Çiğ Köftenin Adresi Şanlıurfa mı Adıyaman mı?

Türkiye’nin en sevilen yöresel lezzetlerinden biri olan çiğ köfte, yıllardır Şanlıurfa ve Adıyaman arasında tatlı bir tartışmanın konusu oluyor. Özellikle etsiz çiğ köftenin yaygınlaşmasıyla birlikte “Çiğ köfte Adıyaman’ın mı, Şanlıurfa’nın mı?” sorusu sık sık gündeme geliyor.

Bu sorunun cevabını yalnızca damak tadı, yöresel anlatılar ya da sosyal medyadaki tartışmalar üzerinden vermek yerine, resmi coğrafi işaret kayıtlarına bakıldığında ise iki şehrin de çiğ köfte konusunda tescilli bir ürününün bulunduğu görülüyor.

Şanlıurfa Çiğ Köftesi 2009’da tescillendi

Türk Patent ve Marka Kurumu’nun Coğrafi İşaretler Portalı'nda yer alan kayıtlara göre Şanlıurfa Çiğ Köftesi, Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapılan başvurunun ardından 18 Mart 2009 tarihinde coğrafi işaret olarak tescil edildi.

Ürün, “mahreç işareti” kapsamında tescilli. Coğrafi işaret kaydında ürünün coğrafi sınırı Şanlıurfa il sınırları olarak belirtiliyor. Tescil belgesinde ayrıca belirlenen şartlara uyulması halinde ürünün başka yörelerde de üretilebileceği ifade ediliyor.

Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin yöresel yemekler arasında yer verdiği çiğ köfte tarifinde ise ince bulgur, isot, kuru soğan, tuz, maydanoz ve yeşil soğan gibi malzemelerin yanı sıra geleneksel tarifte çiğ köftelik et de bulunuyor. Belediye kaydında bu tarifin geleneksel Urfa usulüyle hazırlandığı görülüyor.

Bu nedenle Şanlıurfa açısından bakıldığında çiğ köftenin kent mutfağındaki yeri yalnızca günümüzdeki popülerliğe dayanmıyor; ürün resmi olarak da “Şanlıurfa Çiğ Köftesi” adıyla tescillenmiş durumda.

Adıyaman da kendi çiğ köftesini tescilledi

Adıyaman tarafında ise durum özellikle etsiz çiğ köfte üzerinden öne çıkıyor.

Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlarına göre Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte, Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapılan başvurunun ardından 12 Temmuz 2018 tarihinde coğrafi işaret olarak tescil edildi.

Bu ürün de “mahreç işareti” taşıyor ve resmi kayıtlarda ürün grubu “yemekler ve çorbalar” olarak yer alıyor.

Dolayısıyla Adıyaman'ın da çiğ köfte konusunda resmi olarak tescilli bir ürünü bulunuyor. Üstelik tescilin adında özellikle “Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte” ifadesi kullanılıyor.

Peki iki şehir arasındaki temel fark ne?

Çiğ köfte denildiğinde bugün Türkiye genelinde akla çoğunlukla etsiz olarak hazırlanan ve marul, limon gibi eşlikçilerle servis edilen ürün geliyor. Ancak geleneksel yöresel tariflere bakıldığında çiğ köftenin hazırlanış biçimi bölgelere göre değişebiliyor.

Şanlıurfa'nın resmi tarifinde geleneksel çiğ köfte hazırlığında çiğ köftelik et kullanılıyor. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin yayımladığı tarifte et, ince bulgur, isot ve diğer malzemelerle birlikte yoğruluyor.

Adıyaman'ın coğrafi işaretli ürünü ise adından da anlaşılacağı üzere etsiz çiğ köfte olarak tescil edilmiş durumda.

Bu durum, iki şehirde çiğ köftenin aynı isim altında tamamen aynı şekilde hazırlandığı anlamına gelmediğini gösteriyor.

“Hangisinin?” sorusuna resmi kayıtlarla cevap

Resmi tescil kayıtları açısından bakıldığında “Çiğ köfte sadece Adıyaman'ındır” ya da “sadece Şanlıurfa'nındır” şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.

Çünkü Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlarında hem Şanlıurfa Çiğ Köftesi hem de Adıyaman Etsiz Çiğ Köfte ayrı ayrı coğrafi işaretli ürünler olarak yer alıyor. Şanlıurfa'nın tescili 2009, Adıyaman'ın etsiz çiğ köfte tescili ise 2018 tarihli.

Bu nedenle tartışmayı “Çiğ köfte hangi şehrindir?” şeklinde tek bir şehre indirgemek yerine, “Şanlıurfa'nın tescilli çiğ köftesi ile Adıyaman'ın tescilli etsiz çiğ köftesi arasındaki farklar nelerdir?” şeklinde değerlendirmek daha doğru bir yaklaşım ortaya koyuyor.

Çiğ köfte iki şehrin mutfak kültüründe de önemli

Güneydoğu Anadolu mutfağının en tanınan lezzetlerinden biri haline gelen çiğ köfte, bugün Türkiye'nin hemen her bölgesinde tüketiliyor. Ancak ürünün yöresel kimliği söz konusu olduğunda Şanlıurfa ve Adıyaman isimleri özellikle öne çıkıyor.

Şanlıurfa, çiğ köfteyi kendi adıyla coğrafi işaret olarak tescil ettirmiş durumda. Adıyaman ise etsiz çiğ köfteyi kendi adıyla tescillendirmiş bulunuyor.

Dolayısıyla resmi kayıtlara göre çiğ köftenin tek bir şehre ait olduğunu söylemek yerine, iki şehrin de kendi yöresel çiğ köfte ürününü tescil ettirdiğini söylemek en doğru ifade oluyor.

Bugün sofralarda görülen çiğ köftenin tarifi ve hazırlanış şekli değişse de Şanlıurfa ve Adıyaman'ın bu lezzet üzerindeki güçlü gastronomik kimliği resmi coğrafi işaret kayıtlarında da karşılığını buluyor.