Halfeti’nin Fıstıközü köyünde eski evlerin mimarisi şaşırtıyor! Ahır ve ambarlar evlerle birleşmiş

Şanlıurfa’nın Halfeti ilçesine bağlı Fıstıközü köyünde geleneksel ev mimarisi, barınma alanlarıyla üretim bölümlerini aynı yapı düzeninde birleştiren özellikleriyle dikkat çekiyor. İstanbul Teknik Üniversitesi araştırmacılarının 2001 yılında gerçekleştirdiği çalışmada, köydeki evlerin avlular etrafında şekillendiği, bazı yaşam alanlarının ahırların üzerine yerleştirildiği ve ambarların kayalık zemine oyularak oluşturulduğu belgelendi.

Araştırma, geleneksel kırsal yaşamda evlerin yalnızca barınma amacıyla değil, tarımsal üretim ve günlük ihtiyaçlar için de düzenlendiğini ortaya koyuyor.

Fıstıközü’nde evler avlu çevresinde şekilleniyor

Nur Akın, Zeynep Eres ve Burçe İvedi tarafından yürütülen araştırmada, Birecik ve Halfeti çevresindeki geleneksel yerleşimlerin mimari özellikleri incelendi. Çalışmanın Fıstıközü bölümünde konutların yanı sıra ahırlar, ambarlar, mutfaklar ve işlikler de kayıt altına alındı.

Belgelenen yerleşim düzeninde avlular önemli bir yere sahipti. Konut, ahır ve diğer kullanım alanları birbirinden bağımsız yapılar olarak değil, günlük yaşamın ihtiyaçlarına göre bir araya getirilen bir bütün olarak tasarlanmıştı.

Bazı evlerin ahırların üzerinde bulunması da bu mimari düzenin dikkat çeken özellikleri arasında yer aldı.

Toprak damlar günlük yaşamın bir parçasıydı

Fıstıközü’ndeki geleneksel evlerde düz toprak damlar yalnızca yapıyı yağıştan koruyan üst örtüler olarak kullanılmıyordu. Araştırmada bu alanların günlük işlerde değerlendirildiği, yaz aylarında uyuma ve kışlık yiyecekleri kurutma gibi amaçlara da hizmet ettiği aktarıldı.

Yapıların bazı bölümlerinde ahır ve ambarların kayalık zemine oyularak oluşturulması, yerel coğrafyanın mimariye nasıl yansıdığını gösteren ayrıntılar arasında bulunuyor. Taş duvarlarda ise çevrede bulunan malzemeler ve geleneksel yapım teknikleri kullanılmıştı.

2001 yılında belgelenen mimari miras

Araştırmada köyün ana yolu üzerinde bulunan ve altından geçiş sağlanan açık tonozlu tek odalı bir yapı da kayda geçirildi. Yörede kabaltı olarak bilinen bu mimari unsurun yanı sıra geleneksel yapıların farklı işlevleri ve yerleşim içindeki konumları da incelendi.

Çalışma, Kültür Bakanlığı tarafından yayımlanan 20. Araştırma Sonuçları Toplantısı kitabında 2003 yılında yayımlandı. Araştırmacıların saha gözlemlerinde geleneksel yapıların değişime uğraması, bakımsızlık ve betonlaşma nedeniyle mimari dokunun bozulma riski taşıdığı da belirtildi.