Kara Ali Çavuş kimdir bilir misiniz?

(Bir Paşa ve Üç Sevda -22)

Bugün 10 Kasım...

Sonsuza kadar hayatımızda olacak Atatürk'ü, sonsuzluğa uğurladığımız gün...

Yenigün gazetesinde yazmaya başlayalı neredeyse beş yıl dolmak üzere. Bu yazı bu gazetedeki tam iki yüz ellinci yazım. Ve bu özel sayılı yazının, onu sonsuzluğa uğurladığımız güne denk gelmesi benim için çok anlamlı. Çünkü beş yıldır ilk kez bir yazım 10 Kasım gününe denk geldi ve bu denk geliş gününde de yaklaşık beş aydır süregelen, o büyük insanla ilgili bir konuyu işliyorum.

Geçen hafta paylaştığım yazıda, Gazi'nin bir sözü yüzünden Latife Hanım'ın yaşadığı sinir krizinden söz etmiştik. Gazi, yakın bir zamanda Hamidiye zırhlısı ile çıkacağı Karadeniz gezisine kendisini de davet ederek eşini sakinleştirmişti.

Gazi'nin Latife Hanım ile birlikte yaptığı yolculukların en önemlilerinden biri olan gezi 29 Ağustos 1929 günü Ankara garından başlar. İlk durakları Dumlupınar'dır ve 30 Ağustos'un yıldönümünü kutlamalarına katılacaklar ve Gazi'nin yapılası için emir verdiği ve kendisi için çok önemli olan bir anıtın temelini atacaklardır.

Söz konusu anıt "Meçhul Asker Anıtı"dır. İnsanın tüylerinin diken diken eden bir hikâyesi de vardır.

Büyük Taarruz sonucu Yunan ordusunun darmadağın olmasının ertesi günü Mustafa Kemal Paşa, Çalköy civarında muharebe meydanını kurmayları ile birlikte gezerken bir top mermisinin açtığı çukura gömülerek şehit olmuş bir Mehmetçik görür. Şehit düşen bu asker çukurdaki toprağa gömülmüş olmasına karşın, toprağın üzerinde kalan katılaşmış kolu, elinde tuttuğu Türk sancağını göğe doğru dimdik tutmaktadır.

Gazi gördüğü manzaradan derinden etkilenir ve o görüntüyü asla unutmaz. Savaş sonrasında burada bir "Şehit Sancaktar Mehmetçik Anıtı" dikilmesini ve tasarım olarak da ölürken bile sancağı bırakmayan kahraman şehidimizin sancak tutan kolunun esas alınmasını emreder.

İşte çiftin Dumlupınar'a gelişlerinin bir nedeni de bu anıtın temelinin atılacak olmasıdır. Ayrıca zaferin yıldönümü törenlerinin de burada yapılması sadece Mustafa Kemal Paşa'yı etkileyen olayın bu bölgede yaşanmış olması değildir.

Gazi, 1 Eylül 1922 günü "Ordular İlk Hedefiniz Akdeniz’dir! İleri!" emrini de Dumlupınar ve Zafertepe havzasındaki karargâhta vermiştir. İzmir'e doğru sürecek müthiş takibin başlama noktası burası olduğu için, ordunun ve milletin birlikte gösterdiği fedakârlığı ölümsüz kılacak anıt alanı olarak da doğal olarak bu coğrafya seçilmiştir.

Gazi anıtın temelini Latife Hanım'la birlikte atar ve orada yaptığı konuşmada şu önemli sözleri söyler: "Efendiler, Afyonkarahisar - Altıntaş - Dumlupınar Meydan Muharebesi ve onun son safhası olan 30 Ağustos Meydan Muharebesi, Türk tarihinin en önemli dönüm noktasıdır... Hiç şüphe etmemelidir ki yeni Türk devletinin, genç Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli burada sağlamlaştırıldı, abidevi hayatı burada taçlandı...

Gazi, konuşmasının son bölümünde sözü gençliğe ve Cumhuriyet’in geleceğine getirerek, asıl mücadelenin artık ilim, fen ve ekonomi alanında yapılacağını belirtir: "Gençler! Geleceğe güvenimizi tazeleyen ve sürdüren sizsiniz.

