Tarihte bugün: 18 Kasım'da Türkiye ve dünyada neler yaşandı?
- 18 Kasım, tarih boyunca birçok önemli gelişmeye sahne olan özel günlerden biri olarak dikkat çekiyor
- Siyasi kararlar, bilimsel keşifler, toplumsal dönüşümler ve dünya tarihini etkileyen olaylar bu tarihte yaşandı
18 Kasım, tarih boyunca birçok önemli gelişmeye sahne olan özel günlerden biri olarak dikkat çekiyor. Siyasi kararlar, bilimsel keşifler, toplumsal dönüşümler ve dünya tarihini etkileyen olaylar bu tarihte yaşandı. Bazı gelişmeler kendi dönemini şekillendirirken, bazıları ise yıllar sonra bile etkisini sürdürdü.
Tarihin akışını değiştiren olayların bir araya geldiği 18 Kasım, geçmişten günümüze uzanan önemli izler taşıyor. Dünya ve Türkiye tarihinde derin izler bırakan bu gelişmeler, bugün hâlâ önemini koruyor.
İşte tarihin sayfalarında 18 Kasım'da yaşanan dikkat çekici olaylar…1583 - Saint Benoît'te Cizvit eğitim faaliyeti başladı1583 yılında İstanbul Galata'daki Saint Benoît yerleşkesinde Cizvitlerin eğitim faaliyeti başlaması, Türkiye'deki en eski Batılı eğitim kurumlarından birinin tarihinin önemli aşamalarından biri oldu. Saint Benoît'in kökleri daha eski bir Benedikten manastırına dayanıyordu.
Osmanlı döneminde Galata, Avrupalı tüccarlar, diplomatlar ve Katolik dinî toplulukların yoğun olarak bulunduğu bir bölgeydi. Fransa'nın diplomatik himayesi altındaki Katolik kurumları burada faaliyet gösteriyordu. Cizvitler 1583 yılında Saint Benoît'e yerleşerek eğitim çalışmalarını geliştirdi.
Bu nedenle Saint Benoît Lisesinin tarihçesinde 1583 yılı önemli bir başlangıç tarihi olarak kabul edilir. Okul zaman içinde farklı Katolik tarikatlarının yönetimine geçti. Osmanlı döneminde yabancı dil ve Batı tipi eğitim veren önemli kurumlardan biri hâline geldi.
Daha sonraki yüzyıllarda Lazaristler okulun yönetimini üstlendi. Saint Benoît günümüzde de İstanbul'un köklü Fransız eğitim kurumlarından biri olarak faaliyet göstermektedir.
1601 - Kanije savunması Osmanlı zaferiyle sonuçlandı1601 yılında Tiryaki Hasan Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Kanije Kalesi'ni kuşatan Habsburg ordusuna karşı önemli bir zafer kazandı. Olay, Osmanlı-Habsburg mücadelelerinin sürdüğü Uzun Türk Savaşı'nın en dikkat çekici safhalarından biriydi.
Arşidük Ferdinand komutasındaki büyük Habsburg kuvveti Kanije'yi kuşatma altına aldı. Kalede bulunan Osmanlı askerlerinin sayısı kuşatma ordusundan çok daha azdı. Tiryaki Hasan Paşa savunmayı yalnızca askerî güçle değil, yanıltıcı haberler ve psikolojik taktiklerle de yürüttü.
Kuşatma haftalarca sürdü. Kasım 1601'de Osmanlı garnizonunun yaptığı ani çıkış ve karşı saldırı kuşatma ordusunda büyük çözülmeye yol açtı. Habsburg kuvvetleri ağır kayıplar vererek geri çekildi. Zaferin tarihi farklı kronolojilerde kasımın ortası ile sonu arasında değişik biçimde verildiğinden 18 Kasım kesin gün olarak ihtiyatla kullanılmalıdır.
Kanije Savunması, Tiryaki Hasan Paşa'nın Osmanlı askerî tarihindeki ününü pekiştiren olay oldu
1912 - İstanbul'da Balkan Savaşları sırasında kolera salgını ağırlaştı1912 yılında Balkan Savaşları sırasında İstanbul'da ciddi bir kolera salgını yaşandı. Ancak salgının tam olarak 18 Kasım günü başladığını söylemek doğru değildir.
Hastalık Balkan cephelerindeki askerî birliklerde daha önce görülmeye başlamış ve geri çekilen askerlerle birlikte İstanbul çevresine taşınmıştı. Özellikle Çatalca hattında bulunan Osmanlı askerleri arasında kolera hızla yayıldı.
Yaralı ve hasta askerlerin İstanbul'a getirilmesi kentteki sağlık koşullarını ağırlaştırdı. Kasım ayının ortalarında salgın başkent için ciddi bir halk sağlığı krizine dönüştü. Hastaneler ve geçici sağlık merkezleri yoğun biçimde kullanıldı.
