Duydun mu?
- Fon krizinin en sıcak günü
- Yüz binlerce yatırımcının telefonuna aynı mesaj düşüyor: “TEFAS’taki tüm alım satım talimatları iptal edildi!” Mesaj WhatsApp gruplarından sosyal medyaya, oradan kahvehane sohbetlerine yayılıyor
16 Eylül. Fon krizinin en sıcak günü. Yüz binlerce yatırımcının telefonuna aynı mesaj düşüyor: “TEFAS’taki tüm alım satım talimatları iptal edildi!” Mesaj WhatsApp gruplarından sosyal medyaya, oradan kahvehane sohbetlerine yayılıyor.
Panik büyüyor. Aynı gün öğleden sonra Takasbank açıklama yapıyor: “Bankamız ve TEFAS sistemi kaynaklı talimat iptali söz konusu değildir.” Ama yalanlama, iddianın ulaştığı herkese ulaşabildi mi?
“Yalan dünyayı dolaşır, gerçek ise henüz ayakkabısını giyer” sözünü çoğumuz biliriz. Çoğu zaman Mark Twain’e mal edilir; oysa Twain’in bunu söylediğine dair bir kayıt yok. Benzer bir fikri 1710’da Jonathan Swift yazmıştı.
Yani yanlış bilgi üzerine en ünlü söz bile yanlış bilgiyle dolaşıyor. Gelin, bu meseleyi birlikte masaya yatıralım.
MIT’den araştırmacıların 2018’de Science dergisinde yayımladığı geniş kapsamlı çalışma, Twitter’da yanlış haberlerin doğrulardan daha hızlı ve daha geniş kitlelere yayıldığını gösterdi. Yanlış haberin yeniden paylaşılma ihtimali, doğrusundan yüzde 70 daha yüksekti.
Nedeni basit: Yanlış haber genellikle daha şaşırtıcı, daha korkutucu, daha “paylaşmalık”tır. Gerçek ise çoğu zaman sıkıcıdır.
2. Güvenin Olmadığı Yerde Söylenti Kazanır
Reuters Enstitüsü’nün Haziran 2026’da yayımlanan Dijital Haber Raporu’na göre Türkiye’de haberlere genel olarak güvenenlerin oranı yüzde 28. Bu oran bir yılda 5 puan düştü; dünya ortalaması ise yüzde 37. Aynı raporda Türkiye’deki katılımcıların en az yüzde 60’ının haberlerden kaçındığı görülüyor.
Haber kaynağı olarak ilk sırada ise bir gazete ya da televizyon kanalı değil, yüzde 48 ile Instagram var.
Kurumlara ve medyaya güvenmeyen insan bilgisiz kalmıyor; bilgiyi başka yerden alıyor. Akrabadan, tanıdıktan, WhatsApp grubundan. “Bunu bana kuzenimin arkadaşı söyledi, bankada çalışıyor” cümlesi, resmî açıklamadan daha ikna edici hâle geliyor.
Sosyal psikologlar Gordon Allport ve Leo Postman, 1947’de söylentinin gücünü basit bir formülle açıkladı: Söylenti, konunun önemi ile belirsizliğin çarpımı kadar yayılır. Konu ne kadar hayati, bilgi ne kadar bulanıksa, söylenti o kadar güçlenir.
Ekonomi tam da bu iki koşulu bir araya getiriyor. Paramız, birikimimiz, işimiz söz konusu olduğunda önem en üst düzeyde. Kur dalgalandığında, bir fon kapandığında ya da bir zam beklendiğinde, resmî açıklama gelene kadar oluşan boşluğu söylenti dolduruyor. Fon krizinde yaşanan da buydu.
Bence dezenformasyon sadece bir teknoloji sorunu değil, bir güven sorunu.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Ekonomi · Bölge: Bursa
Yayın: 16 Kasım 2026 06:06 · Kaynak: bursavar.com