Anıtkabir'in Barış Parkı'nda hangi ülkelerin ağaçları var? Dünyanın Ankara'daki izleri

Anıtkabir’i ziyaret edenlerin büyük bölümü Aslanlı Yol’a, mozoleye ve tören meydanına odaklanıyor. Ancak anıt yapının çevresindeki geniş yeşil alana biraz daha dikkatli bakıldığında Ankara’nın ortasında başka bir hikâye ortaya çıkıyor.

Japon kirazları, Amerikan mavi ladinleri, Kanada akçaağaçları, İspanyol kestaneleri, Mısır’dan gelen akasyalar ve Afganistan’dan gönderilen ak kavaklar aynı parkta buluşuyor. Barış Parkı’na 24 yabancı ülkeden çeşitli ağaç ve fidanlar getirildi.

Liste Afganistan’dan ABD’ye, Japonya’dan Mısır’a, Norveç’ten Yugoslavya’ya kadar uzanıyor. Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden getirilen bitkiler de parkın peyzajına katıldı. Parkın oluşturulmasının arkasındaki düşünce ise doğrudan Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözüne dayanıyor.

BARIŞ PARKI’NDA HANGİ 24 ÜLKE VAR?Kültür ve Turizm Bakanlığının resmî listesine göre Anıtkabir’e ağaç veya fidan gönderen ülkeler şöyle: Afganistan, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Avusturya, Belçika, Çin, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hindistan, Irak, İngiltere, İspanya, İsrail, İsveç, İtalya, Japonya, Kanada, Kıbrıs, Mısır, Norveç, Portekiz, Yugoslavya ve Yunanistan. Bu liste aynı zamanda Barış Parkı’nın zamanının siyasi coğrafyasını da taşıyor.

Resmî kaynaklarda bugün artık devlet olarak bulunmayan Yugoslavya adı korunuyor. Bazı ayrıntılı Anıtkabir kayıtlarında Almanya’dan gönderilen bitkiler için dönemin adıyla “Batı Almanya” ifadesi de kullanılıyor. Dolayısıyla park yalnızca botanik açıdan değil, oluşturulduğu dönemin uluslararası ilişkilerini gösteren tarihsel bir kayıt olarak da okunabiliyor.

ABD’DEN ANKARA’YA 310 MAVİ LADİNBarış Parkı’nın en dikkat çekici kayıtlarından biri Amerika Birleşik Devletleri’ne ait. Anıtkabir’in resmî Barış Parkı envanterinde ABD tarafından gönderilen 310 mavi ladin kayıtlı. Aynı kaynağa göre ayrıca 100 Arizona servisi de ABD’den gönderildi.

Mavi ladin Kuzey Amerika kökenli bir tür. Ankara’nın karasal ikliminde bugün Anıtkabir peyzajının iğne yapraklı bitki dokusunun parçalarından birini oluşturuyor. JAPONYA’NIN İZİ: 35 KİRAZ AĞACIJaponya’nın Anıtkabir’deki izi ise kiraz ağacı.

Anıtkabir’in resmî bitki kayıtlarına göre Japonya 35 kiraz ağacı gönderdi. İlginç biçimde kiraz yalnızca Japonya’dan gelmedi; İngiltere’den de 50 kiraz ağacı gönderildiği kayıtlara geçti. Böylece bugün Japon kültürüyle güçlü biçimde özdeşleştirilen kiraz ağacı, Ankara’daki Barış Parkı’nın da uluslararası botanik hikâyesinin parçalarından biri oldu.

KANADA’DAN AKÇAAĞAÇKanada’nın Barış Parkı’ndaki izi ise ülkenin ulusal sembolüyle dikkat çekiyor. Anıtkabir kayıtlarında Kanada tarafından gönderilen bitkiler arasında akçaağaç bulunuyor. Resmî envanterde iki ayrı akçaağaç kaydında Kanada için 15’er adet bitki gösteriliyor.

Kanada bayrağının merkezinde bulunan akçaağaç yaprağının temsil edildiği bir ülkeden Ankara’ya aynı ağacın gönderilmiş olması, Barış Parkı’nın “ülkeleri bitkilerle temsil etme” fikrinin en belirgin örneklerinden biri. ALMANYA YALNIZCA AĞAÇ DEĞİL, GÜL DE GÖNDERDİAlmanya’dan gelen bitkiler ise çeşitlilik açısından dikkat çekiyor.

Anıtkabir’in resmî kayıtlarında Almanya kaynaklı bataklık meşesi, huş, ıhlamur, Atlas sediri, yalancı servi, süs eriği ve gül gibi farklı türler bulunuyor. Gül kayıtlarında Almanya’dan 135 adet gönderildiği belirtiliyor.

Ayrıca 25 bataklık meşesi, 10 ters huş ve 15 melez ıhlamur da resmî envanterde Almanya ile ilişkilendiriliyor. MISIR’DAN AKASYA, AFGANİSTAN’DAN AK KAVAKParkın hikâyesi Avrupa ve Kuzey Amerika ile sınırlı değil. Mısır’dan gönderilenler arasında ak kavak, katalpa, gladiçya ve akasya bulunuyor.