Siz, almakta olduğunuz terbiye ve irfan ile insanlık meziyetinin, vatan sevgisinin, fikir hürriyetinin en kıymetli timsali olacaksınız. Ey yükselen yeni nesil! Gelecek sizindir. Cumhuriyeti biz kurduk; onu yükseltecek ve sürdürecek sizsiniz..." Gençlere söylenen bu sözler, günümüzde sıklıkla Gençliğe Hitabe ile karıştırılır.

Ancak esas olan "Gençler! Cumhuriyeti biz kurduk, onu yaşatacak olan sizlersiniz" şeklindeki tarihi mesajın ilk kez resmi ve toplu bir hitapla seslendirilmesinin Dumlupınar'da gerçekleşmiş olmasıdır.

Bu arada bu yazının Ulu Önder'i sonsuzluğa uğurladığımız güne denk gelmesi nedeniyle Latife Hanım'la yapacakları Hamidiye zırhlısı ile Karadeniz gezisinin ayrıntılarını önümüzdeki yazıya bırakıp az bilinen iki bilgiyi de burada aktarmak isterim.

Bunların ilki sözünü ettiğim ve temeli atılan anıtla ilgilidir. Bu anıt beş yıl süren yapım sürecinin ardından Zafer Bayramı'nın yedinci yıl dönümü olan 30 Ağustos 1929 tarihinde resmî törenle ziyarete açılır. Anıtta; toprak altından yükselip Türk sancağını dimdik tutan o meşhur şehit kolu pirinç döküm malzemeyle yapılmıştır.

Beyaz mermer bir kaide üzerinde yer alan anıtın mimarı aynı zamanda Ankara Etnoğrafya Müzesi ve Türk Ocağı binalarının da mimarı olan Arif Hikmet (Koyunoğlu) Bey'dir. Taş işçiliği ise Kadir (İbrahim) ustanın eseridir.

Devlet, 1960'lı yılların başlarında Dumlupınar'a yeni ve muazzam bir anıt alanı yapma kararı verir. Bu nedenle söz konusu Gazi'nin yaptırdığı anıt 1964 yılında sökülerek her nedense bir depoya kaldırılır. Söküm sırasında bazı mermer parçaları da hasar görür.

Konulduğu depoda unutulmaya terk edilen anıt yıllar sonra dönemin Afyon Yurtiçi Batı Bölge Komutanı olan Tümgeneral Ali Özveren'in ilgisiyle depoda bulunur. Üst makamlardan alınan izin doğrultusunda da anıtın olayın yaşandığı Berberçamı Tepesi'ne aslına uygun biçimde yeniden inşa edilmesi sağlanır ve Özveren Paşa'nın bu girişimi ve takibi sonucu 30 Ağustos 1979 tarihinde yeniden ziyarete açılır.

1960'lı yıllarından başında kararlaştırılan yeni Dumlupınar şehitlik ve anıt alanının yapımı ise yıllar sürer. Kurtuluş Savaşı'nda cephede ve cephe gerisinde verilen 137.000 şehidimizin anısına Kütahya ili Dumlupınar ilçesi sınırları içerisindeki Cafer Gazi Tepesi'nde Kültür Bakanlığı tarafından yaptırılan bu anıt ve şehitlik ancak Büyük Taarruz'un yetmişinci yıldönümü olan 26 Ağustos 1992 tarihinde ziyaret açılır.

Anıt alanında şadırvan, namazgâh, Atatürk'ün İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak ile üçlü heykeli, Milis anıtı, beş yüz şehit mezarı ve kitabeleri, baba - oğul anıtı ile tepenin üzerindeki Mehmetçik anıtı vardır. İşte bilgi olarak aktarmak istediğim ikinci hikâye ise sözünü ettiğim Baba - Oğul Anıtı ile ilgilidir.

Bu anıt alandaki tepenin üzerinde yer alan muhteşem Mehmetçik Anıtı'na doğru yükselen merdivenin çıkışı yanında yer almaktadır. Bir baba ile oğlunun inanılmaz trajik hayat öyküleri ile ilgilidir.

