Çocukların Bu Davranışlarının Altında Ne Var?

Haberler Manşet Haberleri Çocukların Bu Davranışlarının Altında Ne Var? Çocukların Bu Davranışlarının Altında Ne Var? Beyzanur Topçu tarafından yayınlandı 25 Eylül 2026, 12:17 yayınlandı + - Paylaş Bu veya Kopyala Çocuk Gelişim Uzmanı Didem Taşkıran, çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) konusunda ailelerin ve öğretmenlerin dikkat etmesi gereken noktalara ilişkin yazılı açıklamada bulundu.

Taşkıran, DEHB’nin yalnızca hareketlilik veya ders başarısıyla sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, çocukların yaşadığı güçlüklerin bütüncül ele alınmasının önemine dikkat çekti.

Uzman Taşkıran, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

“Son yıllarda çocuklarla ilgili konuşurken daha sık karşılaştığımız kavramlardan biri Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, yani DEHB. Özellikle okul çağında bir çocuğun dikkatini sürdürmekte zorlanması, çok hareketli olması, düşünmeden davranması ya da başladığı işi tamamlamakta güçlük yaşaması ailelerin ve öğretmenlerin dikkatini daha fazla çekiyor.

“DEHB ÜÇ FARKLI GÖRÜNÜMDE KARŞIMIZA ÇIKABİLİR”

DEHB; dikkat, dürtü kontrolü ve hareketlerin düzenlenmesiyle ilgili güçlüklerin görülebildiği nörogelişimsel bir bozukluktur. Çocuklarda üç farklı görünümle karşımıza çıkabilir. Dikkat güçlüklerinin ön planda olduğu görünüm, hiperaktivite ve dürtüselliğin ön planda olduğu görünüm ve her iki alanın birlikte görüldüğü görünüm.

Bu nedenle DEHB denildiğinde akla yalnızca çok hareketli bir çocuk gelmemelidir. Sessiz görünen, derste dalıp giden, verilen yönergeleri takip etmekte zorlanan, eşyalarını sık sık kaybeden ya da başladığı işi tamamlayamayan bir çocukta da dikkat alanında güçlükler bulunabilir. Başka bir çocukta ise sabırsızlık, düşünmeden hareket etme, sırasını bekleyememe ve davranışlarını kontrol etmekte zorlanma daha belirgin olabilir.

Toplumda dikkat eksikliği ve hiperaktiviteye yönelik farkındalığın artmasıyla birlikte geçmişte yalnızca yaramazlık, dalgınlık, isteksizlik ya da sorumsuzluk olarak değerlendirilen bazı davranışların altında farklı bir gelişimsel ihtiyaç olabileceğini daha fazla konuşuyoruz.

Bu farkındalık özellikle okul döneminde önem taşıyor. Çünkü okul yalnızca akademik bilgilerin öğrenildiği bir ortam değildir. Çocuk okulda arkadaşlık kurmayı, bir grubun içinde yer almayı, iş birliği yapmayı, sırasını beklemeyi, kurallara uymayı, kendisini korumayı ve karşısındaki kişinin sınırlarını fark etmeyi de öğrenir.

DEHB olan bir çocuk bu becerilerin bazılarını kazanırken yaşıtlarına göre daha fazla zorlanabilir. Dürtüsünü kontrol etmekte zorlandığında arkadaşının sözünü kesebilir, öfkelendiğinde kendisini durdurmakta güçlük yaşayabilir. Dikkatini sürdüremediğinde grup çalışmalarından kopabilir, verilen görevi tamamlamakta zorlanabilir. Davranışının sonucunu düşünmeden hareket etmesi ise arkadaş ilişkilerinde tekrar eden sorunlara yol açabilir.

Bu tablo zaman içinde çocuğun kendisini nasıl gördüğünü de etkileyebilir. Sürekli uyarılmak, arkadaş ilişkilerinde zorlanmak ve yapması gerekenleri bildiği hâlde uygulamakta güçlük çekmek çocuk için yorucu bir deneyime dönüşebilir. Bir süre sonra çocuk kendisini yaşıtlarıyla kıyaslamaya, “Ben neden yapamıyorum?” diye düşünmeye başlayabilir. Burada önemli olan çocuğun davranışını yalnızca düzeltmeye çalışmak değil, o davranışın altında hangi becerinin desteklenmesi gerektiğini görebilmektir.

DEHB yaşayan bir çocuk çoğu zaman ne yapması gerektiğini bilir. Bilmesine rağmen bunu doğru zamanda ve uygun biçimde uygulamakta zorlanabilir. Dikkatini yeniden toparlamak, dürtüsünü kontrol etmek, bir görevi sürdürmek ya da davranışının sonucunu düşünmek onun için daha fazla çaba gerektirebilir. Bu nedenle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu yalnızca ders başarısı üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Çocuğun sosyal ilişkileri, günlük yaşam becerileri, duygu düzenleme becerileri, yönergeleri takip edebilmesi ve yaşına uygun sorumluluklarını yerine getirebilmesi de değerlendirilmelidir.

Her hareketli çocuk DEHB değildir. Her dikkat dağınıklığı da DEHB anlamına gelmez. Çocuğun yaşadığı güçlüğün nedenini anlamadan davranışı yalnızca DEHB ile açıklamak da doğru bir yaklaşım değildir.

Bu noktada doğru değerlendirme büyük önem taşır. Çocuğun gelişim öyküsü, okul yaşamı, sosyal ilişkileri, dikkat ve dürtü kontrolü, öğrenme becerileri ve günlük yaşam içindeki işlevselliği birlikte ele alınmalıdır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna bazı öğrenme güçlükleri, kaygı sorunları ve farklı gelişimsel ya da davranışsal güçlükler eşlik edebilir. Çocuğu bütüncül değerlendirmek, hangi alanda desteğe ihtiyaç duyduğunu anlamayı kolaylaştırır.

Erken fark edilen güçlükler, çocuğun ihtiyaç duyduğu desteğin zamanında planlanmasına olanak sağlar ve günlük yaşamını daha işlevsel hâle getirebilir. Son yıllarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun daha fazla konuşulması da aslında bu farkındalığın bir sonucu. Aileler ve öğretmenler çocukların davranışlarına artık yalnızca “yaramazlık” ya da “dikkatsizlik” üzerinden bakmıyor. Bir davranışın altında gelişimsel bir güçlük olup olmadığını sorguluyor, gerektiğinde değerlendirme ve yönlendirme yoluna gidiyor. Bu değişim, çocukların ihtiyaçlarının daha erken fark edilmesi açısından önemli bir adım.

“Çocuğun o davranışın altında ne olduğunu anlamaya çalışmak”

Burada önemli olan, çocuğu bir etiketle tanımlamak yerine hangi alanda zorlandığını görebilmektir. Çünkü doğru zamanda fark edilen ve doğru şekilde ele alınan bir güçlük, çocuğun okul yaşamından sosyal ilişkilerine kadar pek çok alanda daha rahat ilerlemesine yardımcı olabilir.

DEHB konusunda bugün sahip olduğumuz en önemli kazanımlardan biri de tam olarak bu farkındalık; Çocuğun davranışına bakıp hüküm vermeden önce, o davranışın altında ne olduğunu anlamaya çalışmak.”

Uzun yıllardır Bozüyük Belediyesi tarafından çalıştırılan Merkez Park, Cemalettin Köklü Parkı kiraya verilecek. Bozüyük’ün en eski ve...