Habermetrik
← Ana Sayfa
Adıyaman/Gerger 19 Kasım 2026 22:16
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Öykücülüğümüzde Tarık Dursun K. | Hülya Soyşekerci

Öykücülüğümüzde Tarık Dursun K. | Hülya Soyşekerci
⏱️ 11 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • İlk yazınsal çalışmalarını şiir sanatı içinde gerçekleştiren, ilk öyküsünü 1945’te yayımlayan Tarık Dursun K
  • öyküleri ve romanlarıyla dünyamızı zenginleştiren bir yazar

İlk yazınsal çalışmalarını şiir sanatı içinde gerçekleştiren, ilk öyküsünü 1945’te yayımlayan Tarık Dursun K. öyküleri ve romanlarıyla dünyamızı zenginleştiren bir yazar. İlk öyküleri Yeditepe, Kaynak, Yeni Ufuklar gibi dönemin önemli dergilerinde çıkan Tarık Dursun K.’nın, özellikle bu dönem öykülerinde, gençlik serüvenlerini, insanın cinsel dünyasını, bireyin toplumla yaşadığı sorunları işlediği görüldü.

Yalın, etkili bir anlatımla kurguladığı öykülerinde sinema dilinin özelliklerinden ve olanaklarından da yararlandı.

Bir yazarın dünyasını oluşturan unsurlar arasında, çocukluk yaşantıları başta gelir. Tarık Dursun K., A. Köklügiller-İ. Minnetoğlu’nun Şair ve Yazarlarımız Nasıl Yazıyorlar adlı kitabındaki söyleşide şunları anlatır: “Çocukluğumda, çok iyi hatırlıyorum, uzun kış geceleri annem; kardeşimle bana romanlar, hikâyeler okurdu.

İyi bilirdi eski yazıyı. Sonra sonra ona yeni yazıyı öğretmeye kalktık, zorlandık ama bir türlü kolayına gelmedi. Okumasını öğrendi de, imzası dışında iki harfi bir araya getirmekten uzak düştü… Çocuk aklımla okunanlara şaşkınlıkla kulak kabartırdım: Çok büyük bir şeydi onları okumak.

Kelimeleri bulmak, seçmek, onları yan yana getirmek, sonra da hiç beklenmedik bir anlamlar dizisini size ulaştırmak… Göz bağcılığı, büyücülük gibi bir şeydi, öyle gelirdi bana. Şimdi hatırladıkça gülüyorum; çünkü annemin bize okudukları, bugün kimsenin hatırlamadığı romanlar, hikâyelerdi.

Fakabasmaz Zihni’nin Maceraları gibi, Arsen Lüpen’in ikiz eşi Cingöz Recai gibi sözde polisiyeler, serüven romanlarıydı onlar… Ama yazarını değil de okuyanını gözümde büyütürdüm daha çok. Yazarını nerden bileyim o sıralarda?

Bazı bazı annem, bir okuduğunu bir süre sonra yine okurdu da yine aynı şeyleri kelimesi kelimesine yineleyebilirdi, tekrarlardı bize?” Bu cümlelerde, okumanın ve kitapların içindeki o büyülü dünyanın çekiciliğine kapılmış küçük bir çocuğu görüyoruz. Kitapların içindeki düş dünyası, bu düş dünyasının kelimelerden kurulan özgün yapısı çocuğun ilgisini çektiği kadar, kitapların okunmasının ve bu okuma eyleminin tekrarlanabilir oluşunun, çocuğa mucizevi bir olaymış gibi görünmesi de oldukça ilginç bir tablo oluşturuyor.

1945’te 1001 Roman adlı çocuk dergisinde yazarın Kanlı Tehdit adıyla yayımlanan ilk öyküsünde polisiye bir serüveni dile getirdiğine tanık oluyoruz. Bu öykünün oluşum ve yaratım sürecinde yazarın söz ettiği çocukluk okumaları ve yaşantılarının da payı olsa gerek.

