğramak ve sokaktan geçen satıcıların sesini duymak aynı gündelik hayatın parçalarıydı. Bugün çocuklara yönelik oyun alanları, festivaller, parklar ve açık hava sinemaları hâlâ var.
Ankara Büyükşehir Belediyesi de 2026’da çocuk oyun odaları ve yeni Oyuncak Kütüphanesi gibi kontrollü sosyal alanları hizmete açmaya devam ediyor. Fakat bu örneklerle eski mahalle hayatı arasında önemli bir fark bulunuyor: çocukluğun giderek sokakta kendiliğinden oluşan bir deneyimden, belirli mekânlarda ve planlı etkinliklerde yaşanan bir deneyime dönüşmesi.
Bu nedenle Ankara’nın kaybolan çocukluğunu yalnız “eski oyunlar artık oynanmıyor” diye anlatmak eksik kalıyor. Asıl değişen; mahalle, sokak, esnaf, sinema ve parkın birlikte oluşturduğu gündelik hayat düzeni.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Genel · Bölge: Ankara/Elmadağ
Yayın: 18 Kasım 2026 12:52 · Kaynak: yeniankara.com.tr