Şanlıurfa’daki tarihi kaya mezarları: Define değil, foseptik çukuru olarak kullanılmış

Şanlıurfa’nın Harran ilçesine bağlı Doğukesmekaya Mahallesi’nde bulunan Doğukesmekaya Nekropol Alanı, tarihi kaya mezarları ve dikkat çeken mimari özellikleriyle bölgenin önemli kültürel mirasları arasında yer alıyor. Yaklaşık 4 hektarlık alana yayılan nekropolde, geçmiş dönemlere ait kaya mezarlarının yanı sıra insan kaynaklı tahribatın izleri de görülüyor.

4 HEKTARLIK ALANA YAYILIYOR

Doğukesmekaya Nekropol Alanı, mahalle merkezinde ve mahallenin kuzeybatı kesimlerine doğru uzanan yaklaşık 4 hektarlık bir bölgede bulunuyor. Alanda yapılan incelemelerde kaya mezarlarından 5’i ayrıntılı olarak değerlendirildi.

TEK ODALI VE ÖZEL MİMARİYE SAHİP MEZARLAR

Doğukesmekaya’daki kaya mezarlarının genellikle kuzey-güney doğrultusunda uzanan, basamaklı dromos bölümlerine sahip olduğu tespit edildi. Tek odalı olarak tasarlanan mezarların içerisinde arcosolium adı verilen mimari bölümler bulunuyor.

Kare planlı mezar odalarının girişleri güney yönüne bakarken, giriş açıklıklarının üst kısımları yarım daire biçiminde şekillendirilmiş durumda.

BİR ADET KHAMOSORİON MEZAR TESPİT EDİLDİ

Nekropol alanında kaya mezarlarının yanı sıra ana kaya içerisine dikey şekilde derinleştirilerek oluşturulmuş, dikdörtgen planlı khamosorion tipi bir mezar örneği de tespit edildi. Bu mezar türünden alanda yalnızca bir örneğin bulunduğu belirlendi.

TARİHİ MEZARLAR SU DEPOSUNA DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ

Alanın geçmişteki ve sonraki kullanımına ilişkin dikkat çeken bulgular da ortaya çıktı. Mezar odalarının dromos bölümlerine verilen eğimden yararlanılarak yağmur suyuyla doldurulduğu ve ikincil kullanım kapsamında su deposu olarak değerlendirildiği belirlendi.

Nekropol alanındaki en dikkat çekici tespitlerden biri ise tarihi mezarların günümüzdeki kullanım şekli oldu. Bazı mezar odalarının dromos bölümleri ve giriş açıklıklarının moloz malzemelerle kapatıldığı, üst kısımlarına inşa edilen briket malzemeli tuvalet kabinleriyle bağlantılı foseptik çukuru olarak kullanıldığı gözlemlendi.