Yazarın, öykülerinin çoğunda serüven boyutuna önemli yer vermesi de yazınsal bir gerçek olarak kendini gösteriyor.

Tarık Dursun K., edebiyatımızda modernist eğilimlerin, kurgu, dil ve biçemde yenilik çabalarının başladığı dönemi yaratan ve edebiyatımızın başkaldırı kuşağı olarak nitelendirilen 1950 Kuşağı’nın arasında gösterilir çoğu zaman. Bu kuşak yazarları arasında Bilge Karasu, Ferit Edgü, Vüsat O.

Bener, Orhan Duru, Leylâ Erbil… gibi öykücülüğümüze yön veren önemli adlar da vardır. 1950 Kuşağı öykücülerinde Sartre, Camus ve Kafka etkisi dikkat çeker. Bireyin iç dünyasındaki bunalımlara, varoluş sıkıntılarına karşı duyarlıdırlar.

Tarık Dursun K.’nın öyküleri, yazılış tarihleri açısından 1950 Kuşağı içinde değerlendirilebilir; ayrıca “ne anlattığının yanı sıra nasıl anlattığını” da dert eden bir yazınsal yaklaşımı olmasıyla bu kuşağın ruhuna oldukça yakın durur Tarık Dursun K. Ancak, onun eserleri 1950 Kuşağı öykücülerinden farklı özellikler de taşır.

Tarık Dursun K. hakkında yazdığı kapsamlı doktora tezinde (Karşıyaka Belediyesi Kültür Yayınları, Mayıs 2008) Özlem Fedai, yazarın İkinci Dünya Savaşı’nın sıkıntılarını derinden yaşamış olduğunu; ama savaş sonrasında yazdığı öykülerinde savaşın bireyler üzerinde yarattığı bunalım ve yalnızlık duygusunu dile getirmediğini; birbirine tutunarak zorlukları aşan, iyi yürekli insanları, ölümsüz dostlukları anlattığını belirtiyor. Fedai’ye göre 1950 Kuşağı öykücüleri, içe

kapanık, karamsar, genelde hayatın anlamsızlığına inanan, insanın kendi iç çatışmasını dile getiren, sürekli kendi ben’lerini sorgulayan öyküler yazmışlardır. Tarık Dursun K. ise öykülerinde onlardan farklı bir perspektiften bakar dünyaya.

Zor yılları, birbiriyle dayanışma içinde aşmaya çabalayan, hayata ve birbirine tutunarak birlikte mücadele eden, üretken, yardımsever, sevecen, serüvenci, geçmişiyle ve kendisiyle barışık öykü kişilerinin dünyasını dile getirir. Bu bakış açısı dolayısıyla Tarık Dursun K’nın 1950 Kuşağı’ndan ayrı yerde değerlendirilmesi gerekmektedir.

Tarık Dursun K. karamsarlık, bunalım, içsel karmaşa yerine bireyleri ve toplumu bir arada işleyen, birey-toplum diyalektiğine dayanan aydınlık öyküler yazmayı yeğler.

Tarık Dursun K. “Hikâye yazmak, tıpkı şiir gibi bireysel bir iştir.” der; öyküyle şiiri yan yana getirir. Öyküyü deneme, anı türüne yaklaştırması dikkat çeker ayrıca. İkinci Yeni şiiri o yıllarda 1950 Kuşağı öykücüleri ile canlı, dinamik bir bağ kurmuştu; şiir öyküyü, öyküler şiiri besliyordu.

Tarık Dursun K. İkinci Yeni şiirinin dil özelliklerini anlatımına taşıdı; az sözcükle yoğun anlamlara açıldı. Öykülerinde yer yer bilinç akışı tekniğini kullandığı görüldü. Zihinlerin içine girerken, bilinç akışıyla zaman- mekân atlamalarında akan düşünceleri bize naklederken, öykü kahramanının iç dünyası ile dış dünya arasındaki çelişkileri; onun önceki yaşantılarını adeta bir kısa filmin kareleri içinde gösterdi.