Belediye ve askerî makamlar dezenfeksiyon, karantina ve temiz su önlemleri almaya çalıştı. Balkan Savaşları'nın yarattığı göç dalgası da hastalığın kontrolünü zorlaştırdı. 1912 İstanbul kolera salgını, savaş dönemlerinde salgın hastalıkların askerî kayıplar kadar ciddi sonuçlara yol açabileceğinin önemli örneklerinden biri oldu
1913 - Belkıs Şevket Hanım İstanbul üzerinde uçtu1913 yılında Belkıs Şevket Hanım bir uçakla İstanbul üzerinde uçarak Osmanlı kadın hareketi ve havacılık tarihi açısından dikkat çekici bir olaya imza attı. Belkıs Şevket, Müdafaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti'nin etkin üyelerinden biriydi.
18 Kasım 1913 tarihinde bir askerî uçağa yolcu olarak bindi. Uçağın pilotluğunu Fethi Bey'in yaptığı aktarılır. Uçuş sırasında İstanbul semalarında dolaşan Belkıs Şevket, aşağıya kadın hakları hareketine destek veren mesajlar içeren kartlar attı.
Bu uçuş, bir Osmanlı Müslüman kadınının uçakla gerçekleştirdiği ilk bilinen uçuşlardan biri olarak kabul edilir. Ancak onu “tek motorlu açık uçağa binme cesareti gösteren dünyadaki ilk kadın” şeklinde tanımlamak doğru değildir; Avrupa ve Amerika'da kadınlar daha önce uçaklara binmiş, hatta pilotluk yapmıştı.
Olayın asıl önemi Osmanlı kadınlarının kamusal hayata katılım mücadelesiyle bağlantılı olmasıdır. Belkıs Şevket'in uçuşu dönemin basınında geniş yankı uyandırdı. Bu girişim kadınların modernleşme, teknoloji ve toplumsal görünürlük taleplerinin sembollerinden biri oldu.
1918 - Letonya bağımsızlığını ilan etti1918 yılında Letonya, I. Dünya Savaşı'nın sona erdiği ve Rus İmparatorluğu'nun parçalandığı ortamda bağımsızlığını ilan etti. Letonya toprakları yüzyıllar boyunca farklı imparatorlukların egemenliği altında kalmıştı.
1917 Rus Devrimi ve ardından Almanya'nın savaşta yenilmesi Baltık bölgesinde yeni devletlerin ortaya çıkmasına imkân verdi. Letonya Halk Konseyi 18 Kasım 1918 tarihinde Riga'da bağımsız Letonya Cumhuriyeti'nin kurulduğunu ilan etti.
Kārlis Ulmanis geçici hükûmetin başına geçti. Ancak bağımsızlık ilanıyla birlikte ülkenin güvenliği hemen sağlanamadı. Alman birlikleri, Bolşevikler ve Letonya milliyetçi kuvvetleri arasında yaklaşık iki yıl süren çatışmalar yaşandı.
Letonya'nın bağımsızlığı 1920'de imzalanan Riga Barış Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından tanındı. Ülke 1940 yılında Sovyetler Birliği tarafından ilhak edildi. Letonya 1991 yılında yeniden bağımsızlığını kazandı ve 18 Kasım günümüzde ülkenin millî bayramı olarak kutlanmaktadır.
1922 - Uzunköprü yeniden Türk yönetimine geçti1922 yılında Edirne'nin Uzunköprü ilçesi, Doğu Trakya'nın Türkiye'ye devredilmesi sürecinde Yunan işgalinden kurtuldu. Bölge 1920 yılında Yunan kuvvetlerinin kontrolüne girmişti.
Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanmasının ardından Türkiye ile İtilaf Devletleri arasında Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. 11 Ekim 1922 tarihli anlaşmaya göre Yunan birlikleri Doğu Trakya'yı boşaltacak ve bölge aşamalı olarak Türk yönetimine devredilecekti.
Kasım ayı boyunca Türk jandarma ve idare heyetleri Trakya'daki şehir ve ilçeleri teslim aldı. Uzunköprü de 18 Kasım 1922 tarihinde yeniden Türk yönetimine geçti. Halk yeni yönetimi törenlerle karşıladı. Doğu Trakya'nın geri alınması büyük çaplı yeni bir savaş yapılmadan diplomatik yöntemlerle gerçekleştirildi.
Edirne'nin teslim alınmasıyla süreç daha da ilerledi. Uzunköprü'de 18 Kasım günümüzde kurtuluş günü olarak anılmaktadır.
1922 - Abdülmecid Efendi halife seçildi1922 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi, Osmanlı saltanatının kaldırılmasının ardından Abdülmecid Efendi'yi halife seçti. TBMM 1 Kasım 1922 tarihinde saltanat ile hilafeti birbirinden ayırmış ve padişahlığı sona erdirmişti.
Son Osmanlı padişahı VI. Mehmed Vahdettin 17 Kasım'da İstanbul'dan ayrıldı. Bunun üzerine hilafet makamı boş kaldı. TBMM 18 Kasım 1922 tarihinde yaptığı seçimde Osmanlı hanedanından Abdülmecid Efendi'yi halife seçti. Abdülmecid Efendi'nin görevi siyasi iktidar içermeyen, sembolik ve dinî bir makam olarak tanımlandı.
