Çayı yemekle mi, sonra mı içmeli? Demir emiliminde zaman farkı

Kahvaltıda, öğle yemeğinin yanında veya akşam sofrasının ardından… Çay tüketirken zamanlama, besinlerden alınan demir açısından önem taşıyabiliyor. Kontrollü bir insan araştırması, çayı öğünle birlikte içmek yerine bir saat sonraya bırakmanın, hem olmayan demirin emilimi üzerindeki baskılayıcı etkiyi azalttığını gösteriyor.

Bu bulgu, “Çay içen herkes kansız olur” anlamına gelmiyor. Öğündeki demirin emilimiyle kişinin uzun dönemde kansızlık geliştirip geliştirmemesi aynı şey değil.

Bir saatlik arada ne değişti?

American Journal of Clinical Nutrition’da 2017 yılında yayımlanan araştırmaya, demir depoları yeterli ve kansızlığı bulunmayan 12 kadın katıldı.

Katılımcılara farklı günlerde standart bir yulaf lapası öğünü verildi. Öğün bir uygulamada suyla, diğerinde çayla birlikte tüketildi; üçüncü uygulamada çay yemekten bir saat sonra içildi. Araştırmacılar, işaretlenmiş demir kullanarak emilimi ölçtü.

Çayın öğünle aynı anda tüketildiği duruma kıyasla bir saat sonra içildiğinde demir emilimi daha yüksekti. Ancak çalışma, az sayıda katılımcıyla ve belirli bir öğün üzerinden yürütüldü. Sonuç, her yaş grubu ve her sofra için aynı büyüklükte etki bekleneceğini göstermiyor; uzun vadeli kansızlığı önlediğini de kanıtlamıyor.

Çay neden demir emilimini etkiliyor?

Burada öne çıkan etkenlerden biri çaydaki polifenoller. Bu bileşikler, besinlerdeki hem olmayan demirin bağırsaktan emilimini azaltabiliyor.

Besinlerde demir iki temel biçimde bulunuyor. Et ve deniz ürünleri hem demiri de içerirken baklagiller, kuruyemişler ve sebzeler hem olmayan demir sağlıyor. Hem demiri, öğündeki diğer bileşenlerden daha az etkileniyor.

Bu nedenle “Çay, yemeğin bütün demirini yok ediyor” ifadesi doğru değil. Mesele, özellikle hem olmayan demirin vücuda geçen miktarının azalabilmesi.

Yemeğin yanında ne tercih edilebilir?

Demir emilimini gözetmek isteyenler, ana öğünde su içip çayı öğünler arasına taşıyabilir. Bitkisel demir kaynaklarını C vitamini içeren besinlerle birlikte tüketmek de emilimi destekleyebilir.

Bununla birlikte tek bir içeceğe odaklanmak yeterli değil. Günlük beslenmenin bütünü, alınan demirin miktarı ve kişinin demir depoları birlikte değerlendirilmelidir. Tek öğünde ölçülen emilim değişikliği, bütün beslenme düzeninin etkisini tek başına anlatmaz.

Demir ilacı kullanırken bir saat yeterli mi?

Besinlerle yapılan araştırmadaki bir saatlik aralık, demir ilaçlarının kullanım talimatı olarak yorumlanmamalı.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi NHS, ağızdan alınan demir sülfat için çay ve kahveyle iki saat ara bırakılmasını öneriyor. İlacın çayla birlikte alınması, emilen demir miktarını azaltabiliyor.

Farklı ürünlerin kullanım talimatları değişebileceğinden, reçetede ve kullanma talimatında belirtilen düzene uyulmalı. Mide rahatsızlığı nedeniyle kullanımda güçlük yaşanıyorsa doz veya saat kendi kendine değiştirilmeden hekim ya da eczacıyla görüşülmeli.

Çayı tamamen bırakmak gerekiyor mu?

Özellikle demir eksikliği nedeniyle takip edilen kişilerde tüketim zamanını düzenlemek, beslenme ve tedavi planının bir parçası olabilir. Ancak yalnızca çayın saatini değiştirmek, demir eksikliğinin nedenini araştırmanın veya gerekli tedavinin yerini tutmaz.

TIBBİ UYARI: Demir eksikliği ya da kansızlık tanınız varsa tedavinizi yalnızca beslenme değişiklikleriyle değiştirmeyin. Demir takviyesine kendi kendinize başlamayın; ilaç ve çay tüketimi arasındaki süreyi hekiminiz veya eczacınızla netleştirin.

Kaynaklar

1. Ahmad Fuzi SF ve arkadaşları. A 1-h time interval between a meal containing iron and consumption of tea attenuates the inhibitory effects on iron absorption. American Journal of Clinical Nutrition, 2017;106(6):1413–1421.

2. NIH Office of Dietary Supplements. Iron — Fact Sheet for Health Professionals.

3. NHS. How and when to take ferrous sulfate.