Tarık Dursun K, kısa, etkili, vurucu bir söylemle; azaltılmış, hafifletilmiş ve dolayısıyla hız kazandırılmış metinler yazdı. Yaşamın kendi hızına karşı, daha akıcı hızla ilerleyen öykü ve roman metinleri kaleme almayı önemsedi.

Bu bakımdan, biçim ve özün, onun öykülerinde büyük bir ustalıkla kaynaştırılmış olduğu görülür.

2006 Dünya Öykü Günü bildirisinde; “Bana sorarsanız, hikâyede anlatılan bir “an”dır, bir anıdır, bir hayat gözlemidir. Çünkü kısa hikâye; yaşantıları, yaşanan anları verir okura. İçinde düşler de vardır, düşlemeler de. Anlatırlar; Çehov, bir gün bana gelip ‘şu kül tablası üzerine bir yazı yaz deseler, yazarım’ demiş.

Evet, bir kül tablası ve Çehov, bir kül tablasından bir hikâye çıkaracak ya da onu hikâyeleştirecek kadar ustasıydı işinin. Her şeyden bir hikâye çıkar, tamam, kabul de onu yapacak kişinin hikâye anlatan değil, hikâye yazan olması gerekir.” diyen Tarık Dursun K. şunları ekliyor: “İnsana hayatı boyunca; sevincine, kaygısına, sevgisine, düşmanlığına, ezilmesine ve ezdirmesine, hak yemişliğine ve haksızlığa uğramışlığına, mutluluğuna ve mutsuzluğuna hikâye kadar tanıklık etmiş bir edebiyat türü daha yoktur.”

Tarık Dursun K.’nın öykülerini ölümsüz kılan yönlerden biri, öykülerde insan gerçeğine odaklanması, insanın duygu dünyasının derinliklerine kısa ve özlü anlatımlarla girebilmeyi başarmasıdır. O, kimsenin dikkatini çekmeyen, günlük hayatın kaygıları ve geçim sıkıntısı arasında mücadele veren, yaşama tutunmaya çalışan insanların sorunlarını ve duygusallığını dillendirerek, iyimser bir bakışla umudu vurgulamıştır.

Yazarın öykülerindeki umut ve iyimserlik; yaşamın ve toplumun içindeki dinamizme duyulan inancın yansıması olan, kaynağını insana, toplumsal ilerlemeye dair güvenden alan bir iyimserlik ve umuttur. Bu yönden bakılınca Tarık Dursun K.’nın öykülerindeki dünya, Orhan Kemal’in öykü dünyasına da yakınlaşır.

Tarık Dursun K. sinemanın ayrıntılara odaklanan anlatım tekniklerini, az sözcükle çok anlam yüklenen diyaloglarını, görsel boyutlara açılan biçemini öykülerine taşımış; böylece, okurken ilgi ve dikkati sürekli canlı tutan bir üslupla yazmıştır. Öykülerinin temelinde yoğun ve dikkatli bir gözlem ve yaşanmışlıklardan gelen bir gerçekçilik söz konusudur.

Öykülerindeki diyaloglarda halk deyimlerini, halk dilinden sözcükleri, günlük konuşma dilinin canlılığını aktarır. Bu diyaloglarda hem konuşan öykü kişisinin karakteri yansıtılır hem de onun içinde bulunduğu toplumsal ilişkiler ağı sezdirilir.

Bir söyleşisinde şunları belirtir: “Anlatma tekniklerini dert edinmeme gelince… İyi ediyorum, o öyle de anlatılır, böyle de diyorum ve seçimi okur adına ben yapıyorum. Her yazarın bir anlatı özelliği vardır. Küçük hikâye zor bir zanaattır, sevmeniz, sevdirmeniz için onu yenilemeniz, yenileştirmeniz gerekmez mi?