Kendisine “Halife-i Müslimin” unvanı verildi ancak padişahlık yetkileri tanınmadı. Hilafet kurumu Ankara ile İstanbul arasındaki siyasi tartışmaların devam ettiği bir alan oldu. 3 Mart 1924 tarihinde TBMM hilafeti tamamen kaldırdı.
Abdülmecid Efendi ve Osmanlı hanedanı üyeleri Türkiye dışına çıkarıldı. Böylece Abdülmecid Efendi Osmanlı hanedanının son halifesi olarak tarihe geçti
1927 - Ankara Radyosu düzenli yayına geçti1927 yılında Ankara'da radyo yayınlarının başlaması Türkiye'deki modern kitle iletişiminin önemli aşamalarından biri oldu. Türkiye'deki ilk düzenli radyo yayınları aynı yıl İstanbul'da başlamıştı.
Ankara'da kurulan verici de kısa süre sonra yayına hazır hâle getirildi. Ankara Radyosu'nun ilk yayınlarının 18 Kasım 1927 tarihinde başladığı kabul edilir. İlk dönem yayınlarında haberler, müzik, resmî duyurular ve kültür programları yer alıyordu.
Yayınlar başlangıçta Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi tarafından yürütüldü. Radyo alıcılarının sayısı az olduğu için yayınları dinleyebilen kitle ilk yıllarda sınırlıydı. 1930'larda devlet radyo yayıncılığı üzerindeki denetimini artırdı.
Ankara'daki daha güçlü vericilerin hizmete girmesiyle radyo ülke çapında etkili bir iletişim aracı hâline geldi. Ankara Radyosu özellikle Cumhuriyet döneminin kültür, müzik ve haber politikalarının halka ulaştırılmasında önemli rol oynadı.
1928 - Mickey Mouse ilk kez Steamboat Willie ile geniş kitlelerin karşısına çıktı1928 yılında Walt Disney ve Ub Iwerks tarafından geliştirilen Mickey Mouse karakteri, \Steamboat Willie\ adlı kısa animasyon filmiyle geniş izleyici karşısına çıktı. Film 18 Kasım tarihinde New York'taki Colony Theatre'da gösterildi.
Mickey daha önce \Plane Crazy\ ve \The Gallopin' Gaucho\ adlı sessiz kısa filmlerde hazırlanmıştı ancak bu filmler başlangıçta dağıtımcı bulamamıştı. Bu nedenle 18 Kasım genellikle Mickey Mouse'un resmî doğum günü olarak kabul edilir. \Steamboat Willie\, görüntü ile senkronize ses kullanımındaki başarısıyla da dikkat çekti.
Walt Disney Mickey'nin ilk dönem seslendirmesini kendisi yaptı. Karakter kısa sürede büyük popülerlik kazandı ve Disney şirketinin simgesi hâline geldi. Mickey'nin başarısı Walt Disney Studios'un büyümesinde kritik rol oynadı.
Karakter daha sonra yüzlerce animasyon, çizgi roman ve üründe kullanıldı. 18 Kasım 1928 animasyon sinemasının en bilinen karakterlerinden birinin dünya çapındaki yükselişinin başlangıç tarihi olarak kabul edilmektedir.
1931 - Japonya Mançurya'daki askerî ilerleyişini genişletti1931 yılında Japonya'nın Mançurya'yı işgali 18 Kasım'da başlamadı; işgal süreci 18 Eylül 1931 tarihli Mukden Olayı'nın ardından başlamıştı. Japon Kwantung Ordusu bu olayı gerekçe göstererek Çin'in kuzeydoğusundaki Mançurya'da hızlı bir askerî harekât başlattı.
Japon birlikleri kısa süre içinde Mukden ve çevresindeki önemli merkezleri kontrol altına aldı. Ekim ve kasım aylarında ilerleyiş daha geniş bölgelere yayıldı. 18 Kasım civarında Japon birlikleri özellikle kuzey Mançurya'daki stratejik noktalar üzerinde baskısını artırdı.
Çin hükûmeti Milletler Cemiyetine başvurarak Japon saldırısını protesto etti. Japonya 1932 yılında bölgede Mançukuo adında kukla bir devlet kurdu. Eski Çin İmparatoru Puyi bu devletin başına getirildi. Milletler Cemiyeti Mançukuo'yu tanımadı ve Japonya 1933 yılında Cemiyetten ayrıldı.
Mançurya'nın işgali Japonya'nın Asya'daki yayılmacı politikalarının ve II. Dünya Savaşı'na giden sürecin önemli başlangıçlarından biri oldu.
1933 - İstanbul Üniversitesi eğitime başladı1933 yılında gerçekleştirilen Üniversite Reformu sonucunda İstanbul Darülfünunu kapatılarak İstanbul Üniversitesi kuruldu. Reformun hukuki temeli 31 Mayıs 1933 tarihinde kabul edilen kanunla oluşturuldu.
