Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinde çatlak: Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki başörtüsü tartışmasının ardından iki ülkenin ilişkilerine yönelik çarpıcı iddialar gündeme geldi. Azerbaycanlı üst düzey devlet kaynakları, Erdoğan ile Aliyev arasındaki telefon görüşmesinin gergin geçtiğini ve Oktay Saral görevden alınmasaydı Aliyev’in Ankara’ya gelmeyeceğini öne sürdü.

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Başdanışmanı Oktay Saral’ın görevden ayrılmasıyla sonuçlanan Türkiye-Azerbaycan geriliminin perde arkasına ilişkin yeni değerlendirmeler ortaya çıktı.

Azerbaycan’daki üst düzey devlet kaynaklarına dayandırılan bilgilere göre Bakü yönetimi, Saral’ın başörtüsü düzenlemesine yönelik açıklamalarını yalnızca kişisel bir eleştiri olarak değerlendirmedi. Kaynaklar, gerilimin Erdoğan ile İlham Aliyev arasındaki görüşmeye de yansıdığını savundu.

“ERDOĞAN’DAN HABERSİZ YAPAMAZ”

Azerbaycan’daki devlet kaynaklarının en dikkat çekici değerlendirmesi, Oktay Saral’ın açıklamalarında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın rolüne ilişkin oldu.

Sözcü’de Kaynaklar, Saral’ın Cumhurbaşkanı Başdanışmanı sıfatını taşıdığına dikkat çekerek Azerbaycan’ın iç düzenlemelerini hedef alan bir paylaşımı Erdoğan’ın bilgisi dışında yapmasının mümkün olmadığını düşündüklerini belirtti.

Bu değerlendirme, Bakü’de Saral’ın sözlerinin yalnızca bireysel bir çıkış olarak görülmediğini ortaya koydu.

Ancak Saral’ın paylaşımını Erdoğan’ın talimatıyla yaptığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Söz konusu değerlendirme, Azerbaycanlı kaynakların siyasi yorumuna dayanıyor.

ERDOĞAN İLE ALİYEV’İN TELEFON GÖRÜŞMESİ İYİ GEÇMEDİ İDDİASI

İki ülke arasındaki tartışmaların ardından Erdoğan ile Aliyev, 21 Ekim’de telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, görüşmede ikili ilişkilerle bölgesel ve küresel gelişmelerin ele alındığını, Erdoğan’ın Aliyev’i Ankara’daki Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’ne davet ettiğini duyurdu.

Ancak Azerbaycanlı devlet kaynakları, kamuoyuna yapılan açıklamalardan farklı olarak görüşmenin olumlu geçmediğini ileri sürdü.

Kaynaklara göre Aliyev, Azerbaycan’ın iç işlerine yönelik açıklamalardan duyduğu rahatsızlığı korudu. Görüşmenin ayrıntıları konusunda iki ülkenin cumhurbaşkanlıklarından bu iddiaları doğrulayan bir açıklama yapılmadı.

SARAL GÖREVDEN ALINMASAYDI ALİYEV ANKARA’YA GELMEYECEKTİ

Gerilimin en kritik başlıklarından biri, 29-30 Ekim tarihlerinde Ankara’da yapılacak Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13’üncü Zirvesi oldu.

Azerbaycanlı kaynaklar, Saral’ın görevden alınmasının Aliyev’in zirveye katılımı açısından belirleyici olduğunu savundu.

Kaynakların iddiasına göre Saral görevinde kalsaydı Aliyev, Ankara’daki toplantıya katılmayacaktı.

Bu değerlendirme, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı’nın görevden ayrılmasının iki ülke arasındaki diplomatik gerilimi azaltmaya yönelik bir adım olarak görüldüğünü gösteriyor.

Ancak Aliyev’in katılımının Saral’ın görevden alınmasına resmen bağlandığına ilişkin iki hükümetten yapılmış bir açıklama bulunmuyor.

BAKÜ’DEN ANKARA’YA “AĞABEY-KARDEŞ” İTİRAZI

Azerbaycanlı kaynaklara göre iki ülke arasındaki anlaşmazlığın temelinde yalnızca okullardaki başörtüsü düzenlemesi bulunmuyor.

Bakü’deki rahatsızlığın daha derininde, Türkiye’nin Azerbaycan’a yönelik siyasi yaklaşımının bulunduğu öne sürülüyor.

Kaynaklar, Ankara’nın ilişkilerde kendisini yönlendirici ve üstün konumda gördüğü algısının Azerbaycan tarafında tepkiyle karşılandığını belirtti.

Aliyev’in iki ülke ilişkilerinde eşitlik ve egemenlik ilkelerine özel önem verdiğini aktaran kaynaklar, hiçbir devletin Azerbaycan’a iç politikası konusunda talimat veremeyeceği görüşünü vurguladı.