Yenilik, yenilenme, değişik tatlar, insana denenmemiş bir anlatı biçiminde yaklaşmak… Kim, az şey der buna? Siz hikâyeleri okuyun ve tadını çıkarın, en iyisi.” (Milliyet Kitap, Serpil Gülgûn, 13 Şubat 2006) Bu sözler hem öykü sanatına hem de öykü okuruna karşı kendini sorumlu hisseden; öykü sanatında, kurgu, biçem, teknik ve dilde sürekli yenileşmeden ve gelişmeden yana olan yaratıcı bir yazarın bakış açısını özetler.

Sinemacılığının yanı sıra gazeteciliği de gözlem, araştırma, röportaj tekniğini kullanma, akıcı yazma konularında eserlerine olumlu yönde katkılar yapmıştır. Gözlemdeki başarısı öykülerindeki gerçekçilik boyutunu yükseltmiş; röportaj ustalığı, yazarın, öykülerinde sağlam ve etkili diyaloglar yazmasında etkili olmuş; araştırmacılığı öykülerine ve öykü kahramanlarına iç derinlik kazandırmış; az sözcükle, kelime tasarrufuyla yazma özelliği, öykü ve romanlarına yalınlık, akıcılık, süreklilik kazandırmıştır.

Bu özelliği ayrıca metni anlamlandırma süreçlerinde okuru da etkin kılmıştır. Vedat Günyol, onun hakkında şöyle yazmıştır: “Tarık Dursun, her şeyden önce, Türkçenin ağzından girip burnundan çıkarmasını bilen, sözcük yaratımında ustaların ustası bir yazardır.” (Milliyet Sanat 1 Nisan 1985)

Tarık Dursun K.’nın yazınsal metinde dili kullanma biçimini ve yazım tarzını Batı yazınından daha çok Hemingway’e ve Saroyan’a benzetirim. Hemingway ve Saroyan, her ikisi de, kısa, etkili ve yalın cümlelerle yazarak, çarpıcı etkilerini az sözcüklü anlatımlar üzerinden gerçekleştirdiler.

İngiliz edebiyatı uzmanı Eliot Engel’in belirttiği gibi, “Hemingway çağdaş düzyazının biçimini değiştirdi: Kısa ve öz cümleler, çarpıcı ve güçlü fiiller onun mirasıdır.” Saroyan da, düzyazıda kendine özgü bir tarz geliştirerek; akıcı, konuşur gibi, coşku dolu, içten cümlelerle yazdı. Bu tarz, yazarın adından kaynaklanan Saroyanesque sözcüğüyle anılmaya başlandı.

Bizde de, Tarık Dursun K.’nın böylesi bir üslup öncülüğünü gerçekleştirmiş olduğunu belirtmek mümkün. Onun, bazen tek yüklemden oluşan cümleleri de vardır; ama bu tek sözcük metinde öyle bir bağlama yerleşmiştir ki, yüreğimizin tam ortasına gelip oturur.

Özellikle yazma serüveninin ilk yıllarında okuduğu Gorki, Istrati ve Hemingway’in etkileri ve izleri söz konusudur Tarık Dursun K.’nın öykü ve roman metinlerinde. Bu konuda şöyle dile getirir düşüncelerini: “İstrati, bizim kuşağın en ‘gözde’ yazarıydı, Remarque, Gorki ve Kazancakis de öyle.

Bizi çeken yanları, bizde (okur olarak) güçlü bir yaşama sevinci yaratıyor olmalarıydı bir; erkekler arası destansı dostluk, dayanışma ve yaşama karşı ortak direnme ve ortak savaşım gücü vermeleriydi, iki. İnsan gerçeği nedir, sol edebiyat nedir, insan nasıl ele alınır ve ona özgü gerçekleriyle nasıl anlatılır, gerçek nedir ve ne değildir… Biz o yazarlardan öğrendik.

Benim bir yazarlık borcum oldu bu nedenle, o borcu o hikâyelerde ödedim.” (Milliyet Kitap, Serpil Gülgûn, 13 Şubat 2006)

Özlem Fedai, Tarık Dursun K. adlı akademik çalışmasında; yazarın öykücülüğünü dört ayrı döneme ayırıyor: İlk olarak, 1948-1960 arasındaki evreyi (Anadolu gazetesinde çıkan ilk öykülerinden Güzel Avrat Otu adlı öykü kitabının çıkışına kadar olan süre) Çıraklık Dönemi olarak adlandıran Özlem Fedai, bu dönem öykülerini yazarın Orhan Kemal ve Memduh Şevket’in etkisi altında olduğu dönem olarak nitelendirmektedir. İzmir’in toplumsal yaşamından kesitlerin anlatıldığı bu öykülerde yerli halk, gayrimüslimlerle yerli halkın ilişkileri, aile içi ilişkiler ve gençlik çağında yaşanan aşklar işlenir.

Hasangiller, Vezir Düşü, Rıza Bey Aile Evi, Güzel Avrat Otu adlı öykü kitapları yazarın bu dönemine özgüdür.

1960- yılından Sevmek Diye Bir Şey adlı kitabının yayımlandığı 1965’e kadarki dönem; Geçiş Dönemi olarak adlandırılabilir. Bu dönemde yazar, Pazar Postası, Şimdilik, Yeditepe, Şairler Yaprağı gibi dergilerde yan yana yazdığı İkinci Yeni şairlerinin edebi dünyasından, onların izleklerinden ve şiir üsluplarından etkilenir.

Aşk, yalnızlık, bunaltı, yabancılaşma, içe kapanma gibi konuları daha sanatlı, soyut bir dille anlatır. Bu evrede İkinci Yeni şiirinin imgelerle örgülenen, anlam kapalılığı taşıyan soyut anlatımını öykülerine yansıtır. Bu dönemde bireysel konuların yanı sıra taşra yaşamını da sosyal bir motif olarak işler. Bu dönem de -bir anlamda- etkilenme dönemi sayılır.

Yazarın asıl edebi kişiliğini bulduğu evre, 1966 yılında yayımlanan Yabanın Adamları adlı öykü kitabından 1980 darbesine kadarki dönem, Olgunluk Dönemi olarak adlandırılabilir. Bu dönemde yazar, öykülerinde bireysel konuları arka plana alarak sosyal ve siyasi konuları işlemeye ağırlık verir.

Bu dönem öykülerinde töreler, gecekondu sorunu, emek sömürüsü, kadın bedeninin sömürüsü gibi konuları işler. Siyasi yönün ağır bastığı kitabının adı 36 Kısım Tekmili Birden adını taşır. Bu kitaptaki öykülerinde sistemin çarkları arasında ezilen insanları, sınıf farkını ve emperyalizme karşı mücadeleyi işler.

Dönemin genel eğilimine de uyarak, halk edebiyatı eserlerine ilgi duyar; halk hikâyeleri tarzından ve söyleyişinden esinlenen öyküler yazar. Köylüler arasından derlediği Bağrıyanık Ömer ile Güzel Zeynep adlı hikâyeyi yeniden kurgular.

Bu dönemindeki öykülerinde yazar, sinema sanatından edindiği bilgi birikimini ve deneyimlerini öykü sanatına uygular. Halk hikâyelerinden, masallardan yararlandığı öykülerde dil, halkın ve köylünün kullandığı sözcüklerden izler taşır.

Öyküleri için halk kaynaklarına yönelen Tarık Dursun K. bu kaynaklardan beslenerek yepyeni dönüşümlere ve sentezlere ulaşır. (Yabanın Adamları, Denizin Kanı, İnsan Kurdu…) Yazarın bu tutumu daha önce belirttiğim düşüncesine uygundur; yani öykü yazarı öyküden ve okurundan sorumludur, her zaman için bu sanatta yenilikler yapmalıdır.

1980 darbesi sonrasında yazar yeniden bireyin dünyasına ağırlık veren eserler yazmaya başladı.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: edebiyathaber.net
Haber metni ve görseller edebiyathaber.net sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Kültür-Sanat · Bölge: Adıyaman/Gerger
Yayın: 19 Kasım 2026 22:16 · Kaynak: edebiyathaber.net
Kaynağı Oku ↗