Bolu’da Türkmen kültürünün izleri: Kadınların dokuma ve giyimde taşıdığı miras

Bolu’nun özellikle Kıbrıscık, Mudurnu ve Seben ilçelerinde geçmişten kalan Türkmen kültürünün izleri; yayla yaşamından dokumacılığa, kadın giyiminden kırsal üretime kadar farklı alanlarda görülüyor.

Resmi kayıtlar ve akademik araştırmalar, kadınların el emeğinin hem kültürel mirasın korunmasında hem de aile ekonomisinde önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Kıbrıscık’ta Türkmen kültürü ve yayla yaşamıKıbrıscık Kaymakamlığı'nın aktardığı bilgilere göre ilçedeki Oğuz-Türkmen varlığı eski dönemlere uzanıyor. Kayı, Peçenek, Kınık, Yuva ve Kızık gibi Oğuz boylarını hatırlatan yer adları bugün de bölgede bulunuyor.

İlçenin sosyal yaşamının ve geleneklerinin Türkmen kültürü çevresinde şekillendiği belirtiliyor.

Hayvancılık da bu kültürün önemli parçalarından biri oldu. Kıbrıscık'ta geçmişte küçükbaş hayvancılığın yoğun biçimde yapıldığı, yaz aylarında yaylalara çıkıldığı ve ev tezgâhlarında giysiden kilime kadar pek çok ürünün dokunduğu kayıtlarda yer alıyor.

Kaymakamlık, bu dokumalarda Türkmen motiflerinin öne çıktığını ve kadınların sandıklarında çok sayıda el emeği ürünün korunduğunu belirtiyor.

Mudurnu ve Göynük’te kadın giyiminin zengin mirasıBolu'nun geleneksel kadın giyim kültürünün en dikkat çekici örnekleri Mudurnu ve Göynük çevresinde görülüyor. Üç etek, bindallı, top entari ve cepken türleri arasında yer alan fermana ile salta, resmi kayıtlarda yöre kıyafetleri arasında gösteriliyor.

Mudurnu'daki geleneksel kadın giysilerini inceleyen akademik çalışma da üç etek, bindallı, göynek, şalvar ve top entari örneklerini belgeliyor.

Baş süslemeleri de kadınların yaş ve medeni durumuna ilişkin kültürel işaretler taşıyor.

Bolu Valiliği, fes üzerine gümüş tepelik takıldığını, gelinlerin başında kırmızı pullu “al” veya “çatkı” kullanıldığını; evlenmemiş genç kızların ise üç etek giyerek başlarına gül taktığını aktarıyor.

Dokuma kadın emeğini ekonomiye dönüştürdüKadınların geleneksel üretimdeki rolü yalnızca kıyafetlerin hazırlanmasıyla sınırlı değildi. Bolu Valiliği kayıtlarına göre kadınlar giyecekleri kumaşları tezgâhlarda dokuyor, ihtiyaç fazlası ürünleri satarak aile bütçesine katkıda bulunuyordu.

Seben üzerine yapılan bir araştırmada ise geçmişte evlerde birden fazla dokuma tezgâhı bulunduğu; kilim, heybe, çul, çuval, “kıvrak” ve alaca kumaşların üretildiği belirtiliyor. Ancak aynı araştırma, geleneksel dokumacılıkla uğraşan kişi sayısının günümüzde oldukça azaldığına dikkat çekiyor.

Kadınların kırsal üretimdeki rolü yeni biçimlerle de devam ediyor.

Bolu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Aralık 2025'te Örencik köyündeki bir kadın kooperatifinin 20 üyesine süt hijyeni, yoğurt ve çeşitli peynirlerin üretimi konusunda eğitim verildiğini açıkladı. Bu örnek, geçmişte ev içi üretimle sürdürülen kadın emeğinin bugün kooperatifleşme ve ticari üretim yoluyla farklı bir boyut kazandığını gösteriyor.