Habermetrik
← Ana Sayfa
18 Kasım 2026 09:32 · Güncelleme 09:34
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

90 yılda İstanbul'da konut nasıl değişti? Şehir tarihçisi Güdü: Barınma hakkı rant aracına dönüştü

90 yılda İstanbul'da konut nasıl değişti? Şehir tarihçisi Güdü: Barınma hakkı rant aracına dönüştü
Görsel kaynağı: aydinlik.com.tr
⏱️ 4 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • 1930'lu yıllarda İstanbul'daki konut ilanlarında ortalama kira çarpanı 90 ay olarak hesaplandı
  • Şehir tarihçisi Osman Güdü, 1950'lerden bugüne kentleşmenin değişimini ve dar gelirlinin konut sahibi olmasını zorlaştıran ekonomik koşulları değerlendirdi

İstanbul'da yaklaşık 90 yıl önce yayımlanan gazete ilanları, konut fiyatları ile kiralar arasındaki ilişkinin zaman içinde nasıl değiştiğini yeniden gündeme taşıdı. 1934-1937 yılları arasında yayımlanan 37 ilanın incelendiği araştırmada ortalama kira çarpanı 90 ay, yani 7,5 yıl olarak hesaplandı.

Konuyu değerlendiren şehir tarihçisi Osman Güdü, İstanbul'daki barınma sorununun yalnızca konut fiyatlarından kaynaklanmadığını belirtti. Güdü, 1950'lerden itibaren hızlanan göç ve plansız kentleşmenin yanı sıra son 20-25 yılda yaşanan ekonomik sorunların dar gelirli kesimlerin konut sahibi olma imkanlarını büyük ölçüde azalttığını savundu.1930'LU YILLARDA KİRA ÇARPANI 90 AYDIİstanbul Üniversitesi tarafından erişime açılan tarihi gazete arşivleri, kentin geçmişteki konut piyasasına ilişkin dikkat çekici veriler ortaya koydu.

Gayrimenkul değerleme uzmanları Dr. Ahmet Büyükduman ve Orhan Arslan, 1934-1937 yılları arasında yayımlanan, hem satış fiyatı hem de kira bilgisi bulunan 37 ilanı inceledi. Araştırmada ortalama kira çarpanı 90 ay, ortanca kira çarpanı ise 89 ay olarak hesaplandı.

Kira çarpanı, bir konutun satış bedelinin aylık kira gelirine bölünmesiyle bulunuyor. Buna göre incelenen ilanlardaki konutların satış fiyatları ortalama 7,5 yıllık brüt kira gelirine karşılık geliyordu. Bununla birlikte sınırlı sayıdaki ilan, dönemin bütün İstanbul konut piyasasını temsil etmiyor.

Ayrıca kira çarpanının düşük olması, çalışanların o dönemde daha kolay ev alabildiğini tek başına göstermiyor.1950'LERDE KENTLEŞMENİN YÖNÜ DEĞİŞTİŞehir tarihçisi Osman Güdü, İstanbul'daki konut yapısının değişiminde 1950'lerden itibaren hızlanan iç göçün belirleyici olduğunu anlattı. Sanayileşme ve kentlerde iş imkanlarının artmasıyla kırsal bölgelerden büyük şehirlere yoğun göç yaşandığını belirten Güdü, bu hareketliliğe yeterli konut üretimiyle karşılık verilemediğini söyledi.

Güdü, süreci şu sözlerle değerlendirdi:“Bu göçle birlikte bu göçü kaldıracak konut üretimi kentlerde yapılamadı.”Kente gelenlerin bir bölümünün kamu arazileri ve hazine taşınmazları üzerine konut yaptığını, ekonomik imkanı bulunanların ise hisseli arazilerden pay satın aldığını anlatan Güdü, gecekondulaşmanın bu dönemde hız kazandığını belirtti.1960'lı yıllarda plansız yapılaşmanın yaygınlaştığını ifade eden Güdü, siyasi tercihlerin de bu süreci etkilediğini savundu. Tarihçi, geçmişte denetlenemeyen yapılaşmanın bugün İstanbul'un karşı karşıya olduğu deprem riskiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.'EMEKLİ İKRAMİYESİYLE EV ALINABİLİYORDU'Güdü, kentleşmedeki tarihsel değişimin ardından son 20-25 yılda yaşanan ekonomik gelişmelerin konut sahipliğini daha da zorlaştırdığını dile getirdi.

Geçmişte emeklilerin ikramiyeleriyle veya çalışma hayatı boyunca yaptıkları birikimlerle konut satın alabildiğini hatırlatan Güdü, bugün bu imkanın büyük ölçüde ortadan kalktığını savundu. Emeklilerin, memurların, işçilerin ve esnafın ekonomik koşullarının ağırlaştığını belirten Güdü, orta gelirli kesimin giderek geçim mücadelesine yöneldiğini söyledi.

Konut edinmenin önündeki engellerin yalnızca gelir kaybıyla sınırlı olmadığını vurgulayan Güdü, inşaat maliyetlerindeki artışa da dikkat çekti. İşçilik, malzeme ve konut üretim maliyetleri yükselirken çalışanların satın alma gücünün gerilediğini ifade eden tarihçi, iki gelişmenin konut fiyatlarıyla gelirler arasındaki farkı büyüttüğünü anlattı.

Güdü, konut sahibi olma imkanlarına ilişkin değerlendirmesinde “Dolayısıyla konut alma imkanları hemen hemen yok gibi” dedi. KİRACI VE EV SAHİBİ ARASINDAKİ GERİLİMİstanbul'da kiracılık kültürünün değişimini de değerlendiren Güdü, özellikle yüksek enflasyonun ev sahibi ile kiracı arasındaki ilişkileri olumsuz etkilediğini savundu.

Kiracıların artan kira bedellerini karşılamakta zorlandığını belirten Güdü, yalnızca kira geliriyle geçinen mülk sahiplerinin de elde ettikleri paranın satın alma gücündeki azalmadan etkilendiğini söyledi. Bu durumun taraflar arasında gerilime neden olduğunu belirten tarihçi, ekonomik sorunların toplumsal ilişkilere de yansıdığını ifade etti.

Güdü, kiracıların gelirlerine uygun konut bulmakta giderek zorlandığını ve daha düşük nitelikli barınma seçeneklerine yönelmek zorunda kaldığını anlattı. Kentte barınmanın giderek ağırlaşan bir ekonomik yüke dönüştüğünü savunan Güdü, “Bu ülkede kiracı olmak sürünmekte eşdeğer” sözleriyle yaşanan sorunlara dikkat çekti.

Osman Güdü'BARINMA HAKKI RANT ARACINA DÖNÜŞTÜ'Konut sorununda merkezi ve yerel yönetimlerin sorumluluklarına da değinen Güdü, sosyal konut politikalarının önemini vurguladı. Avrupa'daki bazı belediyelerin sosyal konutları düşük gelirli vatandaşlara uygun bedellerle kiraladığını hatırlatan tarihçi, Türkiye'de de benzer uygulamaların yaygınlaştırılması gerektiğini belirtti.

Toplu Konut İdaresi Başkanlığının (TOKİ) yürüttüğü bazı projeleri eleştiren Güdü, sosyal konut üretiminde dar gelirli vatandaşların satın alma gücünün esas alınması gerektiğini savundu. Konut üretiminde yatırım ve rant beklentisinin öne çıktığını ileri süren Güdü, barınmanın temel bir ihtiyaç olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Anayasa'nın 57. maddesinde devletin konut ihtiyacının karşılanmasına yönelik tedbirler alma ve toplu konut girişimlerini destekleme görevinin düzenlendiğini hatırlatan tarihçi, mevcut uygulamaların bu amaç doğrultusunda sorgulanması gerektiğini ifade etti. Güdü, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:“Barınma hakkı vatandaşın en doğal hakkı ama vatandaşın en doğal barınma hakkı bugün birilerinin elinde sadece rant aracı olarak kullanılır hale gelmiş durumda.”

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: aydinlik.com.tr
Haber metni ve görseller aydinlik.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Ekonomi
Yayın: 18 Kasım 2026 09:32 · Kaynak: aydinlik.com.tr
Kaynağı Oku ↗