Darülfünun 31 Temmuz'da resmen kapatıldı ve yeni üniversite 1 Ağustos 1933 tarihinde hukuken faaliyete geçti. Eğitim faaliyetlerinin yeni akademik yapılanma içinde başlaması ise 18 Kasım 1933 tarihiyle ilişkilendirilir. Bu nedenle 18 Kasım'ı İstanbul Üniversitesinin kuruluşundan çok eğitim-öğretime başladığı tarih olarak vermek daha doğrudur.
Reform sırasında öğretim kadrosu önemli ölçüde yenilendi. Nazi Almanyası'ndan kaçan çok sayıda Alman ve Avusturyalı bilim insanı da İstanbul Üniversitesinde görev aldı. Bu akademisyenler tıp, hukuk, iktisat, fen ve sosyal bilimlerin gelişmesine önemli katkılar sağladı.
Üniversite Cumhuriyet döneminde modern yükseköğretimin temel kurumlarından biri hâline geldi. İstanbul Üniversitesi günümüzde tarihini 1453'e kadar götüren kurumsal bir gelenekle birlikte 1933 reformunu modern yapısının başlangıcı olarak kabul etmektedir.
1936 - Almanya ve İtalya Franco yönetimini tanıdı1936 yılında Nazi Almanyası ve Faşist İtalya, İspanya İç Savaşı sırasında General Francisco Franco'nun liderliğindeki Milliyetçi yönetimi resmen tanıdı. İspanya İç Savaşı temmuz ayında Cumhuriyet hükûmetine karşı başlayan askerî ayaklanmayla ortaya çıkmıştı.
Franco kısa sürede Milliyetçi güçlerin başlıca lideri hâline geldi. Almanya ve İtalya daha savaşın ilk aylarından itibaren Franco kuvvetlerine uçak, silah, asker ve lojistik destek sağlıyordu. 18 Kasım 1936 tarihinde Adolf Hitler'in Almanyası ile Benito Mussolini'nin İtalyası Franco'nun yönetimini İspanya'nın meşru hükûmeti olarak tanıdı.
Bu karar Cumhuriyetçi hükûmete karşı uluslararası güç dengesini Milliyetçilerin lehine etkiledi. Almanya'nın Condor Lejyonu savaş boyunca Franco kuvvetlerine hava desteği sağladı. İtalya da on binlerce asker gönderdi. Sovyetler Birliği ise Cumhuriyetçi hükûmete destek verdi.
Franco'nun kuvvetleri 1939 yılında savaşı kazandı ve İspanya'da 1975'e kadar sürecek otoriter yönetim kuruldu.
1937 - Dersim'deki askerî harekât 18 Kasım'da sona ermedi“Dersim İsyanı 18 Kasım 1937'de bastırıldı” şeklindeki ifade tarihsel süreci doğru yansıtmaz. Dersim bölgesindeki çatışmalar ve devletin askerî operasyonları 1937 yılında başlamış, ancak 1938 yılı boyunca da devam etmiştir.
Seyit Rıza ve beraberindeki altı kişi 15 Kasım 1937 tarihinde Elazığ'da idam edildi. Bu gelişme 1937 safhasının önemli dönüm noktalarından biri olsa da askerî harekâtın tamamlandığı anlamına gelmedi. 1938 yılında bölgeye yönelik çok daha geniş kapsamlı operasyonlar gerçekleştirildi.
Çok sayıda insan hayatını kaybetti ve binlerce kişi başka bölgelere zorunlu olarak gönderildi. Can kaybının miktarı ve olayların nasıl tanımlanması gerektiği konusunda tarihçiler, siyasi çevreler ve resmî kaynaklar arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunmaktadır.
Bazı kaynaklar “Dersim İsyanı”, bazıları “Dersim Harekâtı” veya “Dersim 1937-38 olayları” ifadelerini kullanır. Bu nedenle 18 Kasım 1937 için kesin bir “isyan bastırıldı” başlığı kullanmak yanıltıcı olur. Olaylar 1938 yaz ve sonbaharındaki operasyonlarla ancak askerî olarak sona erdi.
1940 - Türkiye'de hava saldırılarına karşı karartma kararı alındı1940 yılında II. Dünya Savaşı Avrupa'da hızla yayılırken Türkiye olası hava saldırılarına karşı sivil savunma önlemlerini artırdı. Türkiye savaşa doğrudan katılmamıştı ancak Balkanlar, Doğu Akdeniz ve Karadeniz'deki gelişmeler ülkenin güvenlik kaygılarını yükseltiyordu.
Bakanlar Kurulu 18 Kasım tarihinde şehir ve kasabalarda geceleri karartma uygulanmasına yönelik karar aldı. Amaç düşman uçaklarının yerleşim merkezlerini gece havadan kolayca tespit etmesini önlemekti. Sokak lambaları, evlerin pencereleri ve iş yerlerindeki ışıkların dışarıdan görünmemesi için çeşitli kurallar getirildi.
