İngiltere’de hükümet vergi artırmadan bütçe açığını kapatabilecek mi?

Birleşik Krallık’ta 2022’den bu yana gelir vergisi eşiklerinin dondurulması ve 2024’ten itibaren uygulanan vergi artışları, toplam vergi yükünü savaş sonrası dönemin en yüksek seviyesine taşıma yolunda ilerliyor. Buna karşın ülkenin vergi gelirlerinin gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı, Fransa, Almanya ve İtalya gibi Avrupa ekonomilerinin gerisinde bulunuyor.

IMF verilerine göre Birleşik Krallık ile Avrupa Birliği ülkeleri arasındaki kamu gelirleri farkı da bu yıl kayıtlardaki en düşük seviyesine geriledi.

Vergi sistemindeki sorunlar yeni artışları zorlaştırıyor

Birleşik Krallık’ın vergi sistemi, karmaşıklığı ve yapısal sorunları nedeniyle eleştiriliyor. Uzun ve karmaşık mevzuat, çalışma gelirlerinin vergilendirilme biçimi ve Katma Değer Vergisi (KDV) istisnaları, sistemin öne çıkan sorunları arasında yer alıyor.

Ülkede tipik çalışanların gelir vergisi oranları OECD ortalamasının üzerinde bulunuyor. Özellikle yüksek gelir gruplarında çocuk bakım yardımlarının geri çekilmesi ve yıllık 100 bin sterlinin üzerindeki gelirlerde kişisel vergi muafiyetinin kademeli olarak azalması, bazı çalışanlar için marjinal vergi oranlarını yükseltiyor.

KDV ve emlak vergisinde hareket alanı daralıyor

Birleşik Krallık’ta KDV oranı yüzde 20 seviyesinde bulunuyor ve OECD ortalamasını aşıyor. Emlak vergisi gelirlerinin ekonomiye oranı da OECD üyesi 38 ülke arasında en yüksek seviyede yer alıyor. Buna rağmen toplam vergi gelirlerinin ekonomiye oranı bazı büyük Avrupa ülkelerinin altında kalıyor.

Bu tablo, vergi gelirlerini artırmanın yalnızca oranları yükseltmekle çözülemeyeceğini gösteriyor.

Sermaye vergilerinin artırılması da ayrı bir sorun oluşturuyor. Varlıkların farklı ülkelere taşınabilmesi, bu alandaki vergi artışlarının vergi kaçınmasını teşvik etmesi riskini beraberinde getiriyor.

IMF’den kapsamlı reform çağrısı

IMF, vergi oranlarını artırmak yerine öncelikle sistemin yapısının gözden geçirilmesini öneriyor. Kurumun önerileri arasında bazı KDV istisnalarının ve indirimli oranların kaldırılmasıyla vergi tabanının genişletilmesi bulunuyor.

Bir diğer öneri ise Belediye Vergisi’nin güncellenmiş emlak değerlemelerine dayanan düzenli bir emlak vergisiyle değiştirilmesi. IMF, çalışma gelirleri üzerindeki vergilerin daha da artırılabileceğini ancak iş gücü arzında olumsuz tepkilerin ortaya çıkabileceği bir sınıra yaklaşıldığını belirtiyor.

Bütçe Sorumluluğu Ofisi de vergi sisteminde büyük değişiklikler yapılmadan oranların yükseltilmesinin ekonomide zararlı çarpıklıklar yaratabileceği uyarısında bulunuyor.

Hükümetin seçim vaatleri seçenekleri sınırlıyor

İşçi Partisi, 2024 seçim manifestosunda çalışanların Ulusal Sigorta primlerini, gelir vergisini ve KDV’yi artırmama sözü verdi. Parti ayrıca kurumlar vergisinin mevcut yüzde 25 seviyesinin üzerine çıkarılmayacağını taahhüt etti.

Bu vaatler, hükümetin gelirlerini artırmak için kullanabileceği seçenekleri daraltıyor. Eski Maliye Bakanı Rachel Reeves, söz konusu taahhütler nedeniyle işverenlerin Ulusal Sigorta katkılarını artırma yoluna gitmişti. Ekonomistler ise bu adımın işverenlerin yeni çalışan istihdam etme isteğini zayıflatabileceğine dikkat çekti.

Sermaye vergilerinde yatırım endişesi öne çıkıyor

Maliye Bakanı John Healey, sermaye kazancı vergisinin gelir vergisiyle aynı seviyeye çıkarılması yönündeki çağrıları reddetti. Bu yaklaşımda ülkenin yatırımcılar açısından cazibesini koruma hedefi öne çıkıyor. IMF ve mali denetim kurumlarının uyarıları, Birleşik Krallık’ın kamu gelirlerini artırma ihtiyacı ile ekonomik büyümeyi ve istihdamı koruma hedefleri arasında zor bir denge kurmaya çalıştığını ortaya koyuyor.