Karadeniz kantosundaki sevda sözleri
- (Bir Paşa ve Üç Sevda -23) Geçtiğimiz hafta Latife Hanım ile Gazi'nin birlikte çıkmaya karar verdikleri Karadeniz gezisinin başlangıcında Dumlupınar'a uğramalarından söz edip, yazıyı Bursa'ya geçişlerinde bırakmıştım
(Bir Paşa ve Üç Sevda -23)
Geçtiğimiz hafta Latife Hanım ile Gazi'nin birlikte çıkmaya karar verdikleri Karadeniz gezisinin başlangıcında Dumlupınar'a uğramalarından söz edip, yazıyı Bursa'ya geçişlerinde bırakmıştım. Çift 31 Ağustos'ta geldikleri Bursa'da adeta bir balayı yaşar ve 11 Eylül tarihine kadar kalıp hem gezer hem de dinlenirler.
11 Eylül'e kadar kalmalarının nedeni ise Bursa'nın düşman işgalinden kurtuluşunun yıldönümünde Gazi'nin orada olmak istemesidir.
Çift, Bursa'da geçen günlerinde Çekirge Köşkü'nde konaklarlar ve fırsat buldukça çeşitli geziler yaparlar. Gezdikleri yerler arasında Bursa’nın en önemli geçim kaynağı olan ipek fabrikaları, Bursa Erkek Lisesi, Kız Öğretmen Okulu ve Memleket Hastanesi yanı sıra Yeşil Türbe, Ulu Cami ve Muradiye Külliyesi de vardır.
Gazi, savaş sırasında zarar gören tarihi eserlerin onarımı için de talimatlar verir. Ayrıca günlük olarak Gemlik, Mudanya ve Uludağ eteklerine de kısa gezintiler yaparlar.
11 Eylül 1924 günü de Bursa'nın kurtuluş törenlerinin ardından Bursa'dan ayrılan Gazi ve Latife Hanım, Mudanya’ya geçerek kendilerini bekleyen Ertuğrul yatına binerler. Bu aşamada kendilerine Ankara ve İstanbul’dan Bursa'ya gelen bakanlar, milletvekilleri, kumandanlar ve Ruşen Eşref (Ünaydın), Falih Rıfkı (Atay) gibi gazeteciler de katılır.
Karadeniz gezisinin gerçekleşeceği Hamidiye zırhlısı yolcularını Boğaz'ın Karadeniz çıkışına yakın bir noktada, Büyükdere açıklarında beklemektedir. Ertuğrul yatının Boğaz'dan geçecek olması İstanbul halkını heyecanlı bir bekleyiş içine sokar.
Çünkü Mustafa Kemal Paşa, İzmir'in işgal edilişinin ertesi günü olan 16 Mayıs 1919 tarihinde Bandırma vapuru ile ayrılışından sonra bir daha İstanbul'a gelmemiştir ve ısrarlı davetlerin hiçbirini de kabul etmemiştir. İstanbullular kurtarıcılarına duydukları özlem ve hasreti bu geçiş sırasında dindirmek istemektedirler.
12 Eylül günü, Ertuğrul yatının Boğaz geçişi sırasında İstanbul'da heyecanlı saatler yaşanır. Büyük kurtarıcının Mudanya'dan hareket edip Boğaz'dan geçeceği haberi İstanbul gazetelerinde duyulunca, sabahın erken saatlerinden itibaren Sarayburnu, Dolmabahçe, Ortaköy, Bebek ve özellikle geminin demirlediği Büyükdere sahillerine binlerce İstanbullu akın eder.
Birçok kişi de kiraladıkları sandal, motor ve takalarla Hamidiye kruvazörünün çevresini sarar. İstanbullular ellerindeki bayrakları "Yaşa Mustafa Kemal Paşa!" tezahüratları ile sallayarak Gazi'yi şehre davet eder.
Öte yandan dönemin yetkilileri, bazı İstanbul milletvekilleri, kumandanlar ve basın temsilcilerinden oluşan resmi gruplar teknelerle yanaştıkları Hamidiye kruvazörüne çıkarak Gazi'yi hoş geldiniz diyerek selamlarlar. Bu kişiler İstanbul halkının özlemini dile getirerek "Paşam, hiç olmazsa birkaç saatliğine şehre teşrif etseniz, İstanbullular yüzünüzü görse" diye ısrar da ederler.
Ancak Gazi bu nazik davetleri, resmi programının Karadeniz illerini kapsadığını ve dönüşte inşallah İstanbul'u ziyaret edeceğini söyleyerek aynı nezaketle geri çevirir. Hamidiye zırhlısı top atışlarıyla İstanbul'u selamlayarak Karadeniz'e çıkmak üzere demir alır.
O gün ve ertesi gün çıkan İstanbul gazeteleri durumu manşetlerine "Gazi Paşa Boğaz'dan Geçti Fakat İstanbul'a Çıkmadı" başlıklarıyla taşır. Gerçekten Gazi'nin Kurtuluş Savaşı başından itibaren İstanbul'da yaşananlara karşı kırgınlığı vardır.
