NASA'nın Swift teleskobu Dünya'ya düşmek üzere: Nereye çarpacak ve insanlar için risk var mı?

NASA'nın yaklaşık 22 yıldır uzayı gözlemleyen Neil Gehrels Swift Gözlemevi adlı uzay teleskobu, Dünya atmosferine kontrolsüz biçimde yeniden girmeye hazırlanıyor. ABD Uzay Kuvvetleri'nin son hesaplamalarına göre yaklaşık 1,5 ton ağırlığındaki teleskobun 6 Kasım Cuma günü veya bu tarihe yakın bir zamanda atmosfere girmesi bekleniyor.

Uzmanlar, aracın büyük bölümünün atmosferde yanarak parçalanacağını, bazı küçük parçalarının ise yeryüzüne ulaşabileceğini belirtiyor.2004 yılında iki yıl sürmesi planlanan bir görev için uzaya gönderilen Swift, yaklaşık 22 yıl boyunca evrenin derinliklerini gözlemledi. Özellikle gama ışını patlamalarının incelenmesinde önemli katkılar sağlayan teleskop, bugüne kadar 2 binden fazla gama ışını patlamasını ve 1400'den fazla süpernovayı yakaladı.

Swift ayrıca, yıldızların yakındaki bir kara delik tarafından parçalanarak yutulduğu nadir olayları da kaydetti. Teleskop, son dönemde Güneş Sistemi'nden geçen üçüncü yıldızlararası cisim olan 3I/ATLAS kuyruklu yıldızının gözlemlenmesinde de rol oynadı.

Swift'in topladığı veriler, bugüne kadar yayımlanan yaklaşık 7 bin bilimsel makalede kullanıldı. Bu, teleskobun görev yaptığı süre boyunca haftada ortalama altı bilimsel yayına katkı sağladığı anlamına geliyor. NASA Astrofizik Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman, ekim ayında yaptığı açıklamada, Swift'in geride bıraktığı çok dalga boylu gözlem arşivinin önümüzdeki onlarca yıl boyunca yeni keşiflere kaynaklık edeceğini söyledi.

Teleskobu kurtarma girişimi başarısız olduSwift'in Dünya'ya dönüşü aslında önlenmeye çalışıldı. NASA ile özel uzay şirketi Katalyst, temmuz ayında teleskobu daha yüksek bir yörüngeye taşımak amacıyla robotik bir uyduyla kurtarma operasyonu düzenledi.

Ancak gözlemevine ulaşmaya çalışan uydu arızalanınca girişimden vazgeçildi. Buna rağmen gökbilimciler, Swift'i hemen devre dışı bırakmadı ve teleskopla bilimsel gözlemlerini sürdürdü. Ekim ayında ise NASA, teleskobun yörüngesinin Dünya'nın yaklaşık 275 kilometre üzerine kadar alçaldığını ve artan atmosferik sürtünmenin etkilerine artık karşı koyamadığını bildirdi.

Güvenli moda alınan uzay aracına, Pensilvanya Eyalet Üniversitesi'ndeki operasyon ekibi tarafından görevini fiilen sona erdiren komut gönderildi. Uzmanlar, aracın yörüngesini yakından takip ediyor. Teleskobun bazı parçaları yeryüzüne ulaşabilir: Nereye düşecek?

Ancak atmosferden sağ çıkabilecek parçaların kesin olarak nereye düşeceği henüz bilinmiyor. Swift'in yörüngesi, Ekvator'un yaklaşık 21 derece kuzey ve güneyindeki bir kuşak boyunca uzanıyor. Bu alanın büyük bölümü okyanuslardan oluşsa da Afrika'nın, Güney ve Güneydoğu Asya'nın ve Latin Amerika'nın yerleşim bölgelerinin üzerinden geçiyor.

Teleskobun gövdesinin büyük bölümünü oluşturan kabloların ve elektronik bileşenlerin atmosferde erimesi bekleniyor. Yeryüzüne ulaşabilecek parçaların genellikle titanyum, çelik ve cam gibi yoğun ve ısıya dayanıklı malzemelerden oluşacağı tahmin ediliyor.

Uzmanlara göre Swift'in en olası kalıntıları, aracın yönünü belirlemek için kullandığı altı ağır tepki çarkı ile teleskobun mercek ve aynaları gibi dayanıklı optik parçalar. Yaklaşık 52 bin küçük kurşun karodan oluşan koruyucu tabakanın ise neredeyse kesin olarak erimesi bekleniyor.

Yeryüzündeki insanlar için risk düşükSwift'in atmosfere girişine ilişkin ayrıntılı bir risk değerlendirmesi henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil. Ancak NASA ve LeoLabs, teleskobun parçalarının yeryüzündeki insanlara zarar verme ihtimalinin çok düşük olduğunu belirtiyor.

Uzmanlara göre aracın büyük bölümü atmosferde yanacak, geriye kalan parçaların da büyük olasılıkla denize düşmesi bekleniyor. Günümüzde uyduların görev ömürlerinin sonuna nasıl ulaşacağı, tasarım aşamasında giderek daha fazla dikkate alınıyor.

Bazı uydular, görevleri sona erdiğinde uzak bir okyanus bölgesine yönlendirilebilmeleri için yeterli itki sistemiyle donatılıyor. Bazıları ise atmosfere girdiklerinde tamamen yanacak malzemeler kullanılarak üretiliyor.