Öyküdeki "Baba", Genelkurmay'daki kayıtlara göre Çetmili Kara Ali Çavuş'tur. Bu bilgiyi öğrendiğimde karşıma başka bir sorun çıktı. Ülkemizde çok sayıda Çetmi adlı yerleşim yeri vardır. Bu yerler Oğuzlar'ın Çepni boyundan gelenlerin Anadolu'da kurdukları yerleşim yerleridir.

Çepni boyundan olanların kurduğu yerleşimler Çetmi ya da Çetme olarak adlandırılmışlardır. Bu aşamada karşıma çıkan Çetmi'lerden biri Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı olan ve günümüzde Yeşilyurt adını taşıyan Çetmi köyüdür.

Diğer Konya'nın Taşkent ilçesine bağlı ve günümüzde Günlügösteren olarak da anılan dağınık görünümlü bir yerleşim olan Çetmi'dir. Öte yandan Balıkesir'de Edremit, Akçay ve Güre bölgelerinde Çetmi adıyla anılan Türkmen obaları vardır.

Ayrıca Manisa ilinin Kula ve Demirci çevresi ile Kütahya ve Uşak illeri sınır bölgelerinde Çetmi ya da Çetmi-i Kebir adıyla anılan küçük köy ve mezraların olduğu da kayıtlarda mevcuttur. Yaptığım araştırmada ise Kara Ali Çavuş'un Konya'daki Çetmi olduğu ortaya çıktı.

İşte bu Kara Ali Çavuş, 1912 yılında silahaltına alınır. Galiçya, Hicaz, Yemen ya da Kafkasya derken Birinci Dünya Savaşı ve içinde Çanakkale Savaşı ardından Kurtuluş Savaşı süreleri boyunca tam on bir yıl evine dönemez.

Askere alınıp yuvasından ayrılırken geride eşiyle birlikte sekiz yaşında olan oğlunu da bırakmıştır.

Milli Mücadele başlayınca görev yaptığı birlik Kâzım (Karabekir) Paşa'nın yönlendirmesiyle doğu cephesinden batı cephesi kuvvetlerine katılır. Sakarya Savaşı'ndan sonra da 2. Kolordu'ya bağlı, 6. Piyade Tümeni'nin 15. Piyade Alayı'nda Çavuş rütbesiyle görev yapar.

26 Ağustos sabahı başlayan Büyük Taarruz'da Yunan birliklerinin kuşatılması ve imha edilmesinde cephenin ön saflarında bu alay da görevlidir. Taarruz'un ikinci günü akşamında Kara Ali Çavuş alay sancaktarı Mehmet Onbaşı ile tanışma fırsatı bulur.

Sohbetleri sırasında Mehmet Onbaşı'nın yıllar önce köyünde bıraktığı oğlu olduğunu anlar ve baba oğul hasretle kucaklaşırlar. 30 Ağustos zaferinin kazanıldığı gün de cephede yan yanadırlar. Ertesi gün başlayan ve hedefin İzmir olduğu takip sırasında artçı Yunan birlikleri ile yaşanan çatışmada Kara Ali Çavuş'a isabet eden bir kurşun onu hayattan çekip koparır.

Yeni kavuştuğu oğluna doyamadan ve onun kollarında can verir. Oğlu Mehmet de 9 Eylül’de İzmir’e giren birliğin başında Bornova civarında vurularak şehit düşer. İşte yıllar sonra Tankut Öktem'in eseri olan ve bronzdan yapılmış olan anıtta oğul Mehmet'in şehit babasını kucağında taşıdığı anı yaşarız.

Bu ülkenin ay yıldızlı bayrağı, bu kahramanların hayatlarını feda etmesiyle özgürce dalgalanmaktadır. Ülkemizin, Ata'mızın ve bu yiğitlerin değerini bilmezsek, anılarını yaşatmazsak hiçbir zaman eksilmeyen düşmanlarımıza gün doğar. Sonsuzluğumuzda ışıldayan Yüce Atatürk'ün anısına selam olsun...