Bunun nedenleri arasında saltanat ve hilafetin kaldırılmasına yönelik İstanbul basınının bir kısmının Ankara'daki hükümete ve devrimlere karşı yürüttükleri sert muhalefet; İstanbul'daki eski bürokratik çevrelerde Ankara'ya karşı soğuk bir hava esmesi; Kurtuluş Savaşı'nın en karanlık günlerinde İstanbul hükümetlerinin ve bazı İstanbul çevrelerinin Anadolu hareketine karşı takındığı kötü tutum yani idam fermanları, fetvalar ve basının olumsuz tavrının Atatürk'ün hafızasında henüz tazeliğini koruması olduğunu söyleyebiliriz.
Sonuçta; 12 Eylül 1924 günü İstanbullular Paşa'larını sadece Boğaz'ın sularında, Hamidiye'nin güvertesinden dürbünlerle ve sandallardan el sallayarak görebildiler. İstanbul halkının bu hasreti ancak 1 Temmuz 1927 tarihinde, İstanbul'dan ayrılışından tam sekiz yıl sonra bitecektir.
Gazi'nin Latife Hanım ile birlikte gerçekleştireceği Karadeniz gezisi, genç Cumhuriyet’in halkla bütünleşme, devrimleri yerinde anlatma ve Doğu Karadeniz’deki ekonomik ve sosyal durumu doğrudan inceleme amacıyla çıktığı en kapsamlı yurt gezilerinden biridir. Gezi için Hamidiye zırhlısının seçilme nedeni ise Balkan Savaşları'nın efsane gemisinin, deniz gücümüz ve Cumhuriyet'in prestijinin bir simgesi olması yanında Karadeniz'in hırçın dalgalarına karşı güvenli bir seyir olanağı da sunmasıdır.
Hamidiye, Büyükdere sahilinden Karadeniz'e doğru seyre başladığında Gazi ve Latife Hanım zırhlısının güvertesine çıkarlar. Küpeşteye dayanmış, arkalarında bırakmakta oldukları Boğaziçi'ni seyretmektedirler. Rüzgâr ve dalga sesleri içinde konuşmayı Latife başlatır: "İstanbul ne kadar güzel bir şehir, değil mi paşam?"
"Evet öyledir. Zaten şair ne demiş İstanbul için... Bu şehr-i Stanbul ki bî-misl ü bahâdır... Bir sengine yekpâre'acem mülkü fedâdır... Bir gevher-i yekpâre iki bahr arasında... Hurşîd-i cihân-tâb ile tartılsa sezâdır...
Gazi boğaz çıkışını işaret eder: "İşte Karadeniz göründü... Şu burundan başlayan koyu çizgili alan... Adı gibi rengi de kara lacivert..."
Latife Hanım heyecanlıdır: "İlk defa göreceğim. Çok dalgalı oluyormuş, öyle mi?"
"Öyledir... Karadeniz hırçındır... Haşindir... Sert dalgalarla döver kıyıları... Onunla baş etmek zordur... Bu yüzden Karadeniz'den hep iyi denizci yetişir."
Latife Hanım birden aklına gelen bir şeyden söz eder: "Son yıllarımı Avrupa'da geçirdiğim için İzmir'de pek operet temsillerine gidemedim. Ama gene de her nasılsa bildiğim bir Karadeniz kantosu var.
Gazi çok ilgilenir: "Hangisi... Sözleri nasıl başlıyor?"
"Karadeniz'in dalgaları... Coşar gider yalıları..."
Bu kez Gazi de heyecanlanır: "A, o kantoyu ben de biliyorum..."
"Sahi mi?"
"Hadi Latife, sen başla ben de eşlik edeyim... Bu Karadeniz'i müzikle selamlayalım..."
Latife Hanım kantoyu önce mırıldanarak, daha sonra yükselerek söylemeye başlar. Gazi de mırıldanarak eşlik eder... Adeta günümüzün Titanik filminin ünlü sahnesini yıllar önce onlar canlandırır gibidirler...
"Karadeniz’in dalgaları,
Coşar gider yalıları,
Âşıklara selam söyler,
İstanbul’un kızları!
Aman aman Karadeniz,
Dalgalanır durmaz deniz,
Gel yanıma nazlı yârim,
Şen olalım ikimiz!
Gemiler gelir engine,
Yârim bakar rengine,
Gönül verdim bir güzele,
Düşmüşüm ben dengime!
Aman aman Karadeniz,
Dalgalanır durmaz deniz,
Gel yanıma nazlı yârim,
Şen olalım ikimiz!"
Kantonun son iki satırındaki "Gel yanıma nazlı yârim, şen olalım ikimiz!" bölümünde ikisi de çok mutludur ve Gazi, belki de evliliği boyunca en mutlu anlarından birini yaşamaktadır...
Hamidiye zırhlısı 15 Eylül günü öğleye doğru gezinin ilk büyük durağı olan Trabzon'a ulaşır ve Trabzonlular tarafından büyük bir coşkuyla karşılanır. Gazi iki gün kaldıkları Trabzon'da yaptığı konuşmada "Beş yıl önce Samsun'a çıktığı ilk günkü duygularını yeniden yaşadığını, o dönemde kendisine kalp gücü veren vatandaşların arasında Trabzonlu kahraman insanların da bulunduğunu" söyler.
Bu uzun gezide yaşananları ve rüzgârın bir anda nasıl Latife Hanım'ın aleyhine döneceğini anlatmaya haftaya devam edeceğim. Sağlıkla kalın...
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Eğitim
Yayın: 17 Kasım 2026 05:01 · Kaynak: gazeteyenigun.com.tr