Van ve çevresi için dikkat çeken deprem araştırması

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Fiziki Coğrafya Ana Bilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Nurcan Avşin, Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki tektonik hareketliliğin akarsu vadileri ve yer şekillerine yansımalarını araştırıyor.

Yaklaşık iki yıldır “Deliçay ve Bendimahi Vadilerinde Morfotektonik Göstergeler” başlıklı çalışma yürüten Avşin, Erciş ilçesindeki Deliçay ile Muradiye ve Çaldıran ilçelerinden geçen Bendimahi Nehri'nin vadilerinde saha çalışmaları gerçekleştiriyor.

Hazırladığı harita üzerinde belirlediği alanları numaralandıran Avşin; vadi türleri, eski yatak seviyeleri, basamaklı seki oluşumları ile akarsu drenajındaki ani yön değişimleri ve ötelenmeleri inceliyor.

“Depremselliğe ilişkin veriler elde etmeye götürüyor”

Doğu Anadolu Bölgesi'nin Türkiye'nin en aktif tektonik alanlarından biri olduğunu belirten Avşin, bölgenin her noktasında aynı düzeyde tektonik hareketlilik görülmediğini söyledi. Van Gölü'nün kuzeydoğusu ve kuzeyinin tektonik hareketler ve faylar açısından oldukça aktif olduğunu bölgede geçmişte başlayan tektonik sürecin halen devam ettiğini dile getirdi.

Avşin, yer şekilleri ve çeşitli deformasyonların tektonik hareketlerin izlerini taşıdığını belirterek şöyle konuştu:

“Pek çok analitik çalışma, topografik analiz, jeomorfolojik analiz ve jeoloji bilgisi, bizi buradaki depremselliğe ilişkin veriler elde etmeye götürüyor. Büyük depremlere sebep olan fayların bu bölgede oldukça aktif olduğunu görüyoruz.”

Erciş, Çaldıran ve Tutak faylarının izlerinin çeşitli yer şekillerinde görülebildiğini aktaran Avşin, akarsuların da bu hareketlere ilişkin önemli kanıtlar sunduğunu söyledi.

“Akarsular, tıpkı jeomorfolojik ya da jeolojik birer arşiv gibi, yeryüzünde oluşturdukları birtakım göstergelerle, sedimentolojik depolarla, olağan dışı yer şekilleriyle faylar veya diğer tektonik unsurlar tarafından aniden etkilendiklerinin kanıtını bize gösteriyor.” diyen Avşin, akarsu vadilerinin bu nedenle önemli araştırma alanları olduğunu ifade etti.

Akarsular tektonik hareketlerin izlerini taşıyor

Yapılan çalışmanın bilim dünyasında “morfotektonik”, diğer adıyla “tektonik jeomorfoloji” olarak adlandırıldığını belirten Avşin, akarsu sistemlerinin uzun dönemli yer kabuğu hareketlerine ilişkin önemli veriler sunduğunu kaydetti.

Avşin, “Akarsular, yeryüzünü şekillendiren ve yerin iç yapısına ilişkin izleri de yansıtan sistemlerdir. Her yer şekli veya dışsal süreç bu bilgileri aynı şekilde yansıtamaz. Akarsular bu konuda önemli veriler sunuyor.” ifadelerini kullandı.

Akarsu vadilerindeki basamaklı yapılar, ani yön ve kanal değişimleri ile fay dikliklerinin tektonik hareketlerin göstergeleri arasında yer aldığını belirten Avşin, eski yatak seviyelerinin tarihlendirilmesiyle tektonik yükselimin hızının da belirlenebildiğini söyledi.

“Bölge yükselmeye devam ediyor”

Çalışmada özellikle Deliçay ve Bendimahi nehirlerinin bulunduğu alanlarda tektonik hareketliliğe ilişkin çeşitli bulgular elde ettiklerini belirten Avşin, bölgedeki yükselmenin devam ettiğini ifade etti.

Avşin, şu değerlendirmede bulundu:

“Bu bölge geçmişten günümüze kadar devam eden tektonik hareketler nedeniyle yükselmeye devam ediyor ve bu hareketliliğin önümüzdeki dönemde de sürmesi bekleniyor.”

Doğu Anadolu'nun aktif sıkışma rejiminin bu süreci etkilediğini belirten Avşin, bölgede yılda milimetrik oranlarda yükselme görüldüğünü söyledi. “Yer bilimleri açısından önemli bir tektonik süreç yaşayan Doğu Anadolu Bölgesi'nde yılda milimetrik oranlarda yükselme görülürken, Deliçay ve Bendimahi nehirlerinin vadilerinin de yataklarını sürekli derine kazdığını ve gençleştiğini görüyoruz. Bunu da yamaçlardaki basamaklı sekilerden anlıyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Bugün halen yüksek bir deprem riski bulunuyor”

Saha çalışmalarında aktif tektonik hareketlerin devam ettiğini gösteren ani akarsu yatağı değişikliklerine de rastladıklarını anlatan Avşin, nehirlerin bazı bölgelerde ani dirsekler ve köşeler oluşturarak yön değiştirdiğini belirtti.

Özellikle akarsu yataklarının derinliğinde ani değişimler tespit ettiklerini, Van depreminin yıl dönümünün yaklaştığı dönemde yapılan araştırmaların bölgenin mevcut tektonik yapısına ilişkin önemli veriler sunduğunu belirten Avşin, sözlerini şöyle tamamladı:

“Bugün halen yüksek bir deprem riskinin bulunduğunu, tektonik hareketliliğin devam ettiğini ve akarsuların buna kısa sürede tepki vererek bu yer şekillerini oluşturduğunu gösteriyor.”