Taşın ve ahşabın ötesindeki medeniyet hafızası: Ünye’de felsefe ve mimari buluşması

Aristoteles, İbn Sînâ, Molla Sadrâ ve merhum mimar Turgut Cansever'in düşüncelerinin gündeme geldiği programda, Ünye'nin yaklaşık üç asırlık Saray Camii üzerinden mimari, insan ve medeniyet ilişkisi değerlendirildi. Ensar Vakfı Ünye Şubesi tarafından düzenlenen Konak Kültür Sohbetleri, 11 Kasım 2026 Çarşamba akşamı Tarihi Hüseyin Sabri Kadı Konağı'nda gerçekleştirildi.

Programa konuk olarak Samsun Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Emin Selçuk Taşar katıldı. Katılımın yoğun olduğu programda Ünye Belediye Başkanı Hüseyin Tavlı, STK başkan ve temsilcileri ile davetliler bir araya geldi.“İslam Düşüncesi ve Mekân” başlıklı söyleşide; mimarinin yalnızca taş, ahşap ve betonla yapı inşa etmekten ibaret olmadığı, insanın varlık anlayışının, inancının, dünya görüşünün ve medeniyet tasavvurunun mekâna yansıması olduğu düşüncesi ele alındı.

Aristoteles'ten İbn Sînâ ve Molla Sadrâ'ya mekânın felsefî temelleriSöyleşinin dikkat çekici yönlerinden biri, mimarlık ve mekân meselesinin yalnızca teknik bir konu olarak değil, felsefe ve düşünce tarihi içerisinde değerlendirilmesi oldu. Antik Yunan düşüncesinin önemli temsilcilerinden Aristoteles'in mekânı, cisimlerin bulunduğu yer ve onları kuşatan sınırlarla ilişkili biçimde ele alan yaklaşımı, mekân kavramının felsefî geçmişini anlamak bakımından önemli bir başlangıç noktası oluşturdu.

İslam düşünce geleneğinin büyük filozoflarından İbn Sînâ'nın varlık, tabiat, hareket ve mekân üzerine geliştirdiği görüşler ise bu tartışmanın İslam felsefesindeki karşılıklarını gündeme taşıdı. İslam felsefesinin önemli isimlerinden Molla Sadrâ'nın varlığı durağan bir gerçeklik olarak değil, hareket ve oluş içerisinde değerlendiren düşüncesi de insanın varlıkla ve yaşadığı çevreyle ilişkisini anlamak bakımından farklı bir perspektif sundu.

Mimarlık, insanın dünyaya karşı sorumluluğudurSöyleşide üzerinde durulan önemli isimlerden biri de Türk mimarlık ve düşünce dünyasının önemli ismi merhum Turgut Cansever oldu. Dr. Emin Selçuk Taşar'ın akademik çalışmalarında da özel bir yer verdiği Cansever’in, mimarlığı yalnızca estetik ve teknik bir faaliyet olarak değil, insanın varlıkla kurduğu ilişkinin ve ahlaki sorumluluğunun bir ifadesi olarak ele aldığına dikkat çekildi.

Dr. Taşar'ın Turgut Cansever üzerine kaleme aldığı akademik çalışmaların da düşünce ile uygulama arasındaki ilişkinin mimarlıkta nasıl somutlaştığını ortaya koyması açısından önem taşıdığı ifade edildi. Bu bakış açısıyla değerlendirildiğinde; programda bir şehrin gelişmişliğinin yalnızca yüksek binaları, geniş yolları ve büyük yapılarıyla değil, insanına sunduğu huzur, estetik, aidiyet ve yaşama imkânlarıyla da ölçüldüğüne vurgu yapıldı.

Ünye Saray Camii; üç asırlık bir medeniyet hafızasıProgramın Ünye açısından dikkat çekici boyutlarından biri, şehrin önemli tarihî yapılarından Saray Camii'nin mimari ve medeniyet perspektifinden değerlendirilmesiydi. Saray Camii'nin mimari özellikleri üzerinden değerlendirilen mekân anlayışı; geleneksel yapılarda sadelik, işlevsellik, estetik ve çevreyle uyumun nasıl bir araya gelebildiğini gösteren anlamlı bir örnek oluşturdu.

Bu yaklaşım, Ünye'nin geçmişiyle bugünü arasında kurduğu bağ bakımından, mimarinin bir medeniyet hafızası taşıyıcısı olduğunun somut örneklerinden biri olarak değerlendirildi. Modern şehirlerde kaybettiğimiz şey yalnızca tarihî binalar mı?

Söyleşinin günümüz açısından önem taşıyan boyutlarından biri de modern şehirleşme anlayışının insan ve mekân ilişkisi üzerindeki etkileriydi. Geleneksel şehirlerde mahalle, sokak, ev, cami ve çarşı arasında kurulan ilişkinin, toplumsal hayatın şekillenmesinde önemli bir rol oynadığına dikkat çekildi.

Modern kentlerde ise yapıların giderek büyümesi, insan ölçeğinin geri planda kalması, tarihî dokunun zayıflaması ve şehirlerin birbirine benzeyen yapılardan oluşması gibi meseleler gündeme taşındı. Tarihî konaklar geçmişle gelecek arasında köprü kuruyorProgramın gerçekleştirildiği Hüseyin Sabri Kadı Konağı, ele alınan konunun ruhuna uygun bir atmosfer sundu.

Bir tarafta geçmişin mimari birikimini yansıtan tarihî konak, diğer tarafta insanın mekânla kurduğu ilişkiyi felsefî ve medeniyet boyutlarıyla ele alan bir söyleşi, katılımcılara anlamlı bir düşünce ortamı oluşturdu. Programın sonunda Dr.

Emin Selçuk Taşar'a katkılarından, katılımcılara da ilgilerinden dolayı teşekkür edildi. Ahmet Bilgü: “Bir medeniyetin ruhunu, inşa ettiği şehirlerde de aramalıyız”Ensar Vakfı Ünye Şube Başkanı Ahmet Bilgü, Konak Kültür Sohbetleri'nin Ünye'nin kültür ve düşünce hayatına katkı sunmak amacıyla düzenlendiğini belirterek programın önemine dikkat çekti.

Bilgü, programın düşünsel çerçevesini değerlendirirken, bir medeniyeti anlamanın yalnızca onun yazılı eserlerini okumakla sınırlı olmadığını; inşa ettiği şehirleri, camileri, evleri ve sokakları da doğru okumayı gerektirdiğini ifade etti. Şehirlerin yalnızca taş, beton ve binalardan oluşmadığını, her yapının ait olduğu toplumun değerlerinden ve hayat anlayışından izler taşıdığını vurgulayan Bilgü, Ünye'nin tarihî ve kültürel mirasının korunmasının önemine işaret etti.

Ensar Vakfı Ünye Şubesi tarafından düzenlenen Konak Kültür Sohbetleri'nin önümüzdeki dönemlerde de farklı alanlardan akademisyen, yazar ve düşünce insanlarını Ünyelilerle buluşturmaya devam edeceği belirtildi.