Otomobil farlarının da sınırlı ışık verecek şekilde kapatılması istendi. Belirli aralıklarla hava saldırısı tatbikatları yapıldı. Sivil savunma görevlileri halkı sirenler ve sığınak uygulamaları konusunda bilgilendirdi. Türkiye savaşın dışında kalmayı başarsa da ekonomik ve askerî seferberlik koşulları günlük hayatı yıllarca etkiledi.
Karartma uygulamaları da savaşın Türkiye'deki sivil yaşam üzerindeki en görünür etkilerinden biri oldu.
1945 - Doğan Kardeş Sanat Müsamereleri'nin ilk etkinliği düzenlendi1945 yılında çocuklara yönelik kültür ve sanat çalışmalarıyla tanınan \Doğan Kardeş\ çevresinde hazırlanan sanat müsamerelerinin ilki İstanbul'da gerçekleştirildi. Etkinlik Tepebaşı Çocuk Tiyatrosu'nda düzenlendi. \Doğan Kardeş\ dergisi, çocukların edebiyat, resim, müzik ve tiyatroyla tanışmasına büyük önem veren yayınlardan biriydi.
Yapı Kredi'nin kurucusu Kâzım Taşkent'in küçük yaşta hayatını kaybeden oğlu Doğan'ın anısına oluşturulan kültür girişiminin parçasıydı. Sanat müsamerelerinde çocukların sahne performansları, müzik gösterileri ve çeşitli kültürel çalışmalar yer aldı.
Etkinlikler çocukların yalnızca izleyici değil, aktif katılımcı olmalarını amaçlıyordu. Doğan Kardeş markası daha sonraki yıllarda dergi, kitap ve kültür etkinlikleriyle geniş bir okur kuşağını etkiledi. Çocuk edebiyatının Türkiye'de gelişmesinde önemli rol oynadı.
Pek çok yazar ve çizer genç okuyucularla bu yayınlar aracılığıyla buluştu. İlk sanat müsameresi de bu kültürel hareketin erken ve dikkat çekici etkinliklerinden biri oldu.
1945 - Bulgaristan'daki seçimleri Yurtsever Cephe kazandı1945 yılında Bulgaristan'da II. Dünya Savaşı sonrasındaki yeni siyasi düzenin şekillendiği parlamento seçimleri gerçekleştirildi. Seçimler 18 Kasım tarihinde yapıldı.
Sovyet Kızıl Ordusu 1944 yılında Bulgaristan'a girmiş ve ülkedeki eski yönetim devrilmişti. Komünist Partinin öncülüğündeki Yurtsever Cephe hükûmetin ana siyasi gücü hâline geldi. 1945 seçimlerine muhalefetin önemli bir kısmı baskı, tutuklamalar ve seçim koşullarının adil olmadığı gerekçesiyle katılmadı veya boykot etti.
Resmî sonuçlara göre Yurtsever Cephe ezici çoğunluk elde etti. Bu nedenle sonucu normal ve rekabetçi bir demokratik seçim olarak değerlendirmek doğru değildir. Komünist Parti kısa süre içinde devlet kurumları üzerindeki kontrolünü daha da artırdı.
1946 yılında yapılan referandumla monarşi kaldırıldı ve Bulgaristan Halk Cumhuriyeti ilan edildi. 1947'ye gelindiğinde muhalefet büyük ölçüde ortadan kaldırıldı. 18 Kasım 1945 seçimleri Bulgaristan'ın tek partili komünist sisteme geçişindeki önemli aşamalardan biri oldu.
1953 - Feriha Sanerk Türkiye'nin ilk kadın emniyet müdürü oldu1953 yılında Feriha Sanerk, Türkiye'de emniyet müdürlüğü rütbesine yükselen ilk kadın olarak tarihe geçti. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun olan Sanerk, 1951 yılında kaymakamlık sınavını kazanmasına rağmen kadın olduğu gerekçesiyle kaymakam olarak atanmadı.
Bunun üzerine Emniyet Genel Müdürlüğünde göreve başladı. Komiser muavini olarak çalışırken mesleğinde hızla yükseldi. 1953 yılında emniyet müdürlüğü rütbesini aldı ancak kadın olduğu gerekçesiyle bu göreve atanmasında da engelle karşılaştı.
Sanerk hukuki yollara başvurarak kararın değiştirilmesi için mücadele etti. Açtığı davayı kazanmasının ardından Türkiye'nin ilk kadın emniyet müdürü olarak görev yaptı. Bazı kaynaklarda göreve fiilen başlamasının 1954 yılına uzandığı belirtilse de 1953 yılı rütbeye yükseldiği ve ilk kadın emniyet müdürü olarak kayıtlara geçtiği yıl kabul edilir.
Sanerk 1974 yılına kadar Emniyet Teşkilatında görev yaptı. Kariyeri, kadınların kamu yönetiminde üst düzey görevlere gelebilmesi açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
1960 - Türk Standardları Enstitüsü kuruldu1960 yılında Türk Standardları Enstitüsü, Türkiye'de standartların hazırlanması ve uygulanmasını sağlamak amacıyla kuruldu. Kurumun hukuki temeli 132 sayılı Türk Standardları Enstitüsü Kuruluş Kanunu ile oluşturuldu.
Kanun 18 Kasım 1960 tarihinde kabul edildi. TSE'nin temel görevi üretimden hizmet sektörüne kadar çok geniş bir alanda Türk standartlarını hazırlamak ve yayımlamak oldu. Kurum aynı zamanda ürünlerin belirlenen kalite ve güvenlik şartlarına uygunluğunu değerlendiren belgelendirme faaliyetleri yürüttü.
“TSE” işareti zaman içinde Türkiye'de standartlara uygunluğun en tanınmış sembollerinden biri hâline geldi. Enstitü uluslararası standardizasyon kuruluşlarıyla da iş birliği yaptı. Sanayi ürünlerinin kalitesi, tüketici güvenliği ve uluslararası ticarette teknik uyum açısından önemli görevler üstlendi.
Daha sonraki yıllarda test, muayene, gözetim ve sistem belgelendirme faaliyetleri de kurumun çalışma alanına girdi. TSE günümüzde Türkiye'nin standardizasyon alanındaki başlıca ulusal kuruluşu olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.
1966 - Phan Thi Mao olayı Vietnam Savaşı'nın en tartışmalı savaş suçlarından biri oldu1966 yılında Vietnam Savaşı sırasında genç Vietnamlı Phan Thi Mao'nun Amerikan askerleri tarafından kaçırılması ve öldürülmesi, savaşın en çok tartışılan bireysel suç olaylarından birine dönüştü. Olay ABD ordusunun 1.
Süvari Tümenine bağlı beş askerin keşif görevi sırasında meydana geldi. Askerler 18 Kasım'da bir köye girdiklerinde Phan Thi Mao'yu zorla yanlarına aldı. Genç kadın görev sırasında cinsel saldırıya uğradı ve kısa süre sonra öldürüldü.
Birlikteki askerlerden Robert Storeby olaya katılmayı reddetti ve daha sonra yaşananları üstlerine bildirdi. Açılan askerî soruşturma sonucunda olaya karışan askerlerden bazıları yargılandı ve mahkûm edildi. Dava Amerikan kamuoyunda savaş sırasında askerlerin sivillere yönelik suçlarının nasıl soruşturulduğu konusunda önemli tartışmalara yol açtı.
Olay daha sonra gazeteci Daniel Lang tarafından ayrıntılı biçimde kaleme alındı. Hikâye sinema ve edebiyat eserlerine de konu oldu. Phan Thi Mao olayı, Vietnam Savaşı'nın siviller üzerindeki ağır etkisini gösteren ve savaş hukuku açısından incelenen vakalardan biri olarak tarihe geçti.
1967 - Kıbrıs krizinde Türk savaş uçakları ada üzerinde uçuş yaptı1967 yılında Kıbrıs'taki Geçitkale ve Boğaziçi olaylarının ardından Türkiye ile Yunanistan arasındaki gerilim son derece tehlikeli bir noktaya ulaştı. 15 Kasım'daki çatışmalarda çok sayıda Kıbrıslı Türk hayatını kaybetmişti.
Türkiye askerî müdahale ihtimalini ciddi biçimde değerlendirmeye başladı. 18 Kasım tarihinde Türk savaş uçakları Kıbrıs üzerinde alçak uçuşlar gerçekleştirerek Türkiye'nin askerî kararlılığını gösterdi. Aynı dönemde Birleşmiş Milletler Barış Gücü denetimindeki Erenköy bölgesinde Kıbrıslı Türk ve Rum unsurlar arasında saatler süren yeni çatışmalar yaşandı.
Dönemin kayıtlarında çatışmanın yaklaşık yedi saat sürdüğü belirtilmektedir. Türk Silahlı Kuvvetleri alarma geçirilirken TBMM de gelişmeleri kapalı oturumlarda ele aldı. Türkiye, Yunan birliklerinin adadan çekilmesini ve General Georgios Grivas'ın Kıbrıs'tan ayrılmasını talep etti.
ABD'nin yürüttüğü yoğun diplomasi sonucunda taraflar doğrudan savaşa girmekten kaçındı. 1967 Kıbrıs krizi, 1974'e kadar devam edecek Türk-Yunan anlaşmazlığının en kritik askerî gerilimlerinden biri oldu.
1976 - İspanya Parlamentosu demokrasiye geçişin yolunu açtı1976 yılında İspanya'da Francisco Franco'nun ölümünün ardından demokratik sisteme geçiş için tarihî bir karar alındı. Franco yaklaşık 36 yıl boyunca ülkeyi otoriter bir rejimle yönetmiş ve 20 Kasım 1975 tarihinde hayatını kaybetmişti.
Kral I. Juan Carlos devlet başkanı olduktan sonra siyasi sistemi reform etmeye yöneldi. Başbakan Adolfo Suárez yönetimindeki hükûmet, Franco döneminin kurumlarını hukuki yöntemlerle ortadan kaldırmayı amaçlayan Siyasi Reform Yasası'nı hazırladı.
İspanyol parlamentosu 18 Kasım 1976 tarihinde bu düzenlemeyi büyük çoğunlukla kabul etti. Yasa daha sonra 15 Aralık'ta halkoyuna sunuldu ve seçmenlerin büyük desteğini aldı. Düzenleme serbest seçimlere, siyasi partilerin faaliyet göstermesine ve yeni demokratik kurumların oluşturulmasına imkân sağladı.
Haziran 1977'de İspanya'da yaklaşık kırk yıl aradan sonra serbest genel seçimler yapıldı. 1978 yılında yeni demokratik anayasa halkoyuyla kabul edildi. Bu nedenle 18 Kasım 1976, “demokrasinin bir anda kurulduğu gün” değil, Franco diktatörlüğünden parlamenter demokrasiye geçişin hukuki kapısını açan temel tarihlerden biri olarak değerlendirilmelidir.
1978 - Jonestown'da 900'den fazla kişi hayatını kaybetti1978 yılında Guyana'daki Jonestown yerleşiminde 900'den fazla insanın ölümüyle sonuçlanan büyük bir trajedi yaşandı. Yerleşim, Jim Jones liderliğindeki Peoples Temple adlı dinî-siyasi topluluk tarafından kurulmuştu.
ABD Kongre üyesi Leo Ryan, topluluk hakkındaki kötü muamele iddialarını araştırmak amacıyla Guyana'ya gitti. Ryan ve beraberindeki bazı kişiler 18 Kasım tarihinde Port Kaituma havaalanında silahlı saldırıya uğradı ve Ryan dahil beş kişi öldürüldü.
Bunun ardından Jonestown'da kitlesel ölüm olayı yaşandı. Eski anlatımlarda “913 kişi topluca intihar etti” şeklinde bir ifade kullanılsa da bu tanım olayı tam olarak yansıtmaz. Jonestown yerleşiminde 900'den fazla kişi öldü ve bunların yaklaşık 300'ü çocuktu.
Çok sayıda insan zehirli içeceği zorla almak durumunda kaldı veya iradeleri dışında öldürüldü; bu nedenle olay günümüzde kitlesel cinayet ve toplu intiharın iç içe geçtiği bir felaket olarak değerlendirilir. Guyana'daki farklı noktalardaki ölümler de hesaba katıldığında toplam can kaybı 918 olarak kabul edilmektedir.
Jonestown faciası kapalı ve otoriter toplulukların oluşturabileceği tehlikelerin en çarpıcı tarihsel örneklerinden biri hâline geldi.
1983 - BM Güvenlik Konseyi KKTC'nin bağımsızlık ilanını geçersiz saydı1983 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin 15 Kasım'daki bağımsızlık ilanına ilişkin 541 sayılı kararı kabul etti. Karar 18 Kasım tarihinde alındı.
Güvenlik Konseyi bağımsızlık bildirisini hukuken geçersiz saydığını açıkladı ve geri çekilmesi çağrısında bulundu. Ayrıca bütün devletlerden Kıbrıs Cumhuriyeti dışında adada başka bir devleti tanımamalarını istedi. Bu nedenle olayı yalnızca “BM KKTC'yi tanımadı” şeklinde ifade etmek eksik kalmaktadır.
Türkiye bağımsızlık ilanından sonra KKTC'yi tanıdı ve diplomatik ilişki kurdu. Buna karşılık başka hiçbir Birleşmiş Milletler üyesi devlet KKTC'yi bağımsız bir devlet olarak resmen tanımadı. BM Güvenlik Konseyi 1984 yılında aldığı 550 sayılı kararla da bu tutumunu tekrar etti.
Kıbrıs Türk tarafı ise kendi kaderini tayin hakkını ve adadaki iki toplumun siyasi eşitliğini öne çıkararak bağımsızlık kararını savundu. Kıbrıs sorunu sonraki yıllarda federasyon ve iki devletli çözüm modelleri çevresinde süren uluslararası müzakerelerin konusu olmaya devam etti.
1992 - Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nda kapsamlı değişiklikler kabul edildi1992 yılında Türkiye'de ceza yargılaması ve gözaltı uygulamalarını ilgilendiren önemli hukuk reformlarından biri gerçekleştirildi. 18 Kasım tarihinde kabul edilen 3842 sayılı kanun, mevcut Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun çeşitli maddelerinde kapsamlı değişiklikler yaptı.
Bu nedenle “Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu 1992'de kabul edildi” ifadesi doğru değildir; temel kanun çok daha eskiydi. 1992 düzenlemesi özellikle sanık ve şüphelilerin savunma haklarını güçlendirmeyi amaçladı. Gözaltındaki kişilerin avukat yardımından yararlanması konusunda yeni güvenceler getirildi.
Yakınlara haber verme, sorgu işlemleri ve müdafiyle görüşme gibi alanlarda da düzenlemeler yapıldı. Reform Türkiye'nin Avrupa insan hakları standartlarına yaklaşması bakımından önemli bir adım olarak değerlendirildi. Bununla birlikte Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yetki alanındaki bazı suçlara ilişkin istisnalar uzun süre tartışma konusu olmaya devam etti.
Ceza muhakemesi sistemi sonraki yıllarda yeni reformlarla yeniden değiştirildi. 2005 yılında yürürlüğe giren yeni Ceza Muhakemesi Kanunu, eski CMUK sisteminin yerini aldı.
1999 - Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı için tarihî anlaşma imzalandı1999 yılında İstanbul'da düzenlenen Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Zirvesi sırasında Hazar enerji kaynaklarının dünya pazarlarına taşınmasına yönelik önemli anlaşmalar imzalandı. 18 Kasım tarihinde Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan arasında Bakü-Tiflis-Ceyhan Ana İhraç Petrol Boru Hattı'na ilişkin hükûmetler arası anlaşma imzalandı.
Proje Azerbaycan'ın Hazar Denizi'ndeki petrolünü Gürcistan üzerinden Türkiye'nin Ceyhan terminaline taşımayı amaçlıyordu. Aynı gün Kazakistan'ın projeye desteğini içeren siyasi belgeler de imzalandı. Hazar geçişli doğal gaz boru hattına ilişkin Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkmenistan arasında da çeşitli mutabakat ve deklarasyonlar gündeme geldi.
ABD yönetimi bu enerji koridoruna güçlü siyasi destek verdi. Bakü-Tiflis-Ceyhan hattının inşaat çalışmaları sonraki yıllarda başladı. Boru hattı 2006 yılında faaliyete geçti ve Hazar petrolünün Akdeniz'e doğrudan ulaştırılmasını sağladı.
Proje Türkiye'nin uluslararası enerji geçiş güzergâhındaki önemini artırdı. 1999 İstanbul anlaşmaları Kafkasya ve Hazar bölgesinin enerji haritasını değiştiren önemli diplomatik gelişmeler arasında yer aldı.
2007 - Zasyadko maden faciasında 101 madenci hayatını kaybetti2007 yılında Ukrayna'nın doğusundaki Donetsk kentinde bulunan Zasyadko kömür madeninde ülke tarihinin en ağır maden kazalarından biri meydana geldi. 18 Kasım sabahı yerin yüzlerce metre altında güçlü bir metan gazı patlaması yaşandı.
Patlama sırasında madende yüzlerce işçi bulunuyordu. Kurtarma ekipleri yoğun gaz ve yüksek sıcaklık nedeniyle yer altındaki bölümlere ulaşmakta büyük güçlük çekti. Kazada 101 madenci hayatını kaybetti. Çok sayıda işçi yaralı olarak kurtarıldı.
Zasyadko madeni daha önce de ölümcül kazalar ve metan patlamalarıyla gündeme gelmişti. Facianın ardından Ukrayna'da kömür madenlerindeki güvenlik standartları ve denetim sistemi yoğun biçimde tartışıldı. Donetsk havzasındaki derin kömür damarlarında yüksek metan oranı madencilik faaliyetlerini özellikle riskli hâle getiriyordu.
2007 Zasyadko faciası bağımsız Ukrayna tarihindeki en ölümcül sanayi ve maden kazalarından biri olarak kayıtlara geçti.
2021 - Şebinkarahisar'daki maden atık barajında çökme meydana geldi2021 yılında Giresun'un Şebinkarahisar ilçesinde faaliyet gösteren bir maden işletmesinin atık barajında meydana gelen çökme ciddi çevre endişesine yol açtı. Olay 18 Kasım akşamı Nesko Maden'e ait kurşun, çinko ve bakır cevheri işleme tesisinin atık barajında yaşandı.
Barajın iç setinin bir bölümünün çökmesi sonucunda sulu maden atıkları tesis dışına akmaya başladı. Atıkların dere yatağı boyunca Kılıçkaya Barajı yönüne ilerlediği tespit edildi. Şirketin müdahalesiyle kontrolsüz akışın yaklaşık iki saat içinde durdurulduğu açıklandı.
Çevre, tarım ve DSİ ekipleri bölgeye gönderilerek su ve toprak numuneleri aldı. Maden işletmesinin faaliyetleri incelemeler kapsamında durduruldu. Olayda can kaybı yaşanmadı ancak çevre kirliliği ve ekosistem üzerindeki muhtemel etkiler kamuoyunda yoğun tartışma yarattı.
Resmî makamlar daha sonraki kontrollerde içme sularında halk sağlığını tehdit eden bir kirlilik tespit edilmediğini açıkladı. Bu nedenle olay “maden kazasında insanların hayatını kaybettiği bir facia”dan çok, atık barajı çökmesi sonucu yaşanan ciddi bir çevre olayı olarak tanımlanmalıdır.
Tarihin izinde bir gün: 18 KasımHer yılın her günü, tarih sayfalarında yeni bir hikâye anlatır. Bugün, 18 Kasım'ın geçmişten günümüze uzanan izlerine birlikte göz attık. Yarın, tarihin başka bir sayfasında yeniden buluşmak üzere.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Yangın
Yayın: 18 Kasım 2026 04:22 · Kaynak: kapadokyahaber.com.tr