Anıtkabir envanterine göre Mısır’dan 8 ak kavak ile altışar katalpa, gladiçya ve akasya getirildi. Afganistan ise ak kavak ve çitlembik gönderen ülkeler arasında. Resmî kayıtlarda 15 ak kavak ile 12 çitlembik Afganistan’a bağlanıyor.

FRANSA’NIN ANKARA’DAKİ KÜÇÜK ORMANIFransa da çok sayıda farklı türle parkta temsil ediliyor. Resmî kayıtlarda Fransa’dan getirilenler arasında Avrupa melezi, Batı ladini, Korsiko çamı, saplı meşe ve sarıçam gibi türler bulunuyor.

Yalnızca kayıtlı örneklerde 30 Avrupa melezi, 25 Batı ladini, 40 Korsiko çamı ve 20 saplı meşe görülüyor. Bu çeşitlilik Barış Parkı’nın tek tek “hatıra ağaçlarından” oluşmadığını, farklı ülkelerden gelen bitki topluluklarının peyzajın bütününe katıldığını gösteriyor.

YUGOSLAVYA’NIN ARTIK HARİTADA OLMAYAN İZİBarış Parkı’nın belki de tarihsel açıdan en ilginç bölümü Yugoslavya’dan gönderilen bitkiler. Bugün dünya siyasi haritasında Yugoslavya isimli bir devlet bulunmuyor. Ancak Anıtkabir’in bitki envanterinde Yugoslavya adı yaşamaya devam ediyor.

Resmî listede Yugoslavya kaynaklı mavi sedir, leylak, erguvan, fındık, söğüt, çitlembik, kızılağaç, kestane, çınar, kavak, Douglas göknarı ve mahonya gibi çok sayıda bitki yer alıyor. Örneğin kayıtlarda 20 kavak, 10 çınar ve 5 kestanenin Yugoslavya tarafından gönderildiği belirtiliyor.

Bu nedenle parkın bazı ağaçları yalnızca hangi ülkeden geldiklerini değil, artık değişmiş bir dünya haritasını da hatırlatıyor. ÇİN’DEN TOHUMLA GELEN İZÇin’in Barış Parkı’ndaki varlığı da farklı. Resmî Anıtkabir envanterinde Armand çamı ve Çin göknarı için gönderen yer “Güney Çin” olarak belirtiliyor.

Parkın kuruluş dönemine ilişkin kayıtlarda ise Çin’den Armand çamı ile Çin göknarı tohumu gönderildiği aktarılıyor. Bu ayrıntı, Barış Parkı’ndaki uluslararası katkının her zaman yetişmiş ağaç biçiminde olmadığını; tohum ve fidanların da Ankara’daki peyzajın oluşturulmasında kullanıldığını gösteriyor.630 BİN METREKARELİK BARIŞ PARKI NASIL KURULDU?Anıtkabir’in resmî sitesine göre yapı kompleksi yaklaşık 750 bin metrekarelik alana yayılıyor.

Bunun yaklaşık 120 bin metrekaresi Anıt Bloku, 630 bin metrekaresi Barış Parkı. Park doğu ve batı olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Peyzaj çalışmalarına ilişkin önemli kararlardan biri 4 Mart 1948’de alındı. Çubuk Barajı Fidanlığı ile Ankara dışındaki fidanlıklardan bitkilerin sağlanması ve Anıtkabir sahasında ayrıca bir fidanlık kurulması kararlaştırıldı.

1950-1960 yıllarında da Eskişehir, İstanbul ve Samsun’daki fidanlıklardan getirilen bitkilerle ağaçlandırma sürdürüldü. İlk planlarda yaklaşık 150 bin ağaç ve süs bitkisi dikilmesi düşünülmüş olsa da park sınırlarının zaman içinde daralması nedeniyle bu ölçeğe ulaşılamadı.

Anıtkabir’in güncel resmî sitesi bugün parkta 104 ayrı türde yaklaşık 50 bin süs ağacı ve çalı bulunduğunu belirtiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının sayfasında ise sayı yaklaşık 48 bin 500 ağaç, ağaççık ve süs bitkisi olarak veriliyor.

Bu nedenle toplam bitki sayısında iki resmî kaynak arasında yaklaşık bin 500 adetlik bir fark bulunuyor. ANKARA’NIN ORTASINDA YAŞAYAN BİR DÜNYA HARİTASIBarış Parkı’nın asıl özelliği, ağaçların yalnızca estetik amaçla bir araya getirilmemiş olması.

Parkın kuruluş düşüncesi farklı ülkelerin bitkilerini Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” anlayışı çevresinde aynı alanda buluşturmaktı. Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bu nedenle parkı sembolik bir “Milletler Cemiyeti” olarak tanımlıyor.

Bugün Anıtkabir’in ağaçlarının arasında yürürken görülen peyzajın içinde ABD’den Japonya’ya, Afganistan’dan Kanada’ya, Mısır’dan Finlandiya’ya uzanan farklı ülkelerin izleri bulunuyor. Üstelik bu haritanın bazı parçaları artık siyasi haritalardaki karşılığıyla aynı değil.

Yugoslavya, Batı Almanya ya da tarihî kayıtlarda yalnızca “Kıbrıs” olarak geçen gönderenler, Barış Parkı’nı aynı zamanda 20. yüzyıl ortalarının diplomatik ve siyasi hafızasını taşıyan yaşayan bir arşive dönüştürüyor.