Bu rahatsızlığın, iki ülkenin Karabağ Savaşı sonrasında yakınlaşmasına rağmen zaman içinde belirginleştiği ileri sürüldü.

ALİYEV’DEN “KİMSE İŞLERİMİZE KARIŞMASIN” ÇIKIŞI

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in liderliğini yürüttüğü Yeni Azerbaycan Partisi’nin toplantısında yaptığı açıklamalar da tartışmanın önemli başlıklarından biri oldu.

Aliyev, Azerbaycan’ın iç işlerine müdahale edilmemesi gerektiğini belirterek diğer ülkelerin kendi toplumlarının yaşam biçimine yön vermeye çalışmasına karşı çıktı.

Karabağ’daki askeri başarıya da değinen Aliyev, Azerbaycan’ın kullandığı silah ve mühimmatın bedelini ödediğini vurguladı.

Azerbaycanlı kaynaklar, bu açıklamaların Ankara’ya yönelik bir mesaj taşıdığını değerlendirdi.

Ancak Aliyev’in sözlerinin doğrudan Türkiye’yi hedef aldığına ilişkin resmî bir doğrulama bulunmuyor.

“AZERBAYCAN-TÜRKİYE İLİŞKİLERİ ESKİSİ GİBİ OLMAYACAK”

Azerbaycanlı devlet kaynaklarının değerlendirmelerinde en dikkat çekici mesaj ise iki ülke ilişkilerinin geleceğine yönelik oldu.

Kaynaklar, Saral’ın görevden ayrılmasının mevcut gerilimi azaltabilecek bir adım olduğunu ancak Ankara ile Bakü arasında ortaya çıkan anlaşmazlığın kalıcı etkiler bırakabileceğini savundu.

Türkiye’nin Azerbaycan’la ilişkilerinde yönlendirici bir konum üstlenmesine yönelik itirazların sürdüğünü belirten kaynaklar, iki ülke arasındaki siyasi dengelerin yeniden tanımlanabileceği görüşünü dile getirdi.

Ankara’da 29-30 Ekim’de düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi, yaşanan gerilimin ardından iki ülke liderlerinin ilişkilerine ilişkin önemli bir diplomatik sınav olarak görülüyor.

Gözler şimdi Aliyev’in zirveye katılımına ve Erdoğan ile yapılabilecek yeni görüşmelerden çıkacak mesajlara çevrildi.

BAŞÖRTÜSÜ DÜZENLEMESİNİN ZAMANLAMASI DA TARTIŞILIYOR

Gerilimi başlatan gelişmelerden biri, Azerbaycan’daki okullarda başörtüsüne yönelik kısıtlamaların uygulanması oldu.

Oktay Saral’ın düzenlemeyi eleştirmesi, Bakü’de tepkiyle karşılandı. Aliyev’in liderliğindeki Yeni Azerbaycan Partisi de Türkiye’deki bazı siyasi isimlerin Azerbaycan’ın iç işlerine müdahale ettiğini savundu.

Azerbaycanlı kaynaklara dayandırılan bir başka iddiaya göre başörtüsüyle ilgili düzenlemenin başlangıçta Mart 2027’de duyurulması, Eylül 2027’deki eğitim döneminde uygulanması planlanıyordu.

SARAL, ERDOĞAN’IN TALİMATIYLA GÖREVDEN AYRILDIĞINI AÇIKLADI

2016 yılından bu yana Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanlığı görevini yürüten Oktay Saral, 25 Ekim’de görevden alındığını doğruladı.

Saral, ayrılık kararının Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla gerçekleştiğini belirterek Azerbaycan’a ilişkin açıklamalarının bu kararda etkili olduğunu düşündüğünü söyledi.

Görevden ayrılmasının ardından sosyal medya hesabından da açıklama yapan Saral, makamların geçici olduğunu ve savunduğu değerlerden vazgeçmediğini ifade etti.

AZERBAYCAN 31 TÜRKİYE VATANDAŞINA GİRİŞ YASAĞI GETİRMİŞTİ

İki ülke arasındaki gerilim, Saral’ın açıklamalarıyla sınırlı kalmadı.

Azerbaycan yönetimi, 21 Ekim’de 31 Türkiye vatandaşını istenmeyen kişi ilan ederek ülkeye girişlerini yasakladı.

Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı, kararın gerekçesi olarak ülkenin egemenliğine, millî güvenliğine ve anayasal düzenine yönelik açıklamaları gösterdi.

Karar, Türkiye’den Azerbaycan’ın okul kıyafeti uygulamalarına yönelik eleştirilerin arttığı dönemde alındı.

Bakü yönetiminin bazı sosyal medya hesapları hakkında da Türkiye’den işlem yapılmasını istediği öne sürüldü. Bu taleplerin kapsamına ilişkin resmî doğrulama